Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση άνοιξε τη συζήτηση για την πιο δημοκρατική διακυβέρνηση της οικονομίας. Ερωτήματα για τις προοπτικές που δημιουργήθηκαν από την κρίση για την προοδευτική αναδόμιση της πίστωσης, της εργασίας, του κράτους πρόνοιας, και των δημόσιων επενδύσεων μοιάζει να βρίσκουν θέση στην επικρατούσα πολιτική ατζέντα. Αυτή η σειρά συνεντεύξεων προτείνει μια αρχική διερεύνηση για το ποιοι μηχανισμοί και θεσμοί του οικονομικού συστήματος θα πρέπει να μετασχηματιστούν, ποιοι να καταργηθούν, και τι θα μπορούσε να αναδυθεί στη θέση τους. Οι συνεντεύξεις έγιναν στο πλαίσιο του συμποσίου της Σύμης που πραγματοποιήθηκε στον Πόρο το καλοκαίρι του 2010.

share !

O γενικός διευθυντής της διεθνούς οικολογικής οργάνωσης Greenpeace, Kumi Naidoo, συζητά για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η παγκόσμια κοινωνία των πολιτών από την συγκυρία της σύγκλισης μιας σειράς παγόσμιων κρίσεων. Υποστηρίζει ότι η σημερινή ιστορική στιγμή “θυμίζει μία απόλυτη καταιγίδα. Είναι ένας όρος που υποδηλώνει τη σύγκλιση μιας σειράς κρίσεων που ξεσπούν όλες μαζί σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα: η κρίση της τιμής των καυσίμων, η κρίση της τιμή των τροφίμων, η συνεχιζόμενη κρίση φτώχειας που έχει ως αποτέλεσμα να χάνονται οι ζωές 50.000 ανδρών, γυναικών και παιδιών κάθε μέρα από αποτρέψιμες αιτίες στον ανεπτυγμένο κόσμο, η κλιματική κρίση που έχει ευθύνεται ήδη για την απώλεια 300.000 ζωών και τέλος η χρηματοοικονομική κρίση. Μόνο όταν ξέσπασε τη χρηματοοικονομική κρίση εκείνοι που βρίσκονται στην εξουσία αναγνώρισαν επιτέλους ότι βρισκόμαστε εν μέσω κρίσης.”


Παύλος Χατζόπουλος: Η παγκόσμια κοινωνία των πολιτών δεν φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο σε περιόδους κρίσης, όπως για παράδειγμα στην πρόσφατη χρηματοοοικονομική κρίση. Νομίζετε ότι η παγκόσμια κοινωνία των πολιτών μπορεί να γίνει ένας συνεκτικός, ισχυρός παίκτης στην παγκόσμια πολιτική;


Kumi Naidoo: Πρώτον, η παγκόσμια κοινωνία των πολιτών αντανακλά όλες τις αντιφάσεις και τις ασυμμετρίες εξουσίας της σύγχρονης παγκόσμιας κοινωνίας. Είναι μύθος να θεωρούμε μερικές φορές ότι η κοινωνία των πολιών βρίσκεται per se στην προοδευτική πλευρά της ιστορίας και λειτουργεί εσωτερικά με τρόπο κριτικό απέναντι στους κυρίαρχους θεσμούς της παγκόσμιας διακυβέρνησης. Τουλάχιστον όσον αφορά τις ΜΗ.ΚΥ.Ο της κοινωνίας των πολιτών, αντανακλούν συχνά τους ίδιους στρεβλούς τρόπους λήψης αποφάσεων όπου ορισμένες χώρες ή ομάδες έχουν λιγότερη φωνή από άλλες.


Η δεύτερη πρόκληση είναι ότι η παγκόσμια κοινωνία των πολιτών απέχει πολύ από το να είναι ένας ομοιογενής μονόλιθος. Εμπεριέχει αντιφάσεις, διαφορετικές προοπτικές, ακόμη και διαφορετικές ιδεολογικές τάσεις. Θεσμικά αποτελείται από ΜΗ.ΚΥ.Ο, συνδικαλιστικές οργανώσεις, κοινωνικά κινήματα και τα λοιπά. Το γεγονός ότι δεν ενεργεί με το ρυθμό που απαιτούν ορισμένες καταστάσεις έχει εν μέρει να κάνει ακριβώς με αυτή την ποικιλία στο παγκόσμιο επίπεδο. Ειδικότερα σε σχέση με την χρηματοοικονομική κρίση, θα έλεγα ότι σε ό, τι αφορά την προοδευτική κοινωνία των πολιτών, η κρίση επιβεβαίωσε σε μεγάλο βαθμό την κριτική μας για τον τρόπο λειτουργίας της παγκόσμιας οικονομίας και τα λοιπά. Προειδοποιούσαμε για το ενδεχόμενο μιας τέτοιας κρίσης εδώ και πολύ καιρό. Όταν η κρίση πράγματι συνέβη, σκεφτήκαμε ότι είχε έρθει η ώρα μας, ότι ήρθε η στιγμή να μπορέσουμε να κάνουμε προτάσεις, να πούμε ότι το σημερινό σύστημα δεν δουλεύει και να προτείνουμε τις υπάρχουσες εναλλακτικές λύσεις για να αναδομήσουμε την παγκόσμια οικονομία και να προωθήσουμε το δίκαιο και τη βιωσιμότητα. Γι’ αυτό το λόγο, η Greenpeace εγκαινίασε μια στρατηγική πρωτοβουλία που αμφισβητεί το κυρίαρχο κοινωνικο-οικονομικό παράδειγμα.


Το πρόβλημα είναι ότι ακόμη και οι σοσιαλιστές, ακόμη και οι σοσιαλδημοκράτες, δεν είναι έτοιμοι να κατανοήσουν πλήρως αυτή τη στιγμή τη σοβαρότητα της θέσης μας. Για παράδειγμα, αν ήταν να δώσουμε την ίδια ποιότητα ζωής που βιώνουν οι άνθρωποι στην Ελλάδα σε άλλες ανεπτυγμένες χώρες παντού στον κόσμο, θα χρειαζόμαστε οκτώ πλανήτες για να την παράγουν. Ελάχιστες φωνές στην παγκόσμια κοινωνία των πολιτών, ή και εκτός αυτής, λένε ότι το υπάρχον παράδειγμα δεν είναι βιώσιμο. Ότι η οικονομική οδός που προωθείται αυξάνει αστρονομικά το χάσμα ανάμεσα στις πλούσιες και τις φτωχές χώρες, με κάποιες εξαιρέσεις (Ινδία, Βραζιλία). Ότι ο τρόπος με τον οποίον μετράμε την ανάπτυξη είναι εξαιρετικά προβληματικός: χαιρετίζουμε μια ανάπτυξη χωρίς θέσεις εργασίας, που συμβάλλει σημαντικά στη δημιουργία μιας ισχυρής παγκόσμιας ελίτ και που αναπαράγει υπερβολική αδικία. Οι κοινωνικές εντάσεις που παρατηρούμε σε πολλά μέρη στον κόσμο είναι αποτέλεσμα αυτών των προβλημάτων και αποτελούν απλώς, κατά τη γνώμη μου, την κορυφή του παγόβουνου.


Αυτή η ιστορική στιγμή θυμίζει μία απόλυτη καταιγίδα. Είναι ένας όρος που υποδηλώνει τη σύγκλιση μιας σειράς κρίσεων που ξεσπούν όλες μαζί σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα: η κρίση της τιμής των καυσίμων, η κρίση της τιμή των τροφίμων, η συνεχιζόμενη κρίση φτώχειας που έχει ως αποτέλεσμα να χάνονται οι ζωές 50.000 ανδρών, γυναικών και παιδιών κάθε μέρα από αποτρέψιμες αιτίες στον ανεπτυγμένο κόσμο, η κλιματική κρίση που έχει ευθύνεται ήδη για την απώλεια 300.000 ζωών και τέλος η χρηματοοικονομική κρίση. Μόνο όταν ξέσπασε τη χρηματοοικονομική κρίση εκείνοι που βρίσκονται στην εξουσία αναγνώρισαν επιτέλους ότι βρισκόμαστε εν μέσω κρίσης. Το γεγονός ότι 50.000 άνθρωποι σε αυτόν τον πλανήτη πεθαίνουν από αποτρέψιμες αιτίες σε καθημερινή βάση δεν προκαλεί παρά υποκριτική συμπόνοια πολλών ισχυρών κυβερνήσεων και πληθυσμών, επειδή οι ζωές αυτές χάθηκαν σε φτωχές χώρες. Δεν φαίνεται να υπάρχει κάποια σοβαρή παγκόσμια αλληλεγγύη για την αντιμετώπιση αυτού του θέματος.


Έχω περιγράψει λεπτομερώς στο βιβλίο μου Civil Society at the Millennium αυτή την εκπληκτική απώλεια ζωής από αποτρέψιμες αιτίες που έχουν αντιμετωπιστεί σε μέρη όπως η Ευρώπη και η Βόρεια Αμερική. Είναι τρομερό να χάνονται 7.000 άνθρωποι κάθε μέρα από ελονοσία. Χάνουμε 6.000 ανθρώπους από HIV και AIDS. Χάνουμε 1.500 ανθρώπους από φυματίωση. Το περιγράφω ως καθημερινό βουβό τσουνάμι ή καθημερινή παθητική γενοκτονία. Η αντίδρασή μας στη σύγκλιση αυτών των κρίσεων είναι ότι αγνοούμε αυτό που είπε κάποτε ο Άλμπερτ Αϊνστάιν: ʺ Όταν προσπαθείς να αντιμετωπίσεις ένα πρόβλημα δεν πρέπει να χρησιμοποιείς το ίδιο σκεπτικό και λογικό πλαίσιο που σε οδήγησε αρχικά στο πρόβλημα αυτόʺ. Σε μεγάλο βαθμό, στην αντίδρασή μας στην κρίση χρησιμοποιούμε – με κάποιες εξαιρέσεις- το ίδιο σκεπτικό που μας οδήγησε αρχικά στην κρίση.


Ένα άλλο πρόβλημα είναι ότι αντιλαμβανόμαστε αυτές τις κρίσεις σα να είναι στάσιμες- μόνες τους, ξεχωριστές και αποσυνδεδεμένες μεταξύ τους. Εάν βλέπαμε ότι αυτές οι κρίσεις συνδέονται- κι αυτό αποτελεί πρόκληση, επειδή οι κοινωνίες μας λειτουργούν ακόμη με πολύ αποσπασματικό τρόπο- θα μπορούσαμε να αντλήσουμε σοφία από τον κινέζικο πολιτισμό, επειδή η απόδοση της κρίσης στην κινέζικη γλώσσα υποδηλώνει, επίσης, ευκαιρία. Εμείς, μετατρέπουμε την κρίση σε ευκαιρία; Δεν μπορούμε να το κάνουμε αν δεν κατανοήσουμε τις διασυνδέσεις μεταξύ όλων αυτών των κρίσεων. Επιτρέψτε μου να σας δώσω ένα πρακτικό παράδειγμα: δυο από τις μεγάλες προκλήσεις για το έργο της Greenpeace είναι, από τη μια πλευρά η μείωση της ανάφλεξης του άνθρακα και ο έλεγχος της κλιματικής αλλαγής και, από την άλλη, η δημιουργία αξιοπρεπών και βιώσιμων θέσεων εργασίας. Εάν λοιπόν αντιμετωπίσουμε ξεχωριστά την κλιματική αλλαγή και τη δημιουργία θέσεων εργασίας, δεν θα πάμε πολύ μακριά. Εάν αντίθετα τα δούμε ως συνδεδεμένα, θα πούμε: ʺ Για στάσου! Ξέρουμε ότι υπάρχουν πραγματικές ευκαιρίες και τεράστιες δυνατότητες στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, λόγω της ηλιακής, αιολικής, γεωθερμικής, βιομαζικής δυνατότητας. Με αυτά τα δεδομένα, δεν πρέπει να κάνουμε μαζικές επενδύσεις στην ανανεώσιμη ενέργεια που έχει θετική επίδραση στο περιβάλλον και ταυτόχρονα δημιουργεί θέσεις εργασίας;ʺ


Οφείλουμε να σκεφτούμε σοβαρά για επενδύσεις στην ανανεώσιμη ενέργεια ή τη χαμηλή ανάπτυξη του άνθρακα. Εάν λέγαμε ότι στη Νότια Αφρική ή σε οποιαδήποτε αφρικανική χώρα θα επενδύσουμε σοβαρά σε ηλιακή ενέργεια, αντί να επενδύσουμε σε πυρηνική ενέργεια ή έστω σε κάρβουνο, θα μπορούσαμε μέσα σε έξι μήνες να ηλεκτροδοτήσουμε μεγάλα τμήματα ολόκληρων κοινοτήτων που δεν έχουν πρόσβαση στην ηλεκτρική ενέργεια. Η πυρηνική ενέργεια μπορεί να αποτελεί επιλογή, αλλά στην πραγματικότητα είναι υπερβολικά ακριβή, υπερβολικά αβέβαιη, χρειάζεται πολύ χρόνο και παρέχει πολύ λίγα. Επίσης δεν έχουμε βρει ακόμη λύση για τα πυρηνικά απόβλητα και όσο αυτό παραμένει, η Greenpeace και οι άλλες περιβαλλοντικές οργανώσεις δεν θα υποστηρίξουν ποτέ την πυρηνική ενέργεια.


Υπάρχουν πολλά πράγματα, ωστόσο, για τα οποία η παγκόσμια κοινωνία των πολιτών πρέπει να φτάσει σε συμφωνία. Ας πάρουμε το θέμα του χρήματος και των οικονομικών, για παράδειγμα, η δέσμευση που οι πλούσιες χώρες ανέλαβαν απέναντι στα φτωχά έθνη για βοήθεια στις υπό ανάπτυξη χώρες με 0.7% του ΑΕΠ ελήφθη για πρώτη φορά το 1970. Ο Νέλσον Μαντέλα κι εγώ ξεκινήσαμε την εκστρατεία ʺΝα κάνουμε τη φτώχεια ιστορίαʺ στο Ηνωμένο Βασίλειο, το 2005 – και 35 χρόνια είναι πολύς καιρός για να περιμένει κανείς λιγότερο από 1% του ΑΕΠ. Σήμερα, έχουν περάσει 40 χρόνια και μόνο πέντε χώρες έχουν αγγίξει το στόχο του 0.7%. Χώρες όπως η Βρετανία, που είναι ιστορικά ένοχες για αποικιοκρατική εκμετάλλευση και εξακολουθούν να υποστηρίζουν ότι βρίσκονται ´στη σωστή πλευρά της ιστορίας ʺ μιλούν ακόμη για επίτευξη του στόχου του 0.7% το 2013. Άλλη μια στατιστική: για να παραγραφεί όλο το χρέος του τρίτου κόσμου, χρειάζονται 500-600 δισεκατομμύρια δολάρια. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, ο αριθμός αυτός αντιπροσώπευε ένα τεράστιο ποσό χρημάτων. Με την τραπεζική κρίση μάθαμε πως όταν υπάρχει πολιτική βούληση 500 δις δολάρια είναι μικρό ποσό. Οι κυβερνήσεις ρίχνουν χρήματα σε μεγάλες χρηματοοικονομικές οργανώσεις και άλλες κυβερνήσεις στο πλαίσιο του ʺ πολύ μεγάλο για να αποτύχειʺ και μπορούν να συγκεντρώσουν σε μια νύχτα όχι δισεκατομμύρια, αλλά τρισεκατομμύρια δολάρια γι’ αυτό το σκοπό. Εάν ένα μικρό μέρος αυτών των χρημάτων συγκεντρώνονταν για την υποστήριξη της ανάπτυξης, των επενδύσεων, της φαρμακευτικής αγωγής και της εκπαίδευσης στον τρίτο κόσμο, δεν θα σώζονταν μόνο χιλιάδες ζωές αλλά θα δημιουργείτο μια νέα αίσθηση παγκόσμιας αλληλεγγύης.


Ζούμε ακόμη σε έναν εξαιρετικά μη ισορροπημένο κόσμο: με αυτά που η Ευρώπη και η Αμερική ξοδεύουν για τροφές ζώων κάθε χρόνο, θα μπορούσαν να παρέχουν διατροφή σε άλλες ηπείρους. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδοτεί κάθε Ευρωπαίο με 2 ευρώ τη μέρα: ο μισός κόσμος αυτού του πλανήτη θα μπορούσε να ζήσει με αυτά τα χρήματα. Πολλοί άνθρωποι είναι θυμωμένοι με την υπάρχουσα παγκόσμια κατάσταση: με την εκμετάλλευση από τις τράπεζες, την ανεύθυνη συμπεριφορά της χρηματοοικονομικής βιομηχανίας και τις παγκόσμιες αδικίες, όλο και περισσότεροι άνθρωποι αποξενώνονται από αυτά που πρεσβεύουν οι κυβερνήσεις τους. Γιατί η προοδευτική παγκόσμια κοινωνία των πολιτών δεν έχει καταφέρει μέχρι στιγμής να αντιληφθεί τον θυμό τους, να σκεφτεί και να προσφέρει μια ουσιαστική αλλαγή; Αυτό είναι το καίριο ερώτημα στο οποίο η κοινωνία των πολιτών στο τοπικό, το εθνικό και το παγκόσμιο επίπεδο πρέπει σήμερα να δώσει απάντηση.


Π.Χ.: Να περάσουμε στην πολιτική του περιβάλλοντος. Μια από τις κριτικές που ασκούνται στις σημαντικές ΜΗΚΥΟ είναι ότι προκειμένου να αποκτήσουν πρόσβαση στην εξουσία τείνουν να από-πολιτικοποιούν την ατζέντα τους. Τα επιχειρήματά σας αμφισβητούν βεβαίως αυτή τη στροφή στην από-πολιτικοποίηση των περιβαλλοντικών θεμάτων, ωστόσο η πρόσβαση στα φόρα δόθηκε πολλές φορές στις ΜΗΚΥΟ σε αυτή τη βάση, ότι θα συμπεριφέρονται σαν τα θέματα να είναι πιο τεχνικά παρά πολιτικά. Πιστεύετε ότι ο επαναπροσανατολισμός αυτών των οργανώσεων προς μια διασύνδεση των θεμάτων που έχουν να κάνουν με την κοινωνική δικαιοσύνη με τα περιβαλλοντικά θέματα, θα περιορίσει τη συμμετοχή και την επιρροή τους στους πολιτικούς κύκλους;


Kumi Naiddo: Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών πρέπει να κάνουν μια πολύ σαφή διάκριση ανάμεσα στην απόκτηση πρόσβασης στην εξουσία και την άσκηση επιρροής στην εξουσία. Η απόκτηση πρόσβασης στην εξουσία χωρίς επιρροή στην εξουσία είναι αυτοκαταστροφική γιατί επιτρέπει σε αυτούς που βρίσκονται στην εξουσία να ισχυρίζονται ότι συμβουλεύονται την κοινωνία των πολιτών, να δεσμεύουν την κοινωνία των πολιτών και μετά να την αγνοούν και να προχωρούν μπροστά με τις δικές τους ατζέντες. Υπάρχει κίνδυνος όταν οι ελίτ και η κοινωνία των πολιτών βρίσκουν κοινό έδαφος, η κοινωνία των πολιτών να γίνεται πιο άνετη παρουσία αυτών των ελίτ και λιγότερο άνετη όταν πρόκειται να συνεργαστεί με την παραδοσιακή βάση της.


Προσωπικά, για παράδειγμα, φροντίζω να περνάω τουλάχιστον δέκα μέρες κάθε χρόνο κάνοντας εθελοντισμό ή δουλεύοντας με εθελοντές. Το διάστημα που είμαι στη Greenpeace, όταν ταξιδεύω βρίσκω πάντα το χρόνο να είμαι με τους εθελοντές μας. Είναι η ψυχή όχι μόνο της Greenpeace αλλά και κάθε οργάνωσης της κοινωνίας των πολιτών. Είναι άνθρωποι έτοιμοι να διαθέσουν το χρόνο τους, την ενέργεια τους και την προσπάθειά τους ως πράξη ανθρώπινης αλληλεγγύης. Ωστόσο, όσο αυτές οι παγκόσμιες διαδικασίες ή οι διακυβερνητικές συναντήσεις όπως το Πλαίσιο Συμφωνίας για την Κλιματική Αλλαγή των Ηνωμένων Εθνών ( UNFECC) λαμβάνουν χώρα, είναι καίριο για μας να προσπαθούμε να τις επηρεάζουμε. Κατά κάποιο τρόπο είναι όπως το σύνθημα “Όχι στο όνομά μαςʺ, που εμφανίστηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά τις 11 Σεπτεμβρίου, από οικογένειες ανθρώπων που είχαν χάσει τη ζωή τους, όταν η αμερικανική κυβέρνηση άρχισε να εκμεταλλεύεται αυτούς τους θανάτους για να δικιαολογήσει τους πολέμους στο Ιράκ και το Αφγανιστάν. Παρομοίως, εάν πρέπει να ληφθούν αποφάσεις, εάν πρέπει να γίνουν διακυβερνητικές συναντήσεις στο όνομα των πολιτών, τότε έχουμε δικαίωμα να βρισκόμαστε εκεί. Το καίριο ερώτημα είναι ότι μερικές φορές ακόμη κι όταν έχεις το δικαίωμα να κάνεις κάτι, μπορεί να έχει στρατηγική σημασία να μην ασκήσεις αυτό το δικαίωμα.


Πιστεύω, πολύ σοβαρά, ότι τα επόμενα δυο χρόνια, εάν για παράδειγμα η UNFCCC δεν μπορέσει να δράσει στο Κανκούν και τη Νότια Αφρική, πολλές οργανώσεις θα σκεφτούν πόση ενέργεια και προσπάθεια ξοδεύουν στις επίσημες περιβαλλοντικές διαδικασίες, που είναι πολύ χρονοβόρες. Ας πάρουμε, για παράδειγμα, τη διάσκεψη της Κοπεγχάγης, ήμουν εκεί για τρεις βδομάδες. Εάν μας ρωτήσετε από πολιτική σκοπιά αν είπαμε κάτι σε αυτές τις διαπραγματεύσεις που εκείνοι που βρίσκονται στην εξουσία κι εκείνοι που εμπλέκονται στις διαπραγματεύσεις δεν ήξεραν, θα σας απαντήσω: Νομίζω ότι όχι, ήξεραν. Δεν είναι καλύτερο για μας, από στρατηγική άποψη, να κινητοποιούμε την κοινή γνώμη έτσι ώστε η πίεση σε εκείνους που διαπραγματεύονται να αυξάνεται και να μπορούν να αποδώσουν; Ως συμπέρασμα, δεν εννοώ ότι η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στις επίσημες περιβαλλοντικές διαδικασίες πρέπει να σταματήσει σε αυτό το στάδιο, θα έλεγα όμως ότι η αξιοπιστία αυτών των διαδικασιών μειώνεται σε καθημερινή βάση.


Π.Χ.: Μια κριτική που ασκείται ειδικότερα στις ΜΗΚΥΟ που έχουν πρόσβαση σε αυτές τις διακυβερνητικές συναντήσεις είναι ότι δαπανούν περισσότερο χρόνο στις αίθουσες λήψης αποφάσεων παρά για διαμαρτυρίες έξω στο δρόμο.


Kumi Naidoo: Μιλάμε συχνά για μια εσωτερική και εξωτερική στρατηγική και θα έλεγα ότι και οι δυο είναι σημαντικές, και οι δυο είναι αναγκαίες. Η εξωτερική στρατηγική είναι πιο κρίσιμη γιατί εάν τα μέλη της κοινωνίας των πολιτών βρίσκονται μέσα, χωρίς την υποστήριξη ανθρώπων που βρίσκονται έξω, τότε γιατί θα μας ακούν; Δεν μπορώ να μιλήσω στο όνομα όλης της κοινωνίας των πολιτών, αλλά στη Greenpeace είχαμε περισσότερο κόσμο έξω παρά μέσα, στην Κοπεγχάγη, κι αυτός είναι ο λόγος που στην τελευταία συνάντηση της G20 δεν μας άφησαν να παραστούμε στη συνάντηση. Είπα στους ανθρώπους μας: ʺ Αυτό είναι καλόʺ. Είχαμε μια δράση στην Κοπεγχάγη που τους σόκαρε όλους, τη δανέζικη κυβέρνηση και τα λοιπά. Ένας από τους ακτιβιστές μας εισέβαλε στο δείπνο των αρχηγών κρατών την παραμονή της λήξης των διαπραγματεύσεων, όταν τα πράγματα έμοιαζαν ανέλπιδα. Πέρασε μετά πολύ καιρό στη φυλακή.


Η άποψή μου είναι ότι όταν οι άνθρωποι δείχνουν ότι έχουν θιγεί αρκετά από τις αδικίες και είναι έτοιμοι να μπουν στην πρώτη γραμμή, τότε τάσσομαι υπέρ της ανυπακοής των πολιτών. Ένας από τους λόγους είναι ότι προβληματίζομαι βαθιά για μια κλιμάκωση των διαμαρτυριών σε μορφές αναρχικής, ανεξέλεγκτης βίας. Κάθε μεγάλη διαδήλωση ή εκστρατεία που ξεκινά τα τελευταία δέκα χρόνια- και που έχω δει- γίνεται όλο και πιο ακραία. Το επίπεδο αποξένωσης που βιώνουν οι νέοι αυξάνεται μαζικά- έχουν χάσει την πίστη τους σε όλους, έχουν σχεδόν πάψει να εμπιστεύονται τις μεγάλες διεθνείς ΜΗ.ΚΥ.Ο. Θα έλεγα ότι έχουμε ένα λογικό επίπεδο υποστήριξης από νέους ανθρώπους ως Greenpeace γιατί οργανώνουμε αυτές τις πιο ριζοσπαστικές δράσεις που οι άνθρωποι θεωρούν πιο αμφιλεγόμενες.


Η αλλαγή δεν θα προκύψει μόνο μέσα από τη συζήτηση. Εάν δεν έχουμε ένα ισχυρό στοιχείο ειρηνικών προσπαθειών τότε η διαμαρτυρία κινδυνεύει να γίνει διέξοδος για τον θυμό που οι άνθρωποι νιώθουν εναντίον του συστήματος. Για να το περιγράψω σύντομα, οι επιλογές δράσης που έχουν οι άνθρωποι είναι τρεις. Στο ένα άκρο, είναι να μιλούν, να συμμετέχουν, να στέλνουν επιστολές με αιτήματα και τα λοιπά. Στο μέσο, είναι η ανυπακοή των πολιτών. Και στο άλλο άκρο είναι η βία. Είναι καίριο σήμερα να προσπαθούμε να κρατάμε τον κόσμο μακριά από τη βίαιη διαματυρία- όπως προκύπτει από την εμπειρία μου, στη Νότια Αφρική πληρώνουμε ακόμη το τίμημα για τη βία στη μάχη για την ανεξαρτησία.


Π.Χ.: Σε σχέση με την αναφορά σας για την κινητοποίηση των πολιτών έξω από τις αίθουσες των επίσημων συναντήσεων, μια από τις κριτικές εναντίον γνωστών ΜΗ.ΚΥ.Ο παγκόσμιας εμβέλειας είναι ότι για να την αποκτήσουν έχουν πληρώσει το τίμημα να είναι όλο και πιο αποστασιοποιημένες από τις τοπικές κοινότητες και τους τοπικούς αγώνες στον κόσμο. Υποστηρίζουν είναι ότι αυτές οι ΜΗ.ΚΥ.Ο πρέπει να επανασυνδεθούν με τοπικές μορφές ακτιβισμού.


Kumi Naidoo: Ένα δημοφιλές σύνθημα στη δεκαετία του 1980 ήταν: ʺ Σκέψου παγκόσμια, δράσε τοπικάʺ. Σήμαινε ότι ανεξάρτητα από αυτό που προσπαθείς να αντιμετωπίσεις σε παγκόσμιο επίπεδο, πρέπει να καταλάβεις πώς ο παγκόσμιος λόγος, οι παγκόσμιες διαδικασίες, οι παγκόσμιες πολιτικές, μπορούν να επιδράσουν σε αυτό που μπορείς να κάνεις σε εθνικό ή τοπικό επίπεδο. Ωστόσο, μια από τις ειρωνείες σ’ αυτή την ιστορική στιγμή, ειδικά μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου, είναι ότι η πραγματική εξουσία περνάει σήμερα από το εθνικό στο παγκόσμιο επίπεδο. Κι αυτό ισχύει για χώρες σαν τη δική μου, τη Νότια Αφρική, ή τα διάδοχα κράτη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης ή τις δημοκρατίες στην Αφρική ή τη Λατινική Αμερική που διαδέχθηκαν στρατιωτικές δικτατορίες. Ακόμη κι αν έχεις μια πολύ ικανή, δεσμευμένη, αποτελεσματική, ευφυή εθνική ηγεσία, ακόμη κι αν αυτή κάνει ό, τι καλύτερο μπορεί, ακολουθεί όλους τους κανόνες. Δεν έχει την εξουσία να αλλάξει, για παράδειγμα, την εμπορική ατζέντα, γιατί η Παγκόσμια Οργάνωση Εμπορίου καθορίζει τους παγκόσμιους εμπορικούς κανόνες. Δεν έχει την εξουσία να καταπολεμήσει το HIV-AIDS γιατί η μάχη αυτή απαιτεί τη χρήση σωτήριων φαρμακευτικών ουσιών που την ευρεσιτεχνία τους έχουν οι μεγάλες φαρμακευτικές εταιρίες που δεν έδειξαν το είδος της ανθρωπιάς που ελπίζαμε ότι θα δείξουν, τουλάχιστον σε γρήγορη και βαθιά κλίμακα. Το καλύτερο παράδειγμα είναι φυσικά το περιβάλλον. Καμιά χώρα δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μόνη της τα περιβαλλοντικά προβλήματα. Για παράδειγμα, η Νορβηγία κατάφερε να μειώσει τις εκπομπές του διοξειδίου του άνθρακα από 40% σε 20%- αλλά ακόμη κι αν πετύχαινε μια μείωση της τάξης του 100% δεν θα ήταν αρκετή χωρίς τη συνεργασία και το συντονισμό με τα άλλα κράτη.


Ωστόσο, η ερώτησή σας είναι πολύ σημαντική καθώς αυτό που είδα, ιδιαίτερα τα τελευταία πέντε χρόνια, είναι ότι η ενέργεια των πολιτών έχει μετατοπιστεί προς το πάνω ή προς τα κάτω σε σχέση με το εθνικό επίπεδο. Σε μεγάλο βαθμό, οι περισσότεροι άνθρπωοι μοιάζουν να έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στην εθνική πολιτική σφαίρα. Μπορεί να πουν ʺεντάξει, αυτά τα ζητήματα πρέπει να αντιμετωπιστούν σε παγκόσμιο επίπεδοʺ, όπως μπορώ να φανταστώ έναν Έλληνα ακτιβιστή να λέει ʺο καημένος ο κ. Παπανδρέου, δεν μπορεί να ελέγξει την κατάσταση…είναι θέμα του ΔΝΤ και της Ευρωπαϊκής Ένωσηςʺ. Είναι υπερεθνικοί θεσμοί και κάποιοι άνθρωποι μπορούν να πουν: ʺΑς στοχεύσουμε στην πίεση στην Ε.Ε., τον ΟΗΕ και τα λοιπάʺ. Είναι μια κατανοητή αντίδραση κι αυτό το είδος αντίδρασης έχει αυξηθεί την τελευταία δεκαετία. Αυτό που είδα επίσης να συμβαίνει πιο πρόσφατα είναι μια διαφορετική προσέγγιση από ανθρώπους που λένε: ʺ Ας αφήσουμε το εθνικό, ας αφήσουμε το παγκόσμιο επίπεδο, ας κάνουμε κάτι πιο μετρήσιμο σε τοπικό επίπεδο, που μπορεί να έχει πραγματικό αποτέλεσμαʺ. Είναι μια στάση που πρεσβεύει: ʺ Θα ήθελα όλος ο κόσμος να στραφεί στην ανανεώσιμη ενέργεια, αλλά αν δεν μπορώ να το πετύχω, ας δω ποιες είναι οι ηλιακές δυνατότητες στην κοινότητά μου, ας επενδύσουμε ό, τι μπορούμε και αν βελτιώσουμε τις ζωές 5.000 ανθρώπων στην τοπική μας κοινότητα, αυτό είναι το πεδίο ελέγχου μαςʺ.


Ακόμη κι αν ξέρω ότι το παγκόσμιο και το εθνικό και οι κανόνες που θέτουν μπορούν να εμποδίσουν αυτό που μπορώ να κάνω, αλλά αυτό ξεπερνά το πεδίο ελέγχου μου. Επομένως, πιστεύω βαθύτατα ότι δεν έχουμε την επιλογή να πούμε ότι θα χειριστούμε τα τοπικά ή τα εθνικά ή τα περιφερειακά ή τα παγκόσμια ζητήματα. Η πολιτική έχει γίνει πιο σύνθετη, η αλλαγή έχει γίνει επίσης πιο σύνθετη, όλες οι οργανώσεις που εμπλέκονται στη διακυβέρνηση είναι σημαντικές, από το τοπικό έως το παγκόσμιο επίπεδο. Νομίζω ότι σε αυτό το στάδιο πρέπει να συμμετέχουμε ταυτόχρονα σε όλα τα επίπεδα. Η στρατηγική πρόκληση για μας είναι πόσο χρόνο, ενέργεια και πόρους θα επενδύσουμε στο τοπικό, το εθνικό, το περιφερειακό και το παγκόσμιο επίπεδο αντίστοιχα. Ο τρόπος που απαντάμε σε αυτή την ερώτηση ποικίλλει ανάλογα με το διαφορετικό πλαίσιο.

share !

Ο πρόεδρος του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της Ρουμανία, Victor Ponta, περιγράφει τις πιθανές πολιτικές κατευθύνσεις που μπορούν να ακολουθήσουν τα Ευρωπαϊκά περιφερειακά κράτη για να αντιμετωπίσουν την παγκόσμια οικονομική κρίση. Σχετικά με την οικονομική θέση της Ρουμανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση τονίζει ότι το “ευρώ είναι μια κοινή οικονομική ζώνη κι αν κάποιος έχει προβλήματα πρέπει να βοηθηθεί να τα ξεπεράσει, γιατί κάποια άλλη στιγμή κάποιος άλλος θα έχει ανάγκη αυτή τη βοήθεια. Η ύπαρξη μιας κοινής αντίληψης θα μας ωθήσει να μπούμε γρηγορότερα στην ευρωζώνη. Είναι πραγματικά μια καλή ερώτηση αλλά ταυτόχρονα είναι μια καλή περίοδος για μας για να κατανοήσουμε τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα αυτής της δυνατότητας και όχι απλώς να ευχόμαστε να μπούμε στην ευρωζώνη χωρίς να αντιλαμβανόμαστε τις συνέπειες.”


Παύλος Χατζόπουλος: Κύριε Ponta, θα ήθελα να σας ρωτήσω ποιο είναι το πολιτικό σας πρόγραμμα για την αναδιοργάνωση του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της Ρουμανίας, τα επόμενα δυο χρόνια.


Victor Ponta: Πρώτα απ’ όλα οφείλω να πω ότι έγινα ο ηγέτης του μεγαλύτερου πολιτικού κόμματος στη Ρουμανία, το οποίο όμως όπως πολλά άλλα αριστερά κόμματα στην Ευρώπη (με ελάχιστες σημαντικές εξαιρέσεις, όπως στην Ελλάδα ή την Ισπανία) βρίσκεται τώρα στην αντιπολίτευση. Ο κόσμος με ψήφισε, πρώτα απ’ όλα, ως επένδυση για το μέλλον. Είμαι ένας νέος άνθρωπος γεμάτος ιδέες και μπορώ ακόμη να μαθαίνω από τις εμπειρίες των άλλων αλλά και από τις δικές μας. Ξέρω ότι είναι δύσκολο, αλλά είμαι αποφασισμένος πρώτα να αναδιοργανώσω το Κόμμα και μετά να εκσυγχρονίσω τη χώρα.


Η χώρα μας, όπως όλες οι άλλες, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κρίση, αλλά ο τρόπος που η κυβέρνησή μας χειρίζεται αυτή την κρίση είναι κάπως ιδιαίτερος με την αρνητική έννοια. Φυσικά, παρακολουθούμε την κατάσταση στην Ελλάδα που έχει ίσως τη μεγαλύτερη παρουσία στα μέσα ενημέρωσης. Στη Ρουμανία όμως η κυβέρνησή μας πήρε πολύ πιο σκληρά μέτρα. Για παράδειγμα, ίσως είναι καλό να μάθει ο ελληνικός πληθυσμός ότι ο κόσμος στη Ρουμανία βρίσκεται κάτω από ακόμη μεγαλύτερη πίεση. Οι περικοπές στις αποδοχές έφτασαν στο 25%, στις συντάξεις στο 15%, ο ΦΠΑ ανήλθε στο 24% (που είναι ο υψηλότερος στην Ευρώπη). Επομένως, η οικονομική κατάσταση στη Ρουμανία μοιάζει να είναι ακόμη χειρότερη από της Ελλάδας.


Κατά τη γνώμη μου, όμως, και κατά τη γνώμη του κόμματός μου, αυτό που είναι πραγματικά αρνητικό στη Ρουμανία είναι ότι δεν έχουμε στρατηγική για το μέλλον, δεν έχουμε στρατηγική για το πώς θα βγούμε από την κρίση, για το πώς θα οικοδομήσουμε τη νέα οικονομία και τη νέα κοινωνία. Γι’ αυτό κι έχω εντυπωσιαστεί από το γεγονός ότι η Ελλάδα και ο Έλληνας πρωθυπουργός σκέφτονται για όλα αυτά, ακούνε σημαντικούς οικονομολόγους από το εξωτερικό, αναζητούν λύσεις. Την ίδια ώρα στη χώρα μας, τουλάχιστον ο πρωθυπουργός δεν προσπαθεί να βρει μια λύση: θέλει μόνο να κάνει περικοπές, να κάνει περικοπές στα πάντα χωρίς να μας λέει ποιο είναι το μέλλον, και όπως συμβαίνει πάντοτε οι περικοπές και τα πιο σκληρά μέτρα δεν είναι για εκείνους που βρίσκονται σε καλύτερη θέση, δεν στοχεύουν τις μεγάλες τράπεζες ή επιχειρήσεις, αλλά αγγίζουν άμεσα τους πιο φτωχούς και αδύναμους. Έτσι η κοινωνική κατάσταση γίνεται χειρότερη κι από την οικονομική, και στο Συμπόσιο της Σύμης, ακούγοντας για την ελληνική εμπειρία και τους άλλους οικονομικούς συμβούλους, συνειδητοποίησα ότι η κυβέρνησή μας στη Ρουμανία ακολουθεί ακριβώς εκείνα τα βήματα που οι ειδικοί δεν συστήνουν.


Δεν είμαστε στην ευρωζώνη για να μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την νομισματική πολιτική πολύ καλύτερα απ’ ό, τι τώρα. Η ρουμανική κυβέρνηση έχει διατηρήσει σταθερό το νόμισμα, όπως συνέβη στην Αργεντινή ή την Τουρκία όταν βυθίστηκαν στην κρίση. Μειώνουμε απλώς την γενική οικονομική παραγωγή και την κατανάλωση κι αυτό θα μπλοκάρει ακόμη περισσότερο την οικονομία. Ωθούμε αυτή τη στιγμή όλες τις κοινωνικές ομάδες σε εσωτερικές διαμάχες, τους δημόσιους υπάλληλους έναντι των υπαλλήλων του ιδιωτικού τομέα, πράγμα που αυξάνει σημαντικά τις κοινωνικές εντάσεις. Προσπαθώ λοιπόν να μάθω και να καταλήξω σε λύσεις, λαμβάνοντας υπόψη την εμπειρία πολλών άλλων χωρών. Οι παλιές ιδέες, σύμφωνα με τις οποίες το μόνο που πρέπει να κάνουμε είναι να μειώσουμε τις δαπάνες και να αυξήσουμε την ανεργία- ο πρωθυπουργός μας είπε ότι πρέπει να απολύσουμε το ένα πέμπτο των δημοσίων υπαλλήλων, συμπεριλαμβανομένων των δασκάλων και των γιατρών- δεν είναι πλέον βιώσιμες. Είναι λύσεις της δεκαετίας του ογδόντα ή του ενενήντα, δεν είναι λύσεις του μέλλοντος.


Π.Χ.: Μπορείτε να επεκταθείτε λίγο περισσότερο σε αυτό που εσείς και το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Ρουμανίας προτείνετε ως εναλλακτική λύση στην πολιτική που περιγράψατε; Δεν θέλω να πω μ’ αυτό ότι έχετε έτοιμες λύσεις, κανείς δεν έχει.


Victor Ponta: Εμείς τουλάχιστον λέμε ότι πρέπει να εξετάσουμε τις πιθανές λύσεις. Το να συνεχίσουμε να κλαιγόμαστε ότι δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα, ότι είμαστε σε μια πολύ κακή κατάσταση, δεν πρόκειται να μας βοηθήσει να βγούμε απ’ την κρίση. Η πρώτη μας πρόταση- που έχει γίνει αντικείμενο μεγάλης συζήτησης στη Ρουμανία- αφορά τα υπάρχοντα ποσοστά των φόρων. Έχουμε σήμερα έναν σταθερό ενιαίο φόρο 16%, τον οποίο εισήγαγε η δεξιά κυβέρνηση πριν από πέντε χρόνια και θεωρήθηκε η μεγαλύτερη επιτυχία της δεξιάς πολιτικής της. Σε αυτά τα πέντε χρόνια δεν έφερε περισσότερα χρήματα στον προϋπολογισμό, αλλά αντίθετα πόλωσε ακόμη περισσότερο την κοινωνία μας. Ένα πολύ μικρό μέρος του πληθυσμού γινεται πλουσιότερο λόγω αυτού του 16%- είναι οπωσδήποτε πολύ επωφελές για τους ανθρώπους με τα υψηλότερα εισοδήματα. Από την άλλη πλευρά, το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού δεν έχει χρήματα σήμερα για να καλύψει τις βασικές ανάγκες. Τα περισσότερα δημόσια σχολεία αντιμετωπίζουν τώρα οικονομικά προβλήματα, ενώ από την άλλη πλευρά υπάρχουν ιδιωτικά σχολεία στα οποία έχουν πρόσβαση μόνο οι άνθρωποι και οι γονείς που έχουν τη δυνατότητα να πληρώσουν γι’ αυτά. Το σύστημα υγείας είναι σχεδόν μια πλήρης καταστροφή, γιατί με το 16% δεν είναι δυνατόν να υποστηριχθεί. Το κοινωνικό σύστημα, και πρώτα από όλα οι συντάξεις, βρίσκονται μονίμως σε αρνητικό ισοζύγιο.


Το μεγαλύτερο θέμα συζήτησης αυτή τη στιγμή, ανάμεσα σε εμάς την Αριστερά και τη δεξιά κυβέρνηση έχει να κάνει με την επιβολή ενός διαφορετικού, προοδευτικού συστήματος φορολόγησης στη Ρουμανία, όπως συνέβαινε πριν από το 2005. Το παλιό σύστημα φορολόγησης δεν έφερνε αναγκαστικά περισσότερα χρήματα στον προϋπολογισμό, αλλά τουλάχιστον εξασφάλιζε μια καλύτερη και πιο δίκαιη κοινωνική ισορροπία. Τώρα, το να φορολογείται με το ίδιο 16% κάποιος που κερδίζει 10.000 ευρώ και κάποιος που κερδίζει 100 ευρώ, δεν είναι δίκαιο, όχι μόνο ιδεολογικά, αλλά επειδή στην πραγματική ζωή δεν αποτελεί την καλύτερη λύση για να κρατούνται οι ισορροπίες στην κοινωνία.


Η δεύτερη πρότασή μας αφορά την απόρριψη του προγράμματος της σημερινής κυβέρνησης για απολύσεις μεγάλου μέρους των δημοσίων υπαλλήλων, προκειμένου να μειωθεί το δημόσιο έλλειμμα σε αυτόν τον τομέα. Απορρίπτουμε αυτό το πρόγραμμα: έχουμε μια συμφωνία με το ΔΝΤ και προτιμάμε να χρησιμοποιήσουμε τους όρους της συμφωνίας και να μαζέψουμε χρήματα από τις ιδιωτικές τράπεζες για την προώθηση επενδύσεων και τη δημιουργία περισσότερων θέσεων εργασίας. Εάν απλώς απολύεις ανθρώπους και δεν τους δίνεις θέσεις εργασίας, το μόνο που πετυχαίνεις είναι να αυξάνει το ποσοστό της ανεργίας- πράγμα που πάλι επιβαρύνει το κράτος. Είναι σα να εξοικονομείς χρήματα στη μια τσέπη και να τα ξοδεύεις απ’ την άλλη.


Η τρίτη πρότασή μας αφορά τα κυβερνητικά προγράμματα για περαιτέρω ιδιωτικοποίηση στους τομείς της εκπαίδευσης και της υγείας. Πιστεύουμε ότι μακροπρόθεσμα αυτό θα επιδράσει αρνητικά στην κοινωνία μας, γιατί εάν δεν υποστηρίξουμε την εκπαίδευση και την υγεία όλων των πολιτών, και ιδιαίτερα των μη προνομιούχων, δεν θα μπορέσουμε να είμαστε ανταγωνιστικοί στην ευρωπαϊκή και την παγκόσμια σκηνή. Η τέταρτη πρότασή μας, και τελειώνω μ’ αυτό, είναι να αξιοποιήσουμε το πλεονέκτημα ότι δεν ανήκουμε στην ευρωζώνη και να αφήσουμε το νόμισμα λίγο πιο ελεύθερο, αντί να κρατάμε τη συναλλαγματική ισοτιμία σταθερή. Μπορούμε επίσης να χρησιμοποιήσουμε αυτή την πολιτική για να εξισορροπήσουμε τον προϋπολογισμό λίγο περισσότερο, αντί να επιμένουμε σε μέτρα μείωσης των δημοσίων δαπανών και της απασχόλησης.


Π.Χ.: Σχετικά με όσα είπατε για τις κοινωνικές υπηρεσίες, το κράτος πρόνοιας και τι κάνει η Δεξιά: Η κρίση δημιουργεί κάποιες προκλήσεις για τη χρηματοδότηση του κράτους πρόνοιας σε χώρες όπου αυτό ήταν ισχυρό και ακόμη μεγαλύτερες προκλήσεις για οικοδόμηση νέων κοινωνικών υπηρεσιών. Σε περιπτώσεις όπου το κράτος πρόνοιας ήταν πολύ αδύναμο, όπως υποθέτω ότι συνέβαινε στη Ρουμανία, πώς βλέπετε αυτή την πρόκληση τώρα;


Victor Ponta: Συμφωνώ απολύτως ότι είναι κάτι παραπάνω από μια κρίση ή μια πολιτική συζήτηση. Στην πραγματικότητα, το ερώτημα είναι κατά πόσο το κράτος πρόνοιας είναι ακόμη εφικτό στην Ευρώπη ή εάν ξαναγυρίσουμε σε κοινωνίες άκρως ατομικιστικές, όπως στη Δυτική Ευρώπη πριν από τη δεκαετία του πενήντα. Το κράτος πρόνοιας δεν υπήρχε από καταβολής κόσμου. Και πιστεύω ότι αυτός είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος και η μεγαλύτερη μάχη ανάμεσα στη Δεξιά και την Αριστερά σήμερα. Καθώς πιστεύω ακράδαντα στο κράτος πρόνοιας ως ιδέα και ως λύση, εάν δεν λειτουργεί υπάρχουν δυο λύσεις, εννοώ ότι υπάρχουν δυο πράγματα να χειριστεί κανείς, γιατί δεν είμαι βέβαιος ότι έχουμε όλες τις λύσεις. Πρώτα απ’ όλα, είχα την ευκαιρία να ακούσω τον Ευρωπαίο Επίτροπο Γιοακίμ Αλμούνια, που μας είπε ´Κοιτάξτε, δεν πρέπει απλώς να περικόψετε δαπάνες και υπηρεσίες, πρέπει να βρείτε νέες πηγές εισοδήματος, να είστε πιο δημιουργικοί και να καταλάβετε ότι η αύξηση της φορολογίας δεν θα είναι πλέον η λύση, γιατί όλο το κεφάλαιο, όλο το χρήμα θα πηγαίνει οπουδήποτε αλλού εκτός απ’ την Ευρώπηʺ. Πρέπει λοιπόν να βρούμε νέες λύσεις για τη χρηματοδότηση των κοινωνικών υπηρεσιών και σε μια χώρα που δεν είναι πολύ ανεπτυγμένη, όπως η Ρουμανία, υπάρχει μεγάλο έδαφος για την ανάπτυξη υποδομών. Τα ευρωπαϊκά ταμεία είναι μια λύση προς αυτή την κατεύθυνση- κι εμείς δεν χρησιμοποιούμε αποτελεσματικά τα ευρωπαϊκά κονδύλια: είμαστε ένα από τα ελάχιστα νέα μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δίνουμε περισσότερα στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό από εκείνα που μας επιστρέφονται. Αυτό οφείλεται στη γραφειοκρατία μας και τη διαφθορά μας. Δεύτερον, είναι βέβαιο ότι υπάρχει δυσλειτουργία στην κρατική γραφειοκρατία. Έχω ακούσει τους φόβους εδώ στην Ελλάδα για τη διαδεδομένη διαφθορά και απάτη και φοβάμαι ότι βρισκόμαστε στην ίδια κατάσταση. Δεν μπορώ να πω ότι στην περίπτωσή μας 8% του ΑΕΠ – όπως στην Ελλάδα- χάνεται με αυτό τον τρόπο, μπορεί να είναι περισσότερο. Πρώτα απ’ όλα, λοιπόν, πρέπει να βρούμε νέες πηγές εισοδήματος, δεύτερον πρέπει να αναμορφώσουμε τη δημόσια διοίκηση και να την κάνουμε πιο αποτελεσματική, πιο διαφανή, γιατί φυσικά έχουμε χρήματα, το πρόβλημα δεν είναι να έχουμε κάποια χρήματα, το πρόβλημα είναι πώς ξοδεύουμε αυτά τα χρήματα. Για παράδειγμα, σχεδόν 20% του ρουμανικού προϋπολογισμού δαπανάται σε υπηρεσίες και απόκτηση αγαθών που κανείς δεν βλέπει ή δεν καταλαβαίνει σε τι χρειάζονται. Υπάρχουν λοιπόν δυο λύσεις: ο τρόπος εφαρμογής τους είναι θέμα πολιτικής διαχείρισης και βεβαίως μοιάζουν πολύ καλές στα χαρτιά, στην πράξη μπορεί να μην είναι εύκολες, αλλά δεν βλέπω κάποια τρίτη λύση.


Π.Χ.: Η Ρουμανία έγινε μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε περίοδο κρίσης. Θα ήθελα να σας ρωτήσω ποια είναι η προσδοκία σας για το ρόλο της Ρουμανίας μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στο μέτρο που αυτό μπορεί να έχει επίδραση σε νέες πολιτικές, σε σχέση για παράδειγμα με την οικονομική κρίση ή με τη Συνθήκη της Λισαβόνας.


Victor Ponta: Θα είμαι πολύ ευθύς και ευλικρινής. Φυσικά, οι προσδοκίες της Ρουμανίας είναι υψηλές- λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος της χώρας μας και τον πληθυσμό της και επίσης τη στρατηγική σημασία της ως σύνορο της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την Ουκρανία και τη Ρωσία και τη Μαύρη Θάλασσα. Ωστόσο, δεν έχουμε καταφέρει ακόμη να παίξουμε καλά τα χαρτιά μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, νιώθουμε σα να είμαστε ακόμη μέλος μιας δεύτερης κατηγορίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δεν φταίνε μόνο οι Ευρωπαίοι γι’ αυτό, φταίνε οι πολιτικοί μας και δεν τους ασκώ κριτική επειδή είμαι στην αντιπολίτευση αλλά επειδή είναι εμφανές ότι δεν είχαν ιδέες, δεν είχαν την πρόθεση να συμμετάσχουν σε αυτή τη διαδικασία. Έπειτα, οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Ευρωπαϊκής Ένωσης μας απογοήτευσαν όταν είπαν περίπου – και ίσως αυτή είναι η γερμανική άποψη : ʺ Δεν είστε στο ευρώ, δεν μας νοιάζει για σας, πηγαίνετε στο ΔΝΤ και κάνετε ό, τι σας πουν, γιατί έχουμε τόσα προβλήματα με το ευρώ, έχουμε τόσα προβλήματα με τις χώρες της ευρωζώνης, δεν θέλουμε ν’ ακούμε για σας ή τη Βουλγαρία ή την Ουγγαρία και τους άλλουςʺ.


Στην πράξη, λοιπόν, νιώθουμε κάπως απογοητευμένοι από την ένταξή μας στην ΕΕ και υπάρχουν ζητήματα όπου η Ρουμανία θα έπρεπε να έχει συμμετάσχει περισσότερο στη λήψη αποφάσεων. Ένα παράδειγμα είναι η πολιτική των κοινών συνόρων: έχουμε τα μεγαλύτερα σύνορα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ξοδεύουμε πολλά χρήματα από τον προϋπολογισμό για την εποπτεία αυτών των συνόρων. Έχουμε πολλά προβλήματα με τους μετανάστες, είμαστε ίσως η μεγαλύτερη πύλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς τα ανατολικά. Δεύτερον, μετά την Πολωνία και φυσικά τη Γαλλία, έχουμε τεράστιες δυνατότητες στη γεωργία που μένουν ανεκμετάλλευτες- δεν θέλω να κατηγορήσω κανέναν, ίσως είναι δικό μας το σφάλμα που δεν έχουμε καταφέρει να κατανοήσουμε πλήρως το αγροτικό σύστημα στην Ευρώπη. Το μισό περίπου της αγροτικής μας δυναμικής μας χάνεται κάθε χρόνο επειδή δεν ξέρουμε πώς να μπούμε στον ευρωπαϊκό ανταγωνισμό που είναι πραγματικά σκληρός σε ό, τι αφορά τα αγροτικά προϊόντα. Η Ελλάδα, η Πορτογαλία και η Ισπανία που μπήκαν νωρίς στην Ευρωπαϊκή Ένωση βοηθήθηκαν πάρα πολύ από τα ευρωπαϊκά ταμεία για την ανάπτυξη των υποδομών τους. Η Ρουμανία και η Βουλγαρία ήρθαν λίγο αργά: τα ευρωπαϊκά κονδύλια γίνονται όλο και λιγότερα, κι είναι όλο και πιο δύσκολο να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά. Από την άλλη πλευρά, οφείλω να αναγνωρίσω ότι η κοινή γνώμη διάκειται ακόμη πολύ ευνοϊκά σε σχέση με την ένταξή μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έτσι ήταν πάντα κι αυτό δεν άλλαξε, ανεξάρτητα από το τίμημα. Και φυσικά το μέλλον της χώρας, κατά την άποψή μου τουλάχιστον, είναι εκατό τοις εκατό ευρωπαϊκό.


Π.Χ.: Μολονότι πρόκειται για ένα ευαίσθητο θέμα, θέλω να σας ρωτήσω για το ευρώ. Για παράδειγμα, αναφερθήκατε προηγουμένως στις πιθανές λύσεις σε σχέση με την κρίση, στο ενδεχόμενο να έχετε έναν μη σταθερό μηχανισμό ισοτιμίας συναλλάγματος για το νόμισμά σας. Από την άλλη πλευρά, το ευρώ δεν το επιτρέπει.


Victor Ponta: Το γνωρίζω αυτό!


Π.Χ.: Μετά την εμπειρία της κρίσης και τον τρόπο που την αντιμετώπισαν τα μέλη της ευρωζώνης, θα ήταν μια επιθυμητή στρατηγική για τη Ρουμανία να μπει στο ευρώ ή μήπως ένα άλλο είδος ευρώ θα αποτελούσε μια πιο επιθυμητή επιλογή;


Victor Ponta: Θα σας απαντήσω ευθέως. Δεν ξέρουμε ακόμη. Εάν μου είχατε κάνει την ίδια ερώτηση πριν από δυο χρόνια, θα σας έλεγα: ʺ Θα μπούμε στο ευρώ όταν θα είμαστε έτοιμοι, ίσως το 2012 ή το 2013ʺ. Τώρα είμαστε πολύ πιο σκεπτικοί. Δεν είμαστε έτοιμοι να μπούμε τώρα στην ευρωζώνη και ίσως οι όροι να είναι πιο σκληροί όταν θα είμαστε έτοιμοι. Όλες οι πολιτικές δυνάμεις συμφωνούμε να βάλουμε ως στόχο για να μπούμε στο ευρώ το 2014-2015. Στο μεταξύ, όμως, ο κόσμος θα αλλάξει, είμαι βέβαιος γι’ αυτό. Η πολιτική του ευρώ θα αλλάξει, η ευρωζώνη θα αλλάξει. Ελπίζω πραγματικά η ευρωζώνη να αντέξει αυτή τη δύσκολη περίοδο της κρίσης. Είμαι όμως βέβαιος ότι το έτος 2015 θα έχουμε διαφορετικές συνθήκες και διαφορετικές προσεγγίσεις για τα αν θα μπούμε ή όχι στην ευρωζώνη. Αυτή την περίοδο, λοιπόν, σε σχέση με τα ευρώ λέμε: ʺΒλέποντας και κάνονταςʺ. Το πώς θα εξελιχθεί η απόφαση της Ευρωπαϊκής ΄Ενωσης να σώσει την Ελλάδα και να σώσει την Ισπανία και την Πορτογαλία θα μας επηρεάσει πολύ, γιατί αν όλα πηγαίνουν καλά μόνο για τη Γερμανία ή τη Γαλλία δεν θα έχει μεγάλο ενδιαφέρον για μας να μπούμε. Το ευρώ είναι μια κοινή οικονομική ζώνη κι αν κάποιος έχει προβλήματα πρέπει να βοηθηθεί να τα ξεπεράσει, γιατί κάποια άλλη στιγμή κάποιος άλλος θα έχει ανάγκη αυτή τη βοήθεια. Η ύπαρξη μιας κοινής αντίληψης θα μας ωθήσει να μπούμε γρηγορότερα στην ευρωζώνη. Είναι πραγματικά μια καλή ερώτηση αλλά ταυτόχρονα είναι μια καλή περίοδος για μας για να κατανοήσουμε τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα αυτής της δυνατότητας και όχι απλώς να ευχόμαστε να μπούμε στην ευρωζώνη χωρίς να αντιλαμβανόμαστε τις συνέπειες.


Π.Χ.: Μια τελευταία ερώτηση για τους άμεσους στόχους σας. Αναφερθήκατε στα σχέδιά σας για αναδιοργάνωση του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος. Μπορείτε να μας πείτε περισσότερα γι’ αυτό;


Victor Ponta: Δεν είμαι ο νεότερος ηγέτης στην ιστορία του κόμματός μας αλλά είμαι ένας ηγέτης που εξελέγη από ένα πολύ δημοκρατικό συνέδριο, πράγμα που δεν ήταν ακριβώς στις παραδόσεις μας. Η αντιπαράθεση ανάμεσα σε μένα και τον προηγούμενο ηγέτη κρίθηκε από μια μικρή διαφορά 80 ψήφων σε σύνολο 1.600, κι αυτό με έπεισε ότι ένα σύγχρονο αριστερό κόμμα πρέπει να είναι πρώτα απ’ όλα δημοκρατικό εσωτερικά. Φυσικά θα υποστηρίξω, κι αυτό δεν θέλω να το κρύψω, τη νέα γενιά. Με εξέλεξαν, επίσης, ως επένδυση για το μέλλον, για να υποστηρίξω τη γενιά μου, να βοηθήσω να έρθουν νέα πρόσωπα στη δημόσια σκηνή, νέοι ηγέτες στις τοπικές κομματικές οργανώσεις. Θα αποκτήσω πολύ περισσότερες διασυνδέσεις, αυτό προτείνω στον εαυτό μου και στο κοινό, στα ευρωπαϊκά κινήματα, δεν θα αρκεστώ στην εσωστρέφεια σε σχέση με τη δική μας χώρα και τις δικές μας εθνικές πολιτικές, γιατί αυτό δεν είναι πλέον δυνατό στο παγκοσμιοποιημέμο περιβάλλλον μας.


Το κόμμα μου ήταν στην κυβέρνηση από το 2000 έως το 2004 και όλοι, ακόμη και οι εχθροί μας, ακόμη και ο σημερινός πρωθυπουργός, αναγνώρισαν ότι έκανε την καλύτερη πολιτική διαχείριση και διακυβέρνηση της μετακομμουνιστικής περιόδου. Η προηγούμενη κυβέρνησή μας είχε ωστόσο πρόβλημα με τη διαφθορά. Δεν θα ντραπώ να το χειριστώ, όχι μόνο επειδή πριν μπώ στο κόμμα και στην πολιτική ήμουν δημόσιος κατήγορος, αλλά επειδή ενδιαφέρομαι πολύ γι’ αυτό το θέμα. Προωθώ τη νέα γενιά, αλλά προωθώ μια καθαρή νέα γενιά, αν μπορώ να χρησιμοποιήσω αυτόν τον όρο. Φιλοδοξώ να αποδείξω ότι μπορούμε να είμαστε πάλι πολύ καλοί στη διακυβέρνηση, αλλά ότι θα μας αγγίξει λιγότερο αυτή η ασθένεια που μεταδίδεται τόσο πολύ στην Ευρώπη. Τα πράγματα δεν είναι τόσο περίπλοκα. Όπως σας είπα προηγουμένως, θα είναι δύσκολο να τα εφαρμόσουμε στην πράξη, αλλά ελπίζω ότι θα τα καταφέρουμε.

share !

Η νέα πρόεδρος του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της Φινλανδίας, Jutta Urpilainen, μιλά για τις προοπτικές ενδυνάμωσης του κοινωνικού κράτους στην Ευρώπη και τις προσπάθειες αναδιοργάνωσης του κόμματος της. Σημειώνει ότι οι σοσιαλδημοκράτες πρέπει “να ενισχύσουμε το Ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο και για να το κάνουμε αυτό πρέπει πρώτα απ’ όλα να προχωρήσουμε στην αναγκαία μεταρρύθμιση του φορολογικού μας συστήματος: να εξασφαλίσουμε ότι το κράτος θα συλλέγει περισσότερους φόρους, αλλά με δίκαιο τρόπο- να ανακουφίσουμε τους μη έχοντες από την πίεση και να επικεντρωθούμε στην εξεύρεση νεωτεριστικών τρόπων φορολόγησης του μεγάλου πλούτου.”


Παύλος Χατζόπουλος: Κυρία Urpilainen, πρώτα από όλα θέλω νας ρωτήσω για τα σχέδιά σας σχετικά με την αναδιοργάνωση του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος στη Φινλανδία. Η σημασία της επανεξέτασης του ρόλου των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων βρίσκεται εδώ και αρκετό καιρό στην ατζέντα, αλλά υπάρχουν διάφοροι τρόποι εφαρμογής, ανάλογα και με κάθε εθνική περίπτωση.


Jutta Urpilainen: Το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Φινλανδίας αριθμεί σήμερα γύρω στα 50.000 μέλη, με μέσο όρο ηλικίας τα 60 χρόνια, επομένως το πρώτο καθήκον μας είναι να προσελκύσουμε περισσότερους νέους στο κόμμα μας και να τους εμπνεύσουμε να γίνουν πολιτικά ενεργοί. Προσπαθούμε τώρα να ανοίξουμε το κόμμα μας, έτσι ώστε να συμμετέχουν περισσότεροι άνθρωποι στις κομματικές διαδικασίες. Για να σας δώσω ένα παράδειγμα, κάνουμε μια θερινή περιοδεία, πηγαίνουμε στις μεγάλες καλοκαιρινές εκδηλώσεις στη Φινλανδία, συγκεντρώνουμε προτάσεις για τον επόμενο προεδρικό υποψήφιο των Σοσιαλδημοκρατών ( καθώς η επόμενη προεδρική εκλογή αναμένεται το 2012 και δεν έχουμε ακόμη επιλέξει τον δικό μας υποψήφιο). Ζητάμε από τους πολίτες να προτείνουν ποιος θα ήταν καλός υποψήφιος για το κόμμα μας- υπάρχει επίσης η δυνατότητα να ψηφίσουν τον υποψήφιό μας μέσω Ίντερνετ. Ελπίζουμε αυτός ο νεωτεριστικός τρόπος πολιτικής να φέρει νέα μέλη στο κόμμα μας. Έχουμε επίσης αρχίσει να χρησιμοποιούμε τα κοινωνικά μέσα επικοινωνίας για την πολιτική οργάνωση και υπάρχουν μερικά κατ’ αρχάς θετικά σημάδια- αποκτούμε περισσότερα νέα μέλη τώρα απ’ ό, τι προηγουμένως και μάλιστα νεότερα. Είμαι πολύ αισιόδοξη για το μέλλον του κόμματός μας.


Σε ό, τι αφορά τα πολιτικά ζητήματα, διακρίνω κυρίως τρία που αφορούν τη σοσιαλδημοκρατία στη Φινλανδία, σε σχέση και με τις επικείμενες βουλευτικές εκλογές του Απριλίου 2011. Το πρώτο έχει να κάνει βεβαίως με την οικονομία και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Σήμερα στη Φινλανδία, το ποσοστό της ανεργίας είναι περίπου 10% και μας προβληματίζει ιδιαίτερα η ανεργία των νέων, γιατί σε αυτούς το ποσοστό ανεργίας είναι ακόμη υψηλότερο- περίπου 20%. Έτσι, το κύριο μέλημά μας είναι να επινοήσουμε πολιτικές που να μπορούν να παρέχουν περισσότερες θέσεις εργασίας στους ανθρώπους, ιδιαίτερα στους νέους, αλλά φυσικά και στους μεγαλύτερους. Το δεύτερο θέμα έχει να κάνει με τη δικαιοσύνη. Η φορολογία, για παράδειγμα, πιστεύουμε ότι πρέπει να αναδιοργανωθεί για να γίνει πιο δίκαιη. Η σημερινή κυβέρνησή μας- που είναι δεξιά- θέσπισε αντίθετα φορολοαπαλλαγές για τους πλούσιους, για ανθρώπους που στην πραγματικότητα δεν ζήτησαν φοροαπαλλαγές. Θέλουμε λοιπόν να αλλάξουμε ριζικά το φορολογικό μας σύστημα την επόμενη κοινοβουλευτική περίοδο. Τέλος, το τρίτο θέμα αφορά την ασφάλεια. Λόγω της τρέχουσας οικονομικής κρίσης, ο κόσμος νιώθει πολύ ανασφαλής, πόσο μάλλον υπό την απειλή της αυξανόμενης ανεργίας. Υπάρχουν ορισμένες γεωγραφικές περιοχές στη Φινλανδία όπου η ανεργία είναι πολύ υψηλή και όπου πολλοί κάτοικοι νιώθουν ότι δεν έχουν μέλλον, λόγω της έλλειψης προοπτικής σχετικά με τις θέσεις εργασίας. Επιπλέον, οι περιοχές αυτές πλήττονται από την ανεπάρκεια των κοινωνικών υπηρεσιών- αν πάρουμε για παράδειγμα τον τομέα της περίθαλψης, υπάρχει μεγάλη έλλειψη γιατρών σε πολλούς δήμους στη Φινλανδία. Πρέπει να κάνουμε αυτούς τους ανθρώπους να νιώσουν πιο ασφαλείς κι αυτό σημαίνει να τους προσφέρουμε θέσεις εργασίας αλλά επίσης κοινωνικές υπηρεσίες, όπως περίθαλψη, σχολεία, υψηλότερο επίπεδο ζωής.


Νομίζω ότι τα τρία αυτά θέματα, η οικονομία και η δημιουργία θέσεων εργασίας, η δικαιοσύνη και η ασφάλεια θα βρίσκονται στο επίκεντρο των βουλευτικών εκλογών την προσεχή άνοιξη.


Π.Χ.: Θα ήθελα να μας πείτε περισσότερα για το κράτος πρόνοιας και τον σχεδιασμό των κοινωνικών υπηρεσιών γενικά. Το κράτος πρόνοιας άρχισε να αντιμετωπίζει προβλήματα πριν από την οικονομική κρίση και έχει τώρα να ξεπεράσει πολλές δυσκολίες προκειμένου να επιβιώσει. Μια από τις πρώτες πολιτικές που υιοθετούν τα δεξιά κόμματα για να χειριστούν την κρίση είναι ο περιορισμός του κράτους πρόνοιας και των κοινωνικών δικαιωμάτων γενικότερα. Θα ήθελα να σας ρωτήσω πώς το κόμμα σας και εσείς αντιμετωπίζετε την πρόκληση της αναμόρφωσης του κράτους πρόνοιας σε μια περίοδο κρίσης, χωρίς περικοπές στα κοινωνικά δικαιώματα των πολιτών.


Jutta Urpilainen: Καλή ερώτηση! Ετοιμάζουμε το δικό μας λεπτομερές και εκτεταμένο πρόγραμμα για τη μεταρρύθμιση του κράτους πρόνοιας ενόψει της επόμενης εκλογικής περιόδου. Σε γενικές γραμμές θα έλεγα ότι σήμερα χρειαζόμαστε περισσότερο κράτος πρόνοιας, όχι λιγότερο. Οφείλουμε να ενδυναμώσουμε το κοινωνικό μοντέλο μας και για να το κάνουμε πρέπει πρώτα απ’ όλα να προχωρήσουμε στην αναγκαία μεταρρύθμιση του φορολογικού μας συστήματος: να εξασφαλίσουμε ότι το κράτος θα συλλέγει περισσότερους φόρους, αλλά με δίκαιο τρόπο- να ανακουφίσουμε τους μη έχοντες από την πίεση και να επικεντρωθούμε στην εξεύρεση νεωτεριστικών τρόπων φορολόγησης του μεγάλου πλούτου.


Προϋπόθεση για όλα αυτά είναι να ξαναφέρουμε τους ανθρώπους στη δουλειά, και γι’ αυτό πιστεύω ότι η δημουργία θέσεων εργασίας θα είναι το κύριο θέμα στην πολιτική ατζέντα τους ερχόμενους μήνες. Σε σχέση με το κράτος πρόνοιας, πιστεύω ότι πρέπει να στοχεύσουμε περισσότερο στα παιδιά και τους νέους, γιατί αυτοί είναι το μέλλον της κοινωνίας μας. Κατά συνέπεια, η ενίσχυση της ποιότητας και η δημουργικότητα της εκπαίδευσης έχουν ιδιαίτερη σημασία, ειδικά στο πλαίσιο του δημοτικού σχολείου, ακόμη και του νηπιαγωγείου. Θέλουμε να μεταρρυθμίσουμε και την ανώτατη εκπαίδευση, έτσι ώστε κάθε νέος να έχει τη δυνατότητα να κάνει πανεπιστημιακές σπουδές και μετά να εργαστεί. Εάν πάρουμε τα ερευνητικά αποτελέσματα του Programme for International Sudent Assessment (PISA) του ΟΟΣΑ, η Φινλανδία έχει πολύ υψηλό σκορ, αλλά αυτό αφορά κυρίως το σύστημα της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης- η ανώτατη εκπαίδευση χρειάζεται σοβαρές μεταρρυθμίσεις.


Π.Χ.: Μια τελευταία ερώτηση: γίνεται πολύς λόγος για το ρόλο της Ευρώπης, τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Ευρώπη σε σχέση με την χρηματοοικονομική κρίση και το πώς αυτή επιδρά στις ευρωπαϊκές κοινωνίες. Πώς βλέπετε το ρόλο της Φινλανδίας μέσα στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, σε μια εποχή που η Ευρώπη ακολουθεί μια πορεία λιγότερο προοδευτική από την αναμενόμενη ή την επιθυμητή;


Jutta Urpilainen: Ελπίζω ο ρόλος της Ευρώπης να αποτελέσει πρότυπο για τον υπόλοιπο κόσμο, στους τομείς της εκπαίδευσης, της καινοτομίας, της πράσινης οικονομίας και επίσης της ασφάλειας, με τον τρόπο που περιέγραψα πριν. Πιστεύω ότι αυτό που χρειαζόμαστε τώρα είναι ένα ισχυρό πολιτικό κίνημα, ισχυρά πολιτικά κόμματα στην Ευρώπη, όπως επίσης πανευρωπαϊκά. Η απλή παρουσία εθνικών σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων στη Φινλανδία και την Ελλάδα, για παράδειγμα, δεν αρκεί. Κι είμαι έτοιμη να το υποστηρίξω αυτό ως ηγέτης του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της Φινλανδίας. Αυτό σημαίνει ότι χρειαζόμαστε μια ισχυρή πολιτική ατζέντα για ολόκληρη την Ευρώπη ως σοσιαλδημοκράτες.


Νομίζω ότι το μανιφέστο του Ευρωπαϊκού Σοσιαλιστικού Κόμματος που υιοθετήθηκε πριν από τις ευρωεκλογές του 2009 ήταν μια καλή αρχή, αλλά οπωσδήποτε δεν αρκεί. Έχω μια μικρή ανησυχία μήπως, επειδή η Ευρώπη βρίσκεται τώρα στα χέρια των συντηρητικών, παραιτηθούμε κατά κάποιο τρόπο, μήπως επειδή δεν είμαστε στην κυβέρνηση θεωρήσουμε ότι δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι για να αλλάξουμε την κατάσταση. Όπως ανέφερα προηγουμένως, χρειαζόμαστε τώρα ένα ισχυρότερο κράτος πρόνοιας, και όχι ασθενέστερο. Χρειαζόμαστε τώρα ένα νέο κοινωνικό πρότυπο για ολόκληρη την Ευρώπη. Αυτός είναι ο λόγος που εμείς οι Σοσιαλδημοκράτες πρέπει να είμαστε πολύ ενεργοί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, να προσπαθήσουμε να οικοδομήσουμε μια νέα κοινή προοδευτική πολιτική για την Ευρώπη.

share !

Ο Poul Nyrup Rasmussen, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Σοσιαλιστικού Κόμματος (ΕΣΚ), μιλά για την έλλειψη αποτελεσματικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην αντιμετώπιση της κρίσης του δημόσιου χρέους και προτρέπει για την υιοθέτηση ενός πανευρωπαϊκού φόρου οικονομικών συναλλαγών, ενώ ανοίγει την δημόσια συζήτηση για την δημιουργία ενός συστήματος έκδοσης ευρω-ομόλογων που θα επιτρέψει την μείωση των κινδύνων στον χρηματοοικονομικό τομέα μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.


Ερώτηση: Ποια διδάγματα πρέπει να αντλήσει η Ευρώπη από αυτή την οικονομική κρίση, προκειμένου να αποτρέψει την επόμενη;


Poul Nyrup Rasmussen: Το πρώτο δίδαγμα για τους Ευρωπαίους ηγέτες, μολονότι είναι οδυνηρά αργά, είναι ότι η καλύτερη πορεία δράσης βασιζόταν στις συστάσεις του Κόμματος των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών. Ήδη από το Φεβρουάριο, δηλώσαμε- μέσω συνεντεύξεων Τύπου, άρθρων γνώμης, τηλεοπτικών συνεντεύξεων, σεμιναρίων και μιας πανευρωπαϊκής Ημέρας Δράσης – ότι η απάντηση στην κρίση απαιτούσε τρεις άξονες: έναν μηχανισμό Οικονομικής Σταθερότητας, μια Ευρωπαϊκή Νομισματική Εγγύηση και έναν Φόρο Οικονομικών Συναλλαγών. Όλες αυτές οι συστάσεις υιοθετήθηκαν με καθυστέρηση και μερικές φορές με μισή καρδιά από τη συντηρητική πλειοψηφία.


Το δεύτερο δίδαγμα για την Ευρώπη είναι ότι σε αυτό το είδος της κρίσης οι σκληρότεροι οικονομικοί κανόνες πρέπει να συνοδεύονται από πολιτικές που διασφαλίζουν οικονομική ανάπτυξη και δημιουργία απασχόλησης. Οι αρχές που κατευθύνουν αυτές τις πολιτικές πρέπει να είναι η αλληλεγγύη και όχι ο εγωϊσμός, και εργαλεία πρέπει να είναι οι επενδύσεις και όχι οι περικοπές. Αυτή η αμφίδρομη πορεία δράσης είναι η εναλλακτική που προτείνουμε έναντι του σημερινού κύματος των περικοπών λιτότητας.


Το τρίτο και πιο εμφανές δίδαγμα που η Ευρώπη πρέπει να αντλήσει από την κρίση είναι πώς ΝΑ ΜΗΝ χειραγωγεί τις ευρωπαϊκές υποθέσεις. Η δαπανηρή και εγωϊστική αναποφασιστικότητα της Μέρκελ αποτελεί ένα καλό παράδειγμα που δείχνει ότι το μέλλον της Ευρώπης δεν μπορεί να εξαρτάται από εθνικές μεταβαλλόμενες διαθέσεις και εκλογικά συμφέροντα.


Ερώτηση: Εάν δεν υπήρχε μια παγκόσμια τραπεζική κρίση, θα υπήρχε κρίση στην Ευρώπη;


Poul Nyrup Rasmussen: Η απάντηση βρίσκεται στα χέρια της Ευρώπης, και πάλι. Το 1990, οι συντηρητικοί επιχείρησαν να επιλύσουν μια παρόμοια κρίση μέσω άγριων περικοπών. Απέτυχαν. Τώρα ήρθε ο καιρός για πιο σοβαρή και υπεύθυνη σκέψη. Εάν οι ηγέτες πάψουν να εστιάζουν στις περικοπές και δώσουν κίνητρα στις τράπεζες για να διευκολύνουν τα δάνεια, να ανεβάσουν ταχύτητα στην καινοτομία- ζωτική για την ανάκαμψη και πλήρως ευθυγραμμισμένη με τη Στρατηγική της Λισαβόνας- έχουμε πολλές πιθανότητες να σταθεροποιήσουμε το οικονομικό σκάφος επεκτείνοντας παράλληλα και πάλι την οικονομία. Με άλλα λόγια μετρώ την επιτυχία της ανάκαμψης με το πόσες θέσεις εργασίας δημιουργούμε.


Ερώτηση: Μπορεί να υπάρξει μεταδοτικότητα, που θα θέσει το ευρώ σε κίνδυνο;


Poul Nyrup Rasmussen: Υπάρχει ήδη μεταδοτικότητα! Το ευρώ βρίσκεται σήμερα σε κίνδυνο λόγω των επιθέσεων των χρηματοοικονομικών αγορών και της κερδοσκοπίας. Τα CDS ( Credit Default Swaps- Συμβ. Αντασφάλισης Κινδύνου) και οι ανοιχτές πωλήσεις αποτέλεσαν μόνο την κορυφή του παγόβουνου κατά του οποίου η καγκελάριος Μέρκελ κατεύθυνε το ευρωπαϊκό σκάφος.Αυτό μπορεί να χειροτερεύσει αν δεν τακτοποιήσουμε την άλλη μεγάλη μεταδοτικότητα που έχουμε στην Ε.Ε.: την πολυδιαίρεση. Ο τρόπος για να προχωρήσουμε μπροστά είναι να οικοδομήσουμε ενότητα και αυτό μπορεί μόνο να γίνει, όπως έγινε από την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, με αλληλεγγύη. Είμαστε ο μεγαλύτερος εμπορικός συνασπισμός στον κόσμο. Οι άνθρωποι και όχι οι αγορές πρέπει να αποφασίσουν πώς θα χρησιμοποιήσουμε αυτή τη δύναμη.


Ερώτηση: Ποια είναι η καλύτερη λύση; Ο νέος τραπεζικός φόρος που προτείνουν στην Ευρώπη μπορεί να βοηθήσει;


Poul Nyrup Rasmussen: Η πρόταση της Επιτροπής για τη δημιουργία εθνικών ταμείων ελεγχόμενης πτώχευσης δεν πάει πολύ μακριά. Όπως είπα πιο πάνω, η λύση είναι περισσότερη και όχι λιγότερη Ευρώπη. Χρειαζόμαστε μια προσέγγιση σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Επιπλέον, χρειαζόμαστε έναν πανευρωπαϊκό φόρο οικονομικών συναλλαγών που να συγκεντρώνει χρήματα για την αποπληρωμή ζημιών που έχουν ήδη προκληθεί και για την αντιμετώπιση των κερδοσκόπων.


Πρέπει επίσης να αρχίσουμε να εξετάζουμε σοβαρά ένα σύστημα έκδοσης ευρω-ομόλογων που θα μας επιτρέψει να μειώσουμε τον κίνδυνο στον χρηματοοικονομικό τομέα μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.


Δεν πρέπει να αφήσουμε τις τράπεζες να πάρουν ακόμη μεγαλύτερα ρίσκα. Σε περιπτώσεις κακοδιαχείρισης, οι τραπεζίτες θα πρέπει να πληρώσουν. Οι αποταμιεύσεις των πολιτών πρέπει να προστατευθούν με κάθε κόστος.

share !

Ο Γιάνης Βαρουφάκης ισχυρίζεται ότι το πακέτο στήριξης των ΕΕ-ΕΚΤ-ΔΝΤ αποτελεί τιμωρία για την Ελλάδα. Με τα υπέρμετρα επιτόκια που χρεώνει και με δεδομένη την αταλάντευτη αντίστασή του σε οποιαδήποτε επαναδιαπραγμάτευση του υπάρχοντος ελληνικού χρέους, ωθεί την Ελλάδα σε περαιτέρω πτώχευση. Ακριβώς όπως ένας άσπλαχνος γιατρός δίνει αρκετά φάρμακα ώστε να κρατήσει λίγο ακόμη τον ασθενή στη ζωή έτσι ώστε να εξακολουθεί να υποφέρει ακόμη από βασανιστικό πόνο, αλλά όχι αρκετά για να τον αποτρέψει να απαλλαγεί από τη θανάσιμη αγωνία, έτσι και το πακέτο ΕΕ-ΕΚΤ-ΔΝΤ παρατείνει την αγωνία του ελληνικού κράτους χωρίς να αποτρέπει την αναπόφευκτη χρεοκοπία.


1. Προσωπική αρετή, ελληνικές παραβιάσεις και η κληρονομιά των Βερσαλλιών


Οι Γερμανοί θεωρούν τους Έλληνες ανυπόφορα σπάταλους. Σκληρά εργαζόμενος, καλά εκπαιδευμένος, καινοτόμος, τεχνολογικά προχωρημένος, και με μια ιστορία ουσιαστικού σφιξίματος της ζώνης όταν η χώρα του αντιμετώπισε σοβαρή πτώση της ανταγωνιστικότητας των προϊόντων της,[2] ο γερμανικός λαός είναι τώρα έξαλλος που η ασωτία ενός μικρού έθνους μπορεί να ταρακουνήσει βίαια τα θεμέλια στα οποία επένδυσε τη συλλογική μεταπολεμική ενέργεια του: τη σταθερότητα του νομίσματός του.


Η οργή του είναι ιδιαίτερα κατανοητή αν τοποθετηθεί στο ιστορικό πλαίσιο. Όταν το γερμανικό έθνος συνθηκολόγησε μετά τον Μεγάλο Πόλεμο, οι σύμμαχοι αξίωσαν το νόμιμο αλλά και παράλογο δικαίωμά τους από το συλλογικό του σώμα. Κανένας οίκτος, καμιά τύψη, καμιά μεγαλοψυχία για τους νικημένους. Η Συνθήκη των Βερσαλλιών επέβαλε βαριές αποζημιώσεις στο ήδη ηττημένο και αποδεκατισμένο έθνος και άφησε το λαό του να τα βγάλει πέρα μόνος του, αφού ο πλούτος του έθνους λεηλατήθηκε από τους νικητές.


Ενώ ο υπόλοιπος ανεπτυγμένος κόσμος συμμετείχε ξανά στη Χρυσή Βάση, το μοναδικό νόμισμα εκείνης της εποχής, η Γερμανία υποχρεώθηκε να παραμείνει εκτός (καθώς δεν της είχε απομείνει χρυσός μετά την ατιμωτική ήττα) και να τυπώσει το δικό της χρήμα. Καθώς βρέθηκε αποστερημένη από επενδύσεις και υποχρεωμένη να πληρώνει αποζημιώσεις μεταξύ 2% και 3% ετησίως στους νικητές, το νόμισμά της άρχισε αναπόφευκτα να υποτιμάται. Το αποτέλεσμα ήταν ένας υπερ-πληθωρισμός που σάρωσε τις κερδισμένες με μόχθο καταθέσεις της γερμανικής μεσαίας τάξης και έστρωσε το δρόμο για την ανάληψη της εξουσίας από τους Ναζί, αφού πλέον οι κραδασμοί της κρίσης του 1929 είχαν αγγίξει την ήδη ρημαγμένη χώρα. Τα υπόλοιπα, όπως λένε, ανήκουν στην ιστορία.


Από τότε η Γερμανία αποφάσισε, περίπου ομόφωνα, να μην ξαναβρεθεί ποτέ σε ένδεια λόγω κατάρρευσης του νομίσματος. Μολονότι συνεισφέρει ευχαρίστως και με το παραπάνω στον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης και χρεώνεται μεγάλους λογαριασμούς όταν κάποιο ευρωπαϊκό πρόγραμμα το απαιτεί, το μόνο πράγμα που δεν μπορεί να καταλάβει είναι οποιαδήποτε παραβίαση της αυστηρής νομισματικής πολιτικής που κράτησε ισχυρό το DeutschMark, το οποίο μεταφέρθηκε στο νέο πανευρωπαϊκό νόμισμα, το ευρώ.


Τον περασμένο Σεπτέμβριο, όταν η νεοεκλεγμένη κυβέρνηση της Αθήνας ανακοίνωσε ότι το έλλειμμα της Ελλάδας ήταν διπλό από εκείνο που η προηγούμενη κυβέρνηση ανέφερε, οι Γερμανοί δεν πίστευαν στα μάτια τους. Αδυνατούσαν να πιστέψουν ότι ακόμη κι ένα νοτιοευρωπαϊκό κράτος μπορούσε να εμπλακεί σε τέτοιο παιχνίδι εξαπάτησης. Λίγους μήνες αργότερα, όταν οι χρηματαγορές συσπειρώθηκαν κατά των ελληνικών ομολόγων, πολλοί Γερμανοί θεώρησαν ότι οι Έλληνες πήραν αυτό που τους άξιζε.


Θεωρήθηκε ως δίκαιη ανταπόδοση, ειδικά στη νοοτροπία ενός έθνους που τον περασμένο αιώνα αποδέχτηκε τη συλλογική τιμωρία του και κατάφερε να βγει από το τέλμα μέσα από σκληρή δουλειά και εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις. Η Ελλάδα έπρεπε κι αυτή να πληρώσει για τις αμαρτίες της. Για τους Γερμανούς, το θέμα δεν ήταν το κόστος της διάσωσης του ελληνικού κράτους από τα νύχια των χρηματαγορών. Το θέμα ήταν ότι η Ελλάδα έπρεπε να υποστεί την τιμωρία που της άξιζε επειδή έθεσε σε κίνδυνο μια λέσχη που παραμέρισε με αβρότητα τους κανόνες για να τη δεχτεί ως μέλος της. Κι επειδή η εν λόγω λέσχη είναι αυτή που εκδίδει το νόμισμα στο οποίο ο γερμανικός λαός εμπορεύεται, αποταμιεύει και για το οποίο είναι συλλογικά περήφανος, η τιμωρία απέκτησε τη σημασία ενός καίριου δεσμευτικού τελετουργικού.


2. Η πραγματική κληρονομιά των Βερσαλλιών


Το πρόβλημα με την ηθική προσβολή είναι ότι σπανίως αποτελεί μια λογική βάση οικονομικής πολιτικής. Η προσωπική αρετή είναι σημαντική αλλά είναι αβέβαιος οδηγός για τον χειρισμό μιας κρίσης και κακός ιστορικός σε ό, τι αφορά τις αιτίες της. Ένα καλό παράδειγμα είναι η προαναφερόμενη Συνθήκη των Βερσαλλιών του 1919 που καταδίκασε τη Γερμανία σε μακροχρόνιες αποζημιώσεις. Τότε, οι νικητές ένιωθαν δικαιωμένοι ηθικά που επέβαλαν βαριές ποινές στη χώρα που είχε αρχίσει τον πιο φονικό πόλεμο μέχρι τότε.


Ήταν όμως φρόνιμο; Όχι, δεν ήταν. Ο Τζον Μέϊναρντ Κέϊνς, που επρόκειτο αργότερα να φωτίσει σημαντικά την ικανότητα του καπιταλισμού να σκοντάφτει, να πέφτει και ύστερα να αδυνατεί να σταθεί ξανά στα πόδια του χωρίς βοήθεια, βρισκόταν στις Βερσαλλίες καά την επεξεργασία της Συνθήκης. Μόλις επέστρεψε στο Κέμπριτζ, έβαλε σε τάξη τις σκέψεις του και κατέληξε σε ένα ζοφερό συμπέρασμα.


Με δυο λόγια, ο Κέϊνς είπε ότι οι νικητές επέβαλαν στους νικημένους μια Συνθήκη που δεν ήταν μόνο ανελέητη αλλά και αυτοκαταστροφική για τους νικητές. Με αυτή την έννοια, η τιμωρία είχε ένα τίμημα που οι νηκητές δεν υπολόγισαν καλά, ένα τίμημα εξίσου εξωφρενικό για τους τιμωρημένους όσο και για τους τιμωρούς. Και ο Κέϊνς είχε δίκιο!


Οι αποζημιώσεις αποδείχτηκαν ανεπαρκείς για τη βελτίωση των οικονομιών της Γαλλίας και της Βρετανίας, κατάφεραν όμως να αποστραγγίσουν τη γερμανική οικονομία από ζωή και, επομένως, να δημιουργήσουν τις συνθήκες του υπερπληθωρισμού που προετοίμασε την κοινωνία για τη μετεωρική άνοδο του Χίτλερ.


Μετά το 1929 και την κοσμοϊστορική κρίση της Γουόλ Στριτ που μεταδόθηκε σαν ιός με τη μορφή της Μεγάλης Ύφεσης παντού, οι χώρες που είχαν απολαύσει χαμηλό πληθωρισμό χάρη στη Χρυσή Βάση της δεκαετίας του 1920 συνειδητοποίησαν ξαφνικά ότι, σε εποχές αποπληθωρισμού, το κοινό νόμισμα είναι σαν μια μπάλα αλυσσοδεμένη στο πόδι ενός ανθρώπου που πνίγεται. Ανίκανες να συντονίσουν τις οικονομικές πολιτικές, άρχισαν να πηδούν από το πλοίο η μια μετά την άλλη εγκαταλείποντας το ενιαίο νόμισμα (τη Χρυσή Βάση) κι αρχίζοντας έναν αποπληθωριστικό πόλεμο όλων εναντίον όλων.



Οι άμεσες αιτίες του παγκόσμιου χρηματοοικονομικού πανικού- γιατί περί αυτού πρόκειται- είναι εμφανείς. Οφείλονται στην καταστροφική πτώση της αξίας του χρήματος, όχι μόνο στα εμπορεύσιμα είδη, αλλά σε όλα τα περιουσιακά στοιχεία…Οι δανειολήπτες όλων των ειδών ανακαλύπτουν ότι τα χρεώγραφά τους δεν ισοδυναμούν πλέον με τα χρέη τους….Λίγες κυβερνήσεις έχουν ακόμη αρκετά έσοδα για να καλύψουν τις σταθερές χρεώσεις για τις οποίες είναι υπόλογες. Επιπλέον, μια κατάρρευση αυτού του είδους αυτοτροφοδοτείται.[3]


Το αποτέλεσμα της ανικανότητας διαχείρισης μιας απλής αλήθειας, δηλαδή να υποχρεωθούν οι ελλειμματικές χώρες να αποπληθωρίσουν, ήταν μια μάστιγα στο σπίτι των (μέχρι τότε) πλεονασματικών χωρών, μαζική φτώχεια για όλους κι ένας πραγματικός πόλεμος που η ανθρωπότητα προσπαθεί από τότε να ξεπεράσει. Όπως λέει ο Κέϊνς:

…η ανειλικρινής αποδοχή….αδύνατων όρων που δεν θα μπορούσε να φέρει σε πέρας (έκανε) τη Γερμανία σχεδόν εξίσου ένοχη που αποδέχτηκε κάτι που δεν μπορούσε να εκπληρώσει με τους Συμμάχους που επέβαλαν κάτι που δεν είχαν δικαίωμα να αξιώσουν.[4]


Εάν οι Βερσαλλίες μας διδάσκουν κάτι, είναι ότι οι ισχυροί δεν επιβάλλουν πάντα στους νικημένους μια Συνθήκη που ανταποκρίνεται στα ίδια τους τα συμφέροντα. Μερικές φορές παρασύρονται από τη βιασύνη τους να τιμωρήσουν, σφίγγουν τους μυς τους περισσότερο απ’ ό, τι θα έπρεπε και καταλήγουν να τιμωρήσουν τον εαυτό τους. Αυτός είναι ο φόβος μου σχετικά με το πρόσφατο οικονομικό πακέτο που επέβαλαν η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο σε μια άλλη ηττημένη χώρα: την Ελλάδα.


3. Οι νέες Βερσαλλίες


Στην εισαγωγή του βιβλίου του για τις συνέπειες της Συνθήκης των Βερσαλλιών, ο Κέϊνς έγραψε τα ακόλουθα:

Ωθούμενος από τρελές ψευδαισθήσεις και παράτολμη αυτοεκτίμηση, ο ελληνικός λαός ανέτρεψε τα θεμέλια πάνω στα οποία όλοι ζούσαμε και χτίζαμε. Αλλά οι εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Ένωσης πήραν το ρίσκο να ολοκληρώσουν την καταστροφή που η Ελλάδα άρχισε, με ένα πακέτο οικονομικής στήριξης που εάν εφαρμοστεί θα υποσκάψει ακόμη ποερισσότερο, αντί να αποκαταστήσει, την ευαίσθητη, περίπλοκη οργάνωση, που ήδη ταρακουνήθηκε και διαλύθηκε με την κρίση του 2008, μέσω της οποίας και μόνο οι ευρωπαϊκοί λαοί μπορούν να απασχολούνται και να ζουν.[5]


Δεν είναι, βέβαια, αυτά ακριβώς τα λόγια του Κέϊνς. Αλλά δεν απέχουν πολύ! Το μόνο που έκανα ήταν να αντικαταστήσω μερικές από τις λέξεις του με εκείνες που είναι τονισμένες πιο πάνω. Πράγματι, ο Κέϊνς θα μπορούσε να γράφει για την ελληνική δημοσιονομική καταστροφή και το πακέτο του ΔΝΤ-ΕΕ-ΕΚΤ που επιβλήθηκε αποτελεσματικά στο χρεοκοπημένο ελληνικό κράτος.


Το επιχείρημά μου εδώ είναι απλό: Το πακέτο των ΕΕ-ΕΚΤ-ΔΝΤ είναι το πιο παράξενο είδος τιμωρίας. Στην πραγματικότητα, είναι μια παράλογη ποινή επειδή:


α) αποτελεί μια άσπλαχνη και ασυνήθιστη τιμωρία
β) πρόκειται να ζημιώσει τους τιμωρούς πολύ περισσότερο από μια πιο δίκαιη τιμωρία στην Ελλάδα.[6] Κατά μεγάλη ειρωνεία, από αυτή την άποψη, δεν διαφέρει πολύ την πρωτότυπη Συνθήκη των Βερσαλλιών.


Γιατί ισχυρίζομαι ότι το πακέτο των ΕΕ-ΕΚΤ-ΔΝΤ αποτελεί τιμωρία, όταν αυτό που λένε ότι κάνει είναι ότι σώζει την Ελλάδα από τη χρεοκοπία; Επειδή, νομίζω, δεν κάνει τίποτα τέτοιο. Με τα υπέμετρα επιτόκια που χρεώνει και με δεδομένη την αταλάντευτη αντίστασή του σε οποιαδήποτε επαναδιαπραγμάτευση του υπάρχοντος ελληνικού χρέους, ωθεί την Ελάδα σε περαιτέρω πτώχευση. Ακριβώς όπως ένας άσπλαχνος γιατρός δίνει αρκετά φάρμακα ώστε να κρατήσει λίγο ακόμη τον ασθενή στη ζωή έτσι ώστε να εξακολουθεί να υποφέρει ακόμη από βασανιστικό πόνο, αλλά όχι αρκετά για να τον αποτρέψει να απαλλαγεί από τη θανάσιμη αγωνία, έτσι και το πακέτο των ΕΕ-ΕΚΤ-ΔΝΤ παρατείνει την αγωνία του ελληνικού κράτους χωρίς να αποτρέπει την αναπόφευκτη χρεοκοπία. Κι όταν έρθει η χρεοκοπία, θα έρθει σε μια εποχή μικρότερου εθνικού εισοδήματος και υψηλότερου συνολικά επιπέδου χρέους. Δεν είναι λοιπόν παράλογο να περιγράψουμε αυτό το πακέτο ως μια άσπλαχνη και ασυνήθιστη τιμωρία.


Πέραν αυτού, γιατί ισχυρίζομαι ότι το πακέτο των ΕΕ-ΕΚΤ-ΔΝΤ είναι αυτοκαταστροφικό για πλεονασματικές χώρες όπως η Γερμανία που παρέχουν τα πρόσθετα δάνεια; Η απάντηση είναι απλή: Μετά την Κρίση του 2008, η Γερμανία σάλπαρε σε μη χαρτογραφημένα τρικυμιώδη ύδατα. Για πρώτη φορά σε τριάντα χρόνια, το πλεόνασμά της δεν απορροφήθηκε από το εμπορικό έλλειμμα των Ηνωμένων Πολιτειών. Μέχρι το 2008, το γερμανικό θαύμα ήταν οικοδομημένο όχι μόνο πάνω στην τυπική γερμανική σκληρή εργασία και δημοσιονομική υπευθυνότητα αλλά επίσης στη μεγάλη δημοσιονομική ʺ ανευθυνότητα ʺ των Ηνωμένων Πολιτειών που είχαν αρκετά μεγάλα ελλείμματα ώστε να απορροφούν τη βιομηχανική παραγωγή των μεγάλων εθνών της Ευρώπης και της Ασίας. Τώρα, χρειαζόμαστε νέες πηγές δημοσιονομικής ʺ ανευθυνότητας ʺ, έτσι ώστε η Siemens, η BMW και οι υπόλοιποι λαμπεροί βιομηχανικοί γίγαντες της Γερμανίας να μπορούν να βρουν αγοραστές.


Σε αυτό το πλαίσιο, το να μετατρέπεις χώρες όπως η Ελλάδα σε μια χτυπημένη απ’ τον ήλιο άγονη γη και να υποχρεώνεις την υπόλοιπη Ευρωζώνη σε ένα ακόμη πιο γρήγορο, καθοδικό σε ό, τι αφορά τον αποπληθωρισμό των χρεών φαύλο κύκλο, είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να υπονομεύσεις την οικονομία της ίδιας της Γερμανίας. Ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι η Ελλάδα θα έχει τις ερήμους που της αξίζουν, αξίζουν οι σκληρά εργαζόμενοι Γερμανοί μια πολιτική ελίτ που τους οδηγεί ολοταχώς στην οικονομική καταστροφή;


Δεν πιστεύω ότι το αξίζουν. Αλλά έχει συμβεί στο παρελθόν και μπορεί να ξανασυμβεί. Για να αναφερθώ, για μια τελευταία φορά, στο βιβλίο που έγραψε ο Κέϊνς το 1920 για τη Συνθήκη των Βερσαλλιών:

Ίσως να είναι ιστορικά αληθινό ότι καμιά τάξη της κοινωνίας δεν χάνεται παρά από το ίδιο της το χέρι.[7]


Σημειώσεις

[1] – Μεταφρασμένο σε ʺ Το παραλήρημα παραφροσύνης των Γερμανώνʺ. Βλέπε E.F.Heckscher, Mercantilism, Αναθεωρημένη 2η έκδοση, Λονδίνο: London: Allen & Unwin, 1962, τ. 1. σ. 56

[2] – Μετά την επανένωση, στο μέσο της δεκαετίας του 1990 και ύστερα πάλι από το 2002

[3] – John Maynard Keynes (1922). ʺ The World’s Economic Outlookʺ. The Atlantic Monthly.

[4] – Dr Melchior: A Defeated Enemyʺ στο Two Memoirs (1949), επανεκδόθηκε στο Collected Writings, Vol. X: Essays in Biography, σ. 428

[5] – Αντικατέστησα το γερμανικός με ʺελληνικόςʺ, το γαλλικός και βρετανικός με ʺ ευρωπαϊκόςʺ, το γερμανικός με Ελλάδα, το Ειρήνη με ʺ πακέτο οικονομικής στήριξηςʺ, το πόλεμος με ʺ την κρίση του 2008ʺ. Βλέπε ʺ Introduction to John Maynard Keynes”. The Economic Consequences of the Peace, Harcourt Brace New York, 1920.

[6] – Αφήνοντας την Ελλάδα σε αθέτηση και επιτρέποντας στην ΕΚΤ να χρηματοδοτήσει τις τράπεζες (ελληνικές, γαλλικές και γερμανικές).

[7] – Κεφάλαιο 6, σ. 238, The Economic Consequences of the Peace, Harcourt Brace New York, 1920

share !

Η Ελλάδα και η Καλιφόρνια είναι αφάνταστα διαφορετικές. Η Καλιφόρνια έχει τρεις φορές περισσότερο πληθυσμό και ένα ΑΕΠ πάνω από πέντε φορές μεγαλύτερο. Αυτά τα δυο μέρη απέχουν πολύ μεταξύ τους στον πλανήτη και έχουν πολύ διαφορετικές διασυνδέσεις με την παγκόσμια οικονομία. Παρόλα αυτά, οι συνθήκες τους έχουν εντυπωσιακά ίδια χαρακτηριστικά. Και τα δυο μέρη διέρχονται βαθιές δημοσιονομικές κρίσεις που απειλούν να καταστρέψουν τα δίκτυα κοινωνικής ασφάλειας και συνοχής, και τα δυο ανήκουν σε ευρύτερες πολιτικές οντότητες όπου οι συνθήκες απέχουν από το να είναι ήρεμες ( πόσο μάλλον υγιείς). Ακόμη περισσότερο, και τα δυο αντιμετωπίζουν ένα δίλημμα που εκφράστηκε πολύ καλά στους στίχους του ʺ Καλωσορίσατε στο Ξενοδοχείο Καλιφόρνια ʺ, μια επιτυχία του 1976 του συγκροτήματος The Eagles που εδρεύει στην Καλιφόρνια : ʺΜπορείτε να κάνετε τσεκ-άουτ ό, τι ώρα θέλετε, αλλά δεν μπορείτε ποτέ να φύγετεʺ.


Η καθόλου προφανής σύγκριση των συνθηκών στην Ελλάδα και την Καλιφόρνια θα μας επιτρέψει να δούμε αν η λύση για την Καλιφόρνια είναι να εξυγιάνει τη διακυβέρνηση του κράτους της. Η μόνη μεσοπρόθεσμη λύση για την Ελλάδα είναι να εργαστεί προς την κατεύθυνση της δημιουργίας Ηνωμένων Πολιτειών της Ευρώπης. Διαφορετικά, η έξοδος της Ελλάδας από την ευρωζώνη θα είναι ουσιαστικά αναγκαία. Η Ελλάδα αντιμετωπίζει τεράστια προβλήματα, από κοινού με διάφορα άλλα γειτονικά κράτη στην ευρωζώνη. Το δημοσιονομικό έλλειμμα της Ελλάδας ως μέρος του ΑΕΠ, το εμπορικό ισοζύγιο της και τα λοιπά, θυμίζουν πολύ εκείνα της Πορτογαλίας, της Ισπανίας και της Ιταλίας ειδικότερα, μεταξύ των εθνών της ευρωπαϊκής περιοχής. Αυτό οδήγησε ορισμένους να κατασκευάσουν την καυστική και σκανδαλώδη ονομασία, ʺPIGSʺ.


Ωστόσο, τα ʺδομικά ελλείμματαʺ στο εμπόριο και τις κρατικές δαπάνες αυτών των νοτιοευρωπαϊκών εθνών δεν αποτελούν έκπληξη, λαμβάνοντας υπόψη το συνολικό πρότυπο παραγωγής και εμπορίου ολόκληρης της ευρωζώνης. Η παραγωγή υψηλής παραγωγικότητας και η εξαγωγική ικανότητα αποτελεί μονοπώλιο της Γερμανίας και της Γαλλίας και η παραγωγή με χαμηλότερες αποδοχές και εξαγωγική ικανότητα άλλων τμημάτων της περιφέρειας της Ευρώπης.


Εάν καταρτίσουμε το ισοζύγιο της Ευρώπης, αυτά τα εθνικά “προβλήματα” εξαφανίζονται μέσα στη συνολική εικόνα της ισχύος της Ευρώπης. Εδώ όμως υπάρχει ένα catch -22. δηλαδή ένα δίλημμα χωρίς δυνατότητα διαφυγής λόγω των αμοιβαία συγκρουόμενων καταστάσεων. Εάν η Ευρώπη παραμείνει δυνατή, τότε οι αγορές θα αποτιμήσουν την Ευρώπη ως σύνολο, με τα ξεχωριστά έθνη-κράτη ως μέρος της οντότητάς της. Αλλά εάν η Ευρώπη διασπαστεί, τότε κάθε χώρα θα βρεθεί μόνη της και τα πιο ανίσχυρα έθνη θα πρέπει πράγματι να προσαρμοστούν περισσότερο- και θα υπάρχουν περισσότερα ρίσκα σε ό, τι αφορά την ικανότητα εξόφλησης των χρεών τους- τα επόμενα χρόνια.


Τίθεται λοιπόν το ερώτημα: τι είναι η Ευρώπη; Είναι μήπως το ευρώ; Είναι η Γερμανία τόσο επιφυλακτική επειδή δεν θέλει να επιβραβεύσει μια αποτυχία ενός κράτους-μέλους που οφείλεται σε έλλειψη πειθαρχίας, επειδή δεν θέλει να δημιουργήσει προηγούμενο- ή και για τα δυο; Εάν όμως επιβληθεί στην Ελλάδα μια συμφωνία που δεν μπορεί να εφαρμοστεί και θα αποτύχει, για ποιο λόγο οι αγορές θα πιστέψουν ότι το μέλλον θα είναι καλύτερο για την Πορτογαλία ή την Ισπανία; Τα πρόσφατα στοιχεία από τη Γαλλία δείχνουν ότι τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις ανησυχούν μήπως η κατάρρευση του ευρωπαϊκού χάρτινου πύργου θα πλήξει το έθνος τους.


Η εξίσωση του “να σώσουμε την Ευρώπη” με το “να σώσουμε το ευρώ επιβάλλοντας δημοσιονομική πειθαρχία στα κράτη-μέλη” αποτελεί βασικό σφάλμα. Θα καταλάβουμε γιατί αν δούμε το παράδειγμα της Καλιφόρνιας. Η Καλιφόρνια έχει ένα έλλειμμα 20 δις δολαρίων ή και παραπάνω τα τελευταία τρία χρόνια, σε έναν βασικό προϋπολογισμό περίπου 100 δις δολαρίων. Η Καλιφόρνια έχει επί πλέον συσσωρεύσει έναν μεγάλο όγκο μη καταγεγραμμένου χρέους-ειδικά μέσω κρατικών ομολόγων- σε τόσο υψηλό επίπεδο που το κράτος πρέπει να δεσμεύει περίπου 6% των δαπανών του στην εξυπηρέτηση του χρέους και μπορεί να δανειστεί λίγο παραπάνω. Μέρος του χρέους συσσωρεύτηκε το 2003-04, όταν η Καλιφόρνια δανείστηκε 15 δις δολάρια για να καλύψει μέχρι το τέλος του έτους, όπως την υποχρεώνει ο νόμος, ένα κενό στον προϋπολογισμό. Λαμβάνοντας υπόψη ότι οι πολιτείες εντέλλονται να ισοσκελίζουν τους προϋπολογισμούς τους, αυτή ήταν συμπεριφορά μιας δυσλειτουργικής κυβέρνησης. Κατά συνέπεια, το περιοδικό The Economist ανέφερε στο τεύχος της 10ης Ιουνίου 2009 ότι η Καλιφόρνια ήταν μια χρεοκοπημένη πολιτεία. Το κακό δημοσιονομικό ιστορικό της Καλιφόρνιας δεν επέδρασε στο αμερικανικό δολάριο, και δεν υπάρχει καλιφορνέζικο δολάριο. Λόγω της ύπαρξης ενός ενοποιημένου ομοσπονδιακού προϋπολογισμού και της δυνατότητας της ομοσπονδιακής κυβέρνησης να τυπώνει χρήμα αν είναι απαραίτητο, τα ελλείμματα κάθε πολιτείας δεν πυροδοτούν ποτέ αντιδράσεις των χρηματαγορών. Στην πραγματικότητα, οι δαπάνες στο επίπεδο της πολιτείας αποτελούν μόνο ένα ποσοστό των δημοσίων δαπανών στην Καλιφόρνια. Πιο σημαντικές είναι οι ομοσπονδιακές δαπάνες. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση λαμβάνει 55% του δημοσίου εισοδήματος που εισπράττεται εντός των συνόρων των Ηνωμένων Πολιτειών. Διοχετεύει το 20% στις κυβερνήσεις των πολιτειών και στις τοπικές κυβερνήσεις και δαπανά το υπόλοιπο απευθείας. Τα χρήματα αυτά διοχετεύονται άμεσα ή έμμεσα σε ιδιώτες και εταιρίες σε κάθε πολιτεία, με βάση τις συμβάσεις που έχει κάνει η ομοσπονδιακή κυβέρνηση για την υγεία, τη συνταξιοδότηση και άλλα προγράμματα. Πολιτείες με υψηλότερο εισόδημα (όπως η Καλιφόρνια) λαμβάνουν λιγότερα ομοσπονδιακά έσοδα από αυτά που καταβάλλουν οι κάτοικοι και οι επιχειρηματίες τους, ενώ πολιτείες με χαμηλότερο εισόδημα λαμβάνουν περισσότερα. Οι επιστροφές που λαμβάνει η Καλιφόρνια ανέρχονται στο 78% των καταβολών της. Αυτός ο ʺ φόροςʺ που επιβάλλεται στην Καλιφόρνια εξασφαλίζει μια πιο ισότιμη ευημερία στις Ηνωμένες Πολιτείες ως σύνολο. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση κατανέμει απευθείας λιγότερο από τις μισές δημόσιες δαπάνες των Ηνωμένων Πολιτειών, διατηρώντας έτσι το κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας της χώρας, τα δημόσια προγράμματα υγείας και ασφάλισης και λοιπά.


Αυτό λοιπόν που προστατεύει την Καλιφόρνια είναι το γεγονός ότι είναι μελος της ζώνης του δολαρίου των 50 πολιτειών, η οποία έχει εντός των συνόρων της μια κεντρική τράπεζα που δημουργεί όση ρευστότητα χρειάζεται για να διατηρείται η ανάπτυξη και να αποφεύγεται ο υπερβολικός πληθωρισμός. Το χρέος της Καλιφόρνιας είναι καταγεγραμμένο περίπου σε καθεστώς “σκουπιδιού” και η ικανότητά της να το εξυπηρετήσει είναι όλο και πιο επισφαλής, δεν έχει όμως ένα νόμισμα που οι κερδοσκόποι μπορούν να κάψουν. Το ίδιο ισχύει, φυσικά, για τη Νέα Υόρκη, τη Νεβάδα και άλλες ελλειμματικές πολιτείες.


Οι περιπτώσεις της Ελλάδας και της Καλιφόρνιας βρίσκονται λοιπόν σε πλήρη αντίθεση. Η Ελλάδα δείχνει τη βούληση να υποστεί όλες τις θυσίες που απαιτούνται για να θέσει το έλλειμμα του προϋπολογισμού της υπό έλεγχο, συμπεριλαμβανομένης της βούλησης να ανοίξει κάποιες συμβάσεις που αφορούν θέματα αποδοχών και αρχαιότητας. Η Ελλάδα δεν κατάφερε να αποτρέψει τις επιπτώσεις σε ό, τι αφορά το χρέος της, ωστόσο δεν έχει τη δυνατότητα να τυπώσει ευρώ, δεν έχει άλλο νόμισμα και δεν είναι σε θέση να βρει οδό διαφυγής κερδίζοντας αυξητικά ευρώ μέσω του εμπορίου. Η Καλιφόρνια, αντίθετα, κατάφερε να πουλήσει τα χρεώγραφά της με σχετική άνεση. Ο δημόσιος τομέας στην Καλιφόρνια έκανε πολλές θυσίες τα τελευταία χρόνια, αποδείχτηκε όμως ότι δεν ήταν αρκετές για να επιλύσουν το θέμα του ελλείμματος. Αυτό θα απαιτούσε αύξηση της φορολογίας και το σύνταγμα της πολιτείας της Καλιφόρνιας απαιτεί μια ψηφοφορία 2/3 στο νομοθετικό σώμα. Οι Δημοκρατικοί έχουν ευρεία πλειοψηφία -64%- αλλά δεν έχουν αρκετές ψήφους για να περάσουν παρόμοιες αυξήσεις κόντρα στην αντιπολίτευση των Ρεπουμπλικάνων. Ως ισχυρή πλειοψηφία, οι Δημοκρατικοί δεν θέλουν να περικόψουν τις δαπάνες για το κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας και την παιδεία περισσότερο απ’ όσο τις έχουν ήδη περικόψει, αλλά οι Ρεπουμπλικάνοι δεν θα συμφωνήσουν σε έναν συμβιβασμό. Για να αλλάξει η αναλογία των 2/3 θα έπρεπε να αλλάξει το σύνταγμα της πολιτείας, κι αυτό θα απαιτούσε την ψήφο της πλειοψηφίας στις γενικές εκλογές. Έτσι, η Καλιφόρνια είναι παγιδευμένη σε ένα δίλημμα που δημιούργησαν οι κανόνες που επέβαλε στον εαυτό της και που οι οργισμένοι ψηφοφόροι δεν επιθυμούν να αλλάξουν. Τόσο η Ελλάδα όσο και η Καλιφόρνια έχουν κάνει τσεκ ιν σε διαφορετικές παγίδες διακυβέρνησης και όπως στο Hotel California τους είναι αδύνατο να φύγουν από κει: η Ελλάδα, εξαιτίας των πολιτικών δυνάμεων και των οικονομικών δομών στην υπόλοιπη ευρωζώνη και η Καλιφόρνια εξαιτίας των οργισμένων ψηφοφόρων της.


Προς τα πού οδεύουν, λοιπόν, αυτά τα δυο μέρη που πλήττονται από την κρίση; Ο Κυβερνήτης της Καλιφόρνιας, Σβαρτσενέγκερ, υποστηρίζει ότι πρέπει να διοχετευθεί περισσότερο ομοσπονδιακό χρήμα στην Καλιφόρνια, ενώ στο μεταξύ οι κάτοικοι της πολιτείας του έχουν βοηθηθεί από υψηλότερα επίπεδα ομοσπονδιακών δαπανών. Οι Καλιφορνέζοι πρέπει να ψηφίσουν για την αναθεώρηση του συντάγματός τους, αλλά μπορεί να μην το κάνουν, ελπίζοντας ότι οι ομοσπονδιακές δαπάνες και η μακροοικονομία θα τους βγάλουν από την κρίση. Αυτή είναι η τραγωδία της Καλιφόρνιας: διατηρώντας ανέφικτες ελπίδες ότι η τύχη θα τους χαμογελάσει στο τέλος, οι Καλιφορνέζοι αποφεύγουν τις σκληρές επιλογές τώρα, κάνοντας έτσι τις σκληρές επιλογές που τους περιμένουν αύριο ακόμη πιο δύσκολες. Η Ελλάδα δεν έχει άλλη επιλογή από το να πάρει δραστικά μέτρα σε ό, τι αφορά τις δαπάνες και τους φόρους. Το γεγονός ότι αυτό ήταν αναπόφευκτο, δεν το κάνει λιγότερο τραγικό. Η τραγωδία τελικά είναι ότι με αυτά τα μέτρα η Ελλάδα θα συνεχίσει να είναι μέλος της ευρωζώνης έναντι ενός εξωφρενικού τιμήματος σε ύφεση, αυξημένη ανισότητα και περιορισμένες δημόσιες υπηρεσίες. Και εάν η Ελλάδα αποδείξει ότι είναι ικανή να παραμείνει στην ευρωζώνη, οι κερδοσκόποι δεν θα σταματήσουν να επιτίθενται στονεπόμενο εθνικό κρίκο της αλυσίδας. Εάν η Ελλάδα δεν τα καταφέρει, είναι απίθανο όχι μόνο η Ισπανία και η Πορτογαλία, αλλά ακόμη και η Γαλλία να μπορέσουν να αντισταθούν στις κεντρόφυγες δυνάμεις που δημουργήθηκαν από την ανάγκη επαναβεβαίωσης του δημοσιονομικού ισολογισμού μέσα σε μακροοικονομική επιβράδυνση και πολιτική ένταση.


Το παράδειγμα των Ηνωμένων Πολιτειών δείχνει μια διαφορετική οδό. Σε μια λειτουργική ένωση, αφιερωμένη σε ένα ελάχιστο επίπεδο ευημερίας σε ολόκληρη ην περιοχή της ένωσης, υπομονάδες με χαμηλότερο εισόδημα, μέσα σε ένα ευρύτερο σύνολο, δέχονται μεταγγίσεις καθαρών εσόδων από υπομονάδες με υψηλότερο εισόδημα. Αυτό δεν μπορεί να γίνει προβληματικό ή αντικείμενο πολιτικής διαμάχης. Για άλλη μια φορά, η περίπτωση των Ηνωμένων Πολιτειών είναι διαφωτιστική: πολλοί μη Καλιφορνέζοι στις Ηνωμένες Πολιτείες ζηλεύουν και παράλληλα είναι δύσπιστοι με τους Καλιφορνέζους και πολλοί Καλιφορνέζοι θεωρούν όσους μένουν σε άλλα μέρη των Ηνωμένων Πολιτειών ως ανίδεους. Η ομοσπονδιακή ένωση δεν κάνει τις ενδοεθνκές αντιπαλότητες να εξαφανίζονται, αλλά αμβύνει τις γωνίες τους, καθώς η μακροοικονομική, δημοσιονομική και νομισματική πολιτική συνδέει, στο τέλος, όλους τους Αμερικανούς μαζί.


Τα διδάγματα εδώ είναι σαφή. Στις Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης, έθνη όπως η Ελλάδα δεν θα υποχρεώνονταν να ισοσκελίσουν όλες τις δημόσιες δαπάνες εντός των συνόρων: το ζήτημα της αντιμετώπισης των δημοσίων δαπανών θα ετίθετο στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η Ελλάδα θα έπρεπε απλώς να ισοσκελίσει το όποιο μέρος των συνολικών δημοσίων δαπανών βρισκόταν υπό άμεσο έλεγχο σε κρατικό επίπεδο. Το χρηματοοικονομικό σύστημα θα έπρεπε να ώστε οι κερδοσκόποι να κρατηθούν σε απόσταση. Οι υπερτράπεζες και τα ταμεία δεν θα είχαν τη δυνατότητα να παίζουν βραχυπρόθεσμα παιχνίδια, ενώ θα μπορούσαν να επιτευχθούν σύνθετες μακροπρόθεσμες συμφωνίες.


Προς το παρόν, βέβαια, αυτό είναι άπιαστο όνειρο: οι διασυνοριακές δαπάνες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας είναι πολύ λιγότερες από τις μισές δημόσιες δαπάνες στην Ευρώπη, και ακόμη κι αυτό προκαλεί συχνά πικρόχολες διαμαρτυρίες. Αλλά εάν αυτό είναι προς το παρόν άπιαστο όνειρο για την Ελλάδα και την Ευρώπη, υπάρχει στην πραγματικότητα εναλλακτική λύση έτσι ώστε αυτό που ονομάζεται “Ευρώπη” να επιβιώσει ως συνεκτική περιφερειακή οντότητα;


Εάν οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα είναι “όχι”, τότε υπάρχει ατζέντα. Η ελληνική κυβέρνηση πρέπει να κινητοποιηθεί σε τρία επίπεδα: πρέπει να εργαστεί με άλλα απειλούμενα έθνη για να έχουν κοινούς στόχους και ιδέες, πρέπει να εργαστεί εντός του πλαισίου του ευρώ για λογαριασμό των απειλούμενων εθνών και πρέπει να κιητοποιήσει τον πληθυσμό προκειμένου να αγωνιστεί για ένα αξιοπρεπές επίπεδο ζωής και τη διατήρηση ενός πραγματικού κοινωνικού διχτύου ασφαλείας. Επιπλέον, η Ελλάδα πρέπει να συνεργαστεί με άλλα έθνη που στοχοποιούνται από τουςκερδοσκόπους, έτσι ώστε να φτάσουν σε συμφωνία για μια κοινή πρόταση. Εάν η Πορτογαλία ή η Ισπανία τάσσονταν στο πλευρό της Γερμανίας εναντίον της Ελλάδας, αυτό θα ήταν αυτοκτονικό για το όραμα της “μιας Ευρώπης”. Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι μια δυνατή, καθαρή, τίμια συζήτηση για το κατά πόσο ʺμια Ευρώπηʺ μπορεί να κατασκευαστεί στον μετα-νεοφιλελεύθερο κόσμο. Είναι σαφές ότι η επιχειρηματολογία δεν τελειώνει με την “Ευρώπη” ή τη “Βραζιλία” ή τις Ηνωμένες Πολιτείες ως προνομιούχες οντότητες που η τύχη τους και οι μακροοικονομικοί κατευθυντήριοι μηχανισμοί είναι απρόσβλητοι από τις τρέχουσες παγκόσμιες τάσεις της κατάτμησης και της ύφεσης. Αντίθετα. Οι κερδοσκόποι πρέπει να παταχθούν παγκόσμια κι νας παγκόσμιος δημοσιονομικός μηχανισμός πρέπει κάποτε να βρεθεί. Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι μια δυνατή, καθαρή, τίμια συζήτηση για το κατά πόσο “μια Ευρώπη” μπορεί να κατασκευαστεί στον μετα-νεοφιλελεύθερο κόσμο. Είναι διακαής η ελπίδα η συζήτηση αυτή να καταλήξει με την αναγνώριση του όφελους μιας πραγματικής ένωσης εντός της Ευρώπης. Δεν έχει έρθει το τέλος των πραγμάτων, απέχουμε από την άλλη όχθη αυτού του ποταμού. Ωστόσο, ο,τιδήποτε λιγότερο προκαλεί την καταστροφή -για τη δημοκρατία, για την ηγεσία και για το μέλλον του κόσμου. Κανείς δεν μπορεί να το υποστεί αυτό τώρα.

share !

Η χρηματοοικονομική κρίση που απειλεί τώρα να καταπιεί την ευρωζώνη και για την οποία οι σημερινές και προηγούμενες ελληνικές κυβερνήσεις επικρίνονται, οφείλεται κυρίως σε σφάλματα πολιτικής των ηγετών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στον λανθασμένο θεσμικό σχεδιασμό της ευρωζώνης. Σ’ αυτά, οι ελληνικές κυβερνήσεις έπαιξαν πολύ μικρό ρόλο. Στην πραγματικότητα, αν η Ελλάδα δεν αποτελούσε μέρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τότε τα σφάλματα θα ανέκυπταν αλλού. Ακόμη κι αν η Ευρωπαϊκή Ένωση περιοριζόταν στα βόρεια σύνορά της, δηλαδή τη Σκανδιναβία, τη Γερμανία, την Αυστρία, το Μπενελούξ και τη Γαλλία, τότε η κρίση θα ξεσπούσε στην Ολλανδία, όπου το δημόσιο χρέος σε σχέση με το εθνικό εισόδημα δεν βρίσκεται πολύ χαμηλότερα από εκείνο της Ελλάδας ( 99% του ΑΕΠ το 2009, σε σύγκριση με 108% της Ελλάδας). Κι αυτό επειδή η κρίσιμη παράμετρος δεν είναι το απόλυτο επίπεδο του δημόσιου χρέους, ή έστω το επίπεδο του χρέους σε σχέση με το εθνκό εισόδημα, όπως ορίζεται στη Συνθήκη του Μάαστριχτ, αλλά το επίπεδο του χρέους που οι κεντρικές τράπεζες αρνούνται να αναχρηματοδοτήσουν.


Η αρχή ότι οι κεντρικές τράπεζες δεν πρέπει να αναχρηματοδοτούν δημόσιο δανεισμό ανάγεται στα δόγματα του Hjalmar Schacht, προέδρου της Reichbank του Χίτλερ ( ο Schacht γλύτωσε την καταδίκη στη Νυρεμβέργη επειδή ο Χίτλερ τον απομάκρυνε από τη Reichsbank, μετά τη διαμαρτυρία του ότι το υπουργείο Οικονομικών ξεπέρασε τη συμφωνημένη ποσόστωση δανεισμού). Η αρχή αυτή οδήγησε στο παράδοξο των κεντρικών τραπεζών στην Ευρωπαϊκή Ένωση όπου οι κεντρικές τράπεζες μπορούν να αγοράζουν εταιρικά και άλλα ομόλογα, ακόμη και τις παράπλευρες δανειακές υποχρεώσεις που έγιναν διαβόητες στην οικονομική κρίση των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά όχι ομόλογα που εκδίδονται από κυβερνήσεις.


Αυτή η επιχειρησιακή πλευρά των κεντρικών τραπεζών γέννησε φόβους αθέτησης των δανειακών υποχρεώσεων από πλευράς των κυβερνήσεων. Στην πραγματικότητα, λαμβάνοντας υπόψη ότι ο δανεισμός τους γίνεται με το εσωτερικό τους νόμισμα, ο κίνδυνος αθέτησης απομακρύνεται εύκολα εάν επιτραπεί στις κυβερνήσεις να αναχρηματοδοτούν τα χρέη τους, με τον ίδιο τρόπο που οι εταιρίες αναχρηματοδοτούν τα δικά τους. Πολλές κεντρικές τράπεζες, όπως η Bank of England, μπορούσαν αρχικά να διαχειριστούν τα χρέη της κυβέρνησής τους, για παράδειγμα αγοράζοντας και πουλώντας κρατικά ομόλογα, προκειμένου να διατηρούν μια σταθερή αγορά σε αυτά τα ομόλογα. Η λειτουργία αυτή καταργήθηκε όταν η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σχεδιάστηκε στο Μάαστριχτ από κεντρικούς τραπεζίτες που πίστευαν ότι οι εμπορικές τράπεζες και οι διατραπεζικές αγορές τους, οι κεφαλαιαγορές και οι οίκοι αξιολόγησης μπορούν να εκτιμούν τα οικονομικά ρίσκα καλύτερα από τις κεντρικές τράπεζες.


Αυτή η συγκινητική πίστη στη σύνεση και την προβλεπτικότητα των εμπορικών τραπεζιτών και των οίκων αξιολόγησης επέζησε παρά τις αυξανόμενες ενδείξεις ότι οι εμπορικοί τραπεζίτες και οι οίκοι αξιολόγησης δεν είναι στην πραγματικότητα καλοί κριτές της οικονομικής αξιοπιστίας. Ο λόγος είναι πολύ απλός. Η οικονομική επιτυχία των εμπορικών τραπεζιτών και των οίκων αξιολόγησης δεν εξαρτάται από τη σύνεσή τους αλλά από την κρίση τους για τη συναίνεση των χρηματοοικονομικών αγορών σε οποιαδήποτε στιγμή, όσο άσκοπη κι αν είναι αυτή η συναίνεση. Όπως έγραψε ο Κέϊνς, αλίμονο, ‘συνετός ʺτραπεζίτης δεν είναι κάποιος που προβλέπει τον κίνδυνο και τον αποφεύγει, αλλά κάποιος που, όταν καταστρέφεται, καταστρέφεται με τον συνηθισμένο, ορθόδοξο τρόπο μαζί με τους εταίρους του, έτσι ώστε κανείς να μην μπορεί να τον κατηγορήσει’ ( J.M.Keynes, Essays in Persuasion 1931, σ. 176). Μετά την οικονομική κρίση του 1929, ο Κέϊνς συμπέρανε με λόγια ιδιαίτερα ταιριαστά στη σημερινή κατάσταση: ʺ Τα σημερινά σημάδια δείχνουν ότι οι τραπεζίτες του κόσμου τείνουν προς την αυτοκτονία. Σε κάθε στάδιο υπήρξαν απρόθυμοι να υιοθετήσουν μια δραστική θεραπεία. Και επέτρεψαν να φτάσουν τα πράγματα σε ένα σημείο όπου είναι δύσκολο να βρεθεί διέξοδος’ ( ίδιο, σ. 178)


Η αρχή του Schacht ήταν επίσης μια παρόμοια άσκοπη συναίνεση. Διορθώθηκε λίγο στις αρχές Μαΐου όταν οι κυβερνήσεις της ευρωζώνης συμφώνησαν τελικά να δημιουργήσουν ένα χρηματοδοτικό πακέτο 720 δις ευρώ για τις αγορές κρατικών ομολόγων της ευρωζώνης. Αυτό μπορεί να είναι μόνο ένα πρώτο βήμα προς ένα επίσημο σύστημα που θα ρυθμίζει τις αγορές για κρατικά χρεώγραφα.


Η αθέτηση πληρωμής δεν είναι επομένως πρόβλημα. Ένα πολύ σοβαρότερο ενδεχόμενο είναι αυτό του αποπληθωρισμού του χρέους. Ο αποπληθωρισμός του χρέους έχει ήδη αρχίσει. Οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά σε όλη την Ευρώπη, και ειδικότερα στη Βρετανία και τη νότια Ευρώπη, συνθλίβονται από το υπερβολικό χρέος. Η αντίδρασή τους είναι να χρησιμοποιούν εισόδημα για να αποπληρώνουν το υπερβάλλον χρέος. Αυτό οδηγεί το χρήμα, με τη σημερινή μορφή της τραπεζικής πίστωσης, να βρίσκεται εκτός κανονικής κυκλοφορίας όπου θα ξοδευόταν σε αγαθά και υπηρεσίες, και να χρησιμοποιείται για την αποπληρωμή του χρέους. Στους ισολογισμούς των τραπεζών, οι χρεώσεις και οι πιστώσεις ακυρώνονται από αυτή τη διαδικασία και οι τραπεζικοί ισολογισμοί μειώνονται. Το αποτέλεσμα είναι η μείωση της τραπεζικής πίστωσης και οι μειωμένες δαπάνες στην πραγματική οικονομία. Καθώς οι καλύτεροι (σε μετρητά) δανειολήπτες αποπληρώνουν πρώτοι, ο τραπεζικός δανεισμός επικεντρώνεται όλο και περισσότερο στους χειρότερους δανειολήπτες, εκείνους που δεν μπορούν να αποπληρώσουν τα χρέη τους.


Σε αυτές τις συνθήκες, το καλύτερο που μπορούν να κάνουν οι κυβερνήσεις είναι να παρέχουν καλά περιουσιακά στοιχεία στις τράπεζες, με άλλα λόγια να δανείζονται περισσότερα από τις τράπεζες και όχι λιγότερα. Εάν οι κυβερνήσεις συμμετέχουν στον αποπληθωρισμό περικόπτοντας τις δαπάνες τους, τότε η πολιτική αυτή γίνεται ηττοπαθής. Το ΑΕΠ μπορεί τότε να πέσει πιο γρήγορα από τη μείωση του χρέους, κι έτσι η αναλογία του δημόσιου χρέους σε σχέση με το ΑΕΠ να εξακολουθήσει να αυξάνεται. Υπό το παρόν πρόγραμμα του ΔΝΤ, η αναλογία χρέος/ΑΕΠ της Ελλάδας αναμένεται να αυξηθεί στο 145% μέχρι το τέλος του 2011 (χαμηλότερα πάντως από εκείνη της Ιαπωνίας, που βρίσκεται σήμερα στο 192%). Ωστόσο, ως αποτέλεσμα της δημοσιονομικής λιτότητας, της πολιτικής αναταραχής και των μειωμένων επενδύσεων, το ακαθάριστο εθνικό προϊόν της Ελλάδας αναμένεται να πέσει κατά 12% μέχρι το τέλος του 2011. Αυτό θα ανεβάσει την αναλογία του δημοσίου χρέους σε σχέση με το ΑΕΠ στο 155%. Με απλά λόγια, δεν είναι δυνατόν να μειωθεί η αναλογία χρέους σε σχέση με το ΑΕΠ με περικοπές δαπανών. Ο μόνος τρόπος που μπορεί η αναλογία αυτή να μειωθεί είναι με την οικονομική ανάπτυξη: την αύξηση της αξίας (σχετικά με το χρέος) της οικονομικής δραστηριότητας.


Δυο αρχές πρέπει να καθοδηγούν αυτόν τον δημοσιονομικό ελιγμό. Η μία είναι ότι η συνολική δημόσια δαπάνη στην πραγματική οικονομία (που είναι ξεχωριστή από τις πληρωμές του χρέους) δεν πρέπει να περικοπεί. Μια τέτοια μείωση οδηγεί σε συρρίκνωση της φορολογικής βάσης και αυξάνει την αναλογία του χρέους σε σχέση με το ΑΕΠ. Η δεύτερη αρχή είναι ότι το δημοσιονομικό ισοζύγιο πρέπει, όπου είναι δυνατόν, να αποκατασταθεί με την αύξηση των φόρων στους πιο εύπορους. Όχι επειδή οι πλούσιοι αξίζουν αυτή τη μεταχείριση (αν και η δικαιοσύνη στην κατανομή του εισοδήματος πρέπει να βρίσκεται πάντα στην πολιτική ατζέντα) αλλά επειδή η μείωση των εισοδημάτων τους εξαιτίας των φόρων έχει ελάχιστο αντίκτυπο στη συνολική δαπάνη στην πραγματική οικονομία.


Ένας άλλος κρίσιμος θεσμικός παράγοντας στην κρίση είναι η ενσωμάτωση των τραπεζικών και χρηματοπιστωτικών αγορών που βρίσκεται σε εξέλιξη στην ευρωζώνη από τότε που οι έλεγχοι του κεφαλαίου καταργήθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Μολονότι τα αιτήματα για μεγαλύτερη οικονομική αποτελεσματικότητα που έγιναν για την τραπεζική και χρηματοπιστωτική ενσωμάτωση εμπεριείχαν μεγάλη δόση υπερβολής, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ενσωμάτωση οδήγησε στην αυξημένη αλληλεγγύη με την Ελλάδα των κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η χρηματοοικονομική ενσωμάτωση σημαίνει ότι τράπεζες σε άλλες χώρες κατέχουν το ελληνικό δημόσιο χρέος και είναι προετοιμασμένες να ασκήσουν πίεση για να διασφαλίσουν ότι τα περιουσιακά στοιχεία τους θα αναχρηματοδοτηθούν.


Στα χρόνια πριν από την χρηματοοικονομική ενσωμάτωση τα πλεονάσματα που οι γερμανικές επιχειρήσεις αποκτούσαν μέσω του εξωτερικού εμπορίου συσσωρεύονταν σε γερμανικές τράπεζες. Το σύστημα ελέγχου του ξένου κεφαλαίου σήμαινε ότι οι γερμανικές τράπεζες αποκτούσαν ξένα περιουσιακά στοιχεία μέσω αγορών που ελέγχονταν από τη γερμανική κυβέρνηση. Τα εμπορικά ελλείμματα χωρών όπως η Ελλάδα αποστράγγιζαν τα αποθέματα σε ξένο νόμισμα του ελληνικού τραπεζικού συστήματος. Κι αυτό όμως μπορούσε να το διαχειριστεί η κυβέρνηση της χώρας που είχε το έλλειμμα. Ωστόσο, οι έλεγχοι ξένου κεφαλαίου πρόβαλαν στοιχεία κρατικής εγγύησης για τα ξένα περιουσιακά στοιχεία των τραπεζών.


Με την χρηματοοικονομική ενσωμάτωση, οι κρατικές εγγυήσεις έπαψαν να υπάρχουν. Διαδικασίες ανταγωνισμού στις τραπεζικές αγορές υποχρεώνουν τις γερμανικές, γαλλικές και ολλανδικές τράπεζες να αποκτούν ως περιουσιακά στοιχεία τα ασθενή χρέη της νότιας Ευρώπης. Κατά συνέπεια, οι καταθέσεις στις εμπορικές τράπεζες των γερμανικών, γαλλικών και ολλανδικών επιχειρήσεων και νοικοκυριών στηρίζονται σε κάποιο βαθμό στα περιουσιακά στοιχεία που οι τράπεζές τους κατέχουν στην Ελλάδα, την Ιταλία, την Πορτογαλία και την Ισπανία. Για χάρη των τραπεζών τους και των καταθέσεων των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών, οι κυβερνήσεις της Βόρειας Ευρώπης πρέπει να αναχρηματοδοτήσουν τα χρέη της νότιας Ευρώπης.


Αυτό δεν σημαίνει ότι η διαφθορά και η φοροδιαφυγή που θεωρείται διαδεδομένη στην Ελλάδα δεν έπαιξε ρόλο στην επιδείνωση του δημοσιονομικού ελλείμματος της χώρας. Η διαφθορά είναι σοβαρό πρόβλημα αλλά πρέπει να καταπολεμηθεί με τη διαφάνεια και τη δημοκρατική υπευθυνότητα. Τίποτα δεν θα ήταν χειρότερο για την ελληνική δημοκρατία ή για τους περιορισμένους, δυστυχώς, δημοκρατικούς θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το να γίνει εισπράκτορας χρέους για τις ξένες τράπεζες και τις πολυμερείς υπηρεσίες όπως η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και άλλες. Όλα τα κράτη οφείλουν να ανταποκριθούν στις οικονομικές υποχρεώσεις τους μολονότι αυτό δεν σημαίνει, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, ότι πρέπει να αποπληρώσουν τα χρέη τους αμέσως. Πέρα από ένα σημείο, όμως, η αντίληψη ότι το πρώτο καθήκον ενός κράτους είναι να πληρώνει μαζικά κρατικά χρεώγραφα σε ξένα συμφέροντα μπορεί μόνο να εξαντλήσει τους συμβιβασμούς στους οποίους στηρίζεται η δημοκρατία. Κάπως έτσι οι δημοκρατίες πολλών αναπτυσσόμενων κρατών υπονομεύθηκαν από τη διεθνή χρεωστική κρίση της δεκαετίας του 1980. Εάν επιβληθούν παρόμοιες πιέσεις, η προοπτική για τη δημοκρατία στην Ευρώπη θα είναι ζοφερή.


Πάνω από όλα είναι σημαντικό το γεγονός ότι η ευρωζώνη δεν πρέπει να ακολουθήσει την πορεία της ζώνης του φράγκου. Σχεδιασμένη από τον Γάλλο Jacques Rueff, που η αντίθεσή του στον Κέινς τον έκανε να μη βλέπει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι πιστωτικές αγορές, η Ζώνη του Φράγκου αποτελεί παράδειγμα για ολόκληρο τον κόσμο για το πώς μπορεί να επιτευχθεί ο χαμηλός πληθωρισμός με τίμημα την οικονομική οπισθοδρόμηση και τη διεφθαρμένη δημοκρατία, που διακόπτεται μόνο από coups d’etat και εμπορεύσιμες φούσκες. Χρειαζόμαστε καλύτερες λύσεις απ’ αυτήν.

share !

Το πρόγραμμα του Ευρώ είχε σχεδιαστεί γύρω από μια νεοφιλελεύθερη ατζέντα – τα κριτήρια σύγκλισης για να γίνει μια χώρα μέλος έδειχναν μια εμμονή με τη συγκράτηση των δημοσιονομικών ελλειμάτων, και εστίασαν όλη την προσοχή της πολιτικής στον πληθωρισμό αλλά όχι στη μείωση της ανεργίας. Ήταν λογικό να απαιτείται η σύγκλιση των τιμών του πληθωρισμού ανάμεσα στα κράτη, αλλά δεν δόθηκε καμία προσοχή στη διασφάλιση της ομοιότητας των συνθηκών του πληθωρισμού ανάμεσα στα κράτη. Ήταν λογικό να απαιτηθεί η σύγκλιση των επιτοκίων, αλλά δεν δόθηκε καμία προσοχή στη σύγκλιση του επιχειρηματικού κύκλου ή στα επίπεδα ανεργίας. Και, ίσως το σημαντικότερο όλων, δεν δόθηκε προσοχή στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Όταν όμως ένα κράτος χάνει το δικό του νόμισμα αποσύρεται το βασικό εργαλείο για να αντιμετωπιστεί ένα πρόβλημα τρεχουσών συναλλαγών – να αλλάξουν οι συναλλαγματικές ισοτιμίες. Ένα έλλειμα τρεχουσών συναλλαγών πρέπει να χρηματοδοτηθεί με δανεισμό εκτός της ενδιαφερόμενης χώρας. Επιπλέον, για χώρα μέσα σε μία νομισματική ένωση σημαίνει δανεισμό σε αυτό που στην πραγματικότητα είναι ξένο συνάλλαγμα – δηλαδή σε νόμισμα που η Κυβέρνηση και/ ή Κεντρική Τράπεζα δεν μπορεί να δημιουργήσει κι όπου δεν έχει κανένα έλεγχο στο επιτόκιο αυτού του νομίσματος. Το Πρόγραμμα Σταθερότητας κι Ανάπτυξης (ΠΣΑ) της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ) δεν παρέχει μηχανισμούς με τους οποίους το συναλλαγματικό έλλειμα μιας χώρας να μπορεί να διορθωθεί χωρίς πληθωρισμό, κι όμως ένα τέτοιο έλλειμα με τη συναφή ανάγκη δανεισμού από το εξωτερικό με συγκέντρωση χρεών είναι τελικά μια μη βιώσιμη κατάσταση.


Η μεγάλη ύφεση έχει επιφέρει μεγάλες (συχνά πρωτοφανείς) αυξήσεις σε ελλείματα προϋπολογισμού κι αυξανόμενο δημόσιο χρέος καθώς οι κυβερνήσεις επέτρεπαν στους αυτόματους σταθεροποιητές της δημοσιονομικής πολιτικής να λειτουργούν με την πρόσθεση μερικών, συχνά μικρών, διακριτικών ερεθισμάτων από τις αυξημένες δημόσιες δαπάνες. Ευτυχώς το ΠΣΑ με τους περιορισμούς του στα ελλείματα σε κάτω από 3 τοις εκατό του ΑΕΠ (με ευρεία ισορροπία στην πορεία του επιχειρηματικού κύκλου) και με χρέος στο ΑΕΠ εξήντα τοις εκατό ή λιγότερο είχε στην πραγματικότητα ανασταλεί προσωρινά ενώ η καταιγίδα ήταν στο αποκορύφωμά της. Είναι όμως τόσο εμφανές τώρα πως οι εμμονές του ΠΣΑ με την δημοσιονομική εξυγείανση ήταν μόνο προσωρινά αδρανείς και τώρα έχουν επιστρέψει με σκοπό την εκδίκηση.


Η εγγύς δεκαετία από τότε που εγκαινιάστηκε το Ευρώ σαν «πραγματικό» νόμισμα (ύστερα από τρία χρόνια που ήταν εικονικό νόμισμα) έχει δει τους στόχους που έχει θέσει το ΠΣΑ να αποτυγχάνουν:


(i) Ακόμη και στα σχετικά καλά έτη από το 2002 ως το 2007 το μέσο έλλειμα του προϋπολογισμού ήταν 2.2 τοις εκατό του ΑΕΠ (το οποίο ανέρχεται στο 2.7 τοις εκατό αν συμπεριλαμβάνονταν το 2008 και το 2009) (βάσει υπολογισμών του Ο.Ο.Σ.Α.). Τέσσερις χώρες είχαν κατά μέσο όρο πλεονάζοντα προϋπολογισμό (η Φινλανδία, το Λουξεμβούργο, η Ιρλανδία και η Ισπανία), αλλά όταν η περίοδος εκτείνεται στο 2009 οι τελευταίες δυο χώρες έχουν ελλειματικό μέσο όρο.

(ii) Οι στόχοι των ποσοστών δημόσιου χρέους γενικά είχαν αποτύχει, κι ακόμη και πριν από την ύφεση μόνο οι τέσσερις χώρες που προαναφέρθηκαν μαζί με την Ολλανδία είχαν ποσοστό χρέους κάτω από το 60 τοις εκατό του ΑΕΠ.


(iii) Η τιμή του πληθωρισμού ήταν εκτός της εμβέλειας του 0 μέχρι 2 τοις εκατό που κρίνεται ότι συνιστά σταθερότητα στις τιμές, μολονότι το περιθώριο ήταν ελάχιστο με το ποσοστό πληθωρισμού να βρίσκεται μεταξύ 2 τοις εκατό και 2,5 τοις εκατό σε κάθε έτος της καινούριας δεκαετίας, μέχρι που έφτασε το 3,3 τοις εκατό το 2008.


Αυτά τα αποτελέσματα υποστήριξαν ελάχιστα την αξιοπιστία της ΟΝΕ και ήταν η υποστήριξη στην αξιοπιστία του Ευρώ το κύριο σκεπτικό πίσω από την σύναψη του ΠΣΑ. Ωστόσο, η πολιτική συνέχισε να εστιάζει την προσοχή της στο έλλειμα του προϋπολογισμού, κι όταν ήρθε η μεγάλη ύφεση με πολύ μεγαλύτερη επίπτωση στην ελλειματική κατάσταση των Μεσογειακών χωρών αυτή η προσοχή εντάθηκε. Αυτό όμως είναι το λάθος έλλειμα για να εστιάσει κανείς – η προσοχή θα έπρεπε να δοθεί στο έλλειμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Η παραμέληση του ελλείματος των τρεχουσών συναλλαγών είναι ένα (αν όχι το) σπουδαιότερο ελάττωμα του ΠΣΑ και του σχεδιασμού της ΟΝΕ. Είναι αξιοσημείωτο πως τα ελλείματα τρεχουσών συναλλαγών εξακολουθούν να υπάρχουν για την Ελλάδα, την Ιρλανδία, την Ιταλία, την Πορτογαλία και την Ισπανία για όλη την διάρκεια της τρέχουσας δεκαετίας. Αυτό έχει συχνά συνοδευτεί από μια σταδιακή απώλεια της ανταγωνιστικότητας που ξεκινάει από τις διαφορές στον πληθωρισμό. Αυτές οι διαφορές δεν ήταν πολύ μεγάλες σε κανένα έτος, αλλά συσσωρευτικά το αποτέλεσμα ήταν ότι, βάσει του δείκτη τιμών λιανικής, οι τιμές στην Ελλάδα ανέβηκαν 28 τοις εκατό από το 2001 ως το 2009, στην Ισπανία 25 τοις εκατό ενώ οι αριθμοί για την Φινλανδιά και τη Γερμανία ήταν 13.3 τοις εκατό και 14 τοις εκατό αντίστοιχα. Τα κόστη εργασίας ανά μονάδα προϊόντος (αριθμοί από τη βάση δεδομένων του Ο.Ο.Σ.Α.) στις χώρες που αναφέρθηκαν ανήλθαν σχεδόν 10 τοις εκατό σχετικά με το μέσο όρο της ευρωζώνης (για την Πορτογαλία δεν διατίθενται οι αριθμοί) στην περίοδο 2002-2009, ενώ (με εξαίρεση το Λουξεμβούργο) τα κόστη ανά μονάδα προϊόντος είτε έπεσαν (ιδιαίτερα στη Γερμανία όπου υπήρξε μια πτώση 10 τοις εκατό) ή διαμορφώθηκαν με βάση το μέσο όρο.


Η «μεγάλη ύφεση» έχει σχετικά μικρή επίδραση στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών – για τον απλό λόγο ότι η ύφεση έχει ευρεία εξάπλωση και η ζήτηση για εισαγωγές κι εξαγωγές έχει πέσει, με σχετικά μικρές διαφοροποιήσεις στο καθαρό ισοζύγιο. Η μεγάλη ύφεση έχει σοβαρές επιπτώσεις στο έλλειμα του προϋπολογισμού. Ο δημόσιος δανεισμός αντικαθιστά τον ιδιωτικό δανεισμό, που σημαίνει ότι σε μια χώρα με έλλειμα τρεχουσών συναλλαγών, ο ιδιωτικός δανεισμός από το εξωτερικό γίνεται δημόσιος δανεισμός από το εξωτερικό.


Καθώς η ευρωζώνη έχει την τάση να κρατάει σε ισορροπία το συνολικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, και μερικές χώρες, κυρίως η Γερμανία, έχουν ουσιαστικό πλεόνασμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, τότε σαν επακόλουθο άλλες χώρες θα έχουν ελλείματα. Τα τρία καίρια ζητήματα είναι μακροχρόνια. Πρώτον, ένα συνεχόμενο έλλειμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών θα καταστήσει μια χώρα ευάλωτη σε προβλήματα χρηματοδότησης του ελλείματος και προσέλκυσης της αντιστοιχης εισροής κεφαλαίων. Δεύτερον, το έλλειμα συνεχίζει να ανεβαίνει καθώς ο τόκος και οι σχετικές πληρωμές του συσσωρευόμενου χρέους αυξάνονται (εκτός αν οι εισαγωγές πέσουν σε σχέση με τις εξαγωγές). Τρίτον, ειδικά σε ένα καθεστώς σταθερής συναλλαγματικής ισοτιμίας, οι ελλειματικές χώρες θα βρίσκονται υπό την πίεση να «ισορροπήσουν τα βιβλία τους» εκτός κι αν οι χώρες με πλεόνασμα έχουν τη διάθεση να επεκταθούν.


Αυτή τη στιγμή, η προσοχή εστιάζεται στην ικανότητα μιας σειράς κυβερνήσεων να διασφαλίσουν τη χρηματοδότηση για τα ελλείματα στον προϋπολογισμό τους και να «διαπραγματευτούν» τα χρέη. Σε μια κλειστή εθνική οικονομία όπου η Κεντρική Τράπεζα μπορεί να προμηθεύσει («τυπώσει») χρήματα στον ιδιωτικό τομέα, δεν θα υπήρχε ουσιαστικό πρόβλημα για τη διασφάλιση της οικονομίας. Στην ΟΝΕ, οι εθνικές κυβερνήσεις και οι Κεντρικές Τράπεζές τους έχουν απωλέσει την ικανότητά τους να παρέχουν χρήματα, και φυσικά, οι οικονομίες δεν μπορούν να θεωρηθούν κλειστές, και στην πραγματικότητα η κάθε χώρα έχει γίνει μια περιοχή της ευρωζώνης. Αυτό οδηγεί πολλούς από εμάς να επιχειρηματολογήσομε υπέρ ενός στιβαρού προϋπολογισμού της ΕΕ (της τάξης του 5 τοις εκατό του ΠΣΑ) και της ικανότητας της ΕΕ να λειτουργήσει τη δημοσιονομική πολιτική (δηλαδή να αποσύρει την απαίτησή της για ισορροπημένο προϋπολογισμό). Αν το ουσιαστικό πρόβλημα ήταν ότι υπήρχε ανάγκη για χρηματοδότηση των ελλειμάτων που είχαν ανέβει σαν αυτόματοι σταθεροποιητές στη διάρκεια της ύφεσης και θα μπορούσαν να υποχωρήσουν καθώς να ανέκαμπταν οι οικονομίες, τότε η λύση θα ήταν άμεση – αν και μέσα στο πλαίσιο του ΠΣΑ, της Συνθήκης της Λισσαβώνας και τις πολιτικές πραγματικότητες της ΕΕ τις σχεδόν απίθανον να επιτευχθούν. Η ΕΕ θα δανειζόταν από το λογαριασμό της και ύστερα θα τα δάνειζε στις σχετικές κυβερνήσεις – μέλη. Η ΕΕ μπορεί να δανειστεί στο δικό της νόμισμα (το ευρώ) και μέσω της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει το νόμισμα που θα διασφάλιζε ότι δεν κινδυνεύει με αθέτηση.


Ωστόσο, η χρηματοδότηση των ελλειμάτων των προϋπολογισμών στην παρούσα κλίμακα δεν αποτελεί το βασικό πρόβλημα. Πρώτον, αυτά τα ελλείματα θα μειώνονταν εφόσον τα φορολογικά έσοδα αποκαθίστανται καθώς οι οικονομίες βγαίνουν από την ύφεση. Δεύτερον, είναι αρκετά πιθανό για πολλές χώρες οι απαιτήσεις του ΠΣΑ να είναι ασύμβατες με υψηλά επίπεδα οικονομικής δραστηριότητας. Η επίτευξη υψηλών επιπέδων εργασίας συχνά απαιτεί το ερέθισμα που προέρχεται από τις δημόσιες δαπάνες (καθ’ υπέρβαση της φορολογίας). Τρίτον, πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής και Νομισματικής Ένωσης έχουν μεγάλα ελλείματα τρεχουσών συναλλαγών που δεν προήλθαν από τη μεγάλη ύφεση και που εμφανίζονται μάλλον σαν μακροχρόνια χαρακτηριστικά. Αυτά τα ελλείματα πρέπει να χρηματοδοτηθούν, και η ικανότητα των χωρών να συνεχίσουν να χρηματοδοτούν αυτά τα ελλείματα πρέπει να αμφισβητείται σοβαρά.


Οι Μεσογειακές χώρες θα αντιμετωπίσουν μια ζοφερή πορεία σε σχέση με τον πληθωρισμό αν παραμείνουν στο ευρώ. Οι απόπειρες να επιβληθεί δημοσιονομική εξυγείανση για να αντεπεξέλθουν στις απαιτήσεις του ΠΣΑ αναγκαστικά θα είναι αντιπληθωριστικές, και θα οδηγήσουν σε υψηλότερα επίπεδα ανεργίας. Η μοναδική «λύση» για να πληρούν τις απαιτήσεις του ελλείματος του προϋπολογισμού και να συγκρατήσουν το έλλειμα τρεχουσών συναλλαγών σ’ αυτό το πλαίσιο θα ήταν η υποτίμηση. Υπάρχει ένας ξεκάθαρος κίνδυνος από τις προσπάθειες να μειώσουν τα ελλείματα του προϋπολογισμού με περικοπές των δημόσιων δαπανών και οι αυξήσεις στους φόρους θα είχαν περιορισμένη επιτυχία – περικοπές στις δημόσιες δαπάνες μειώνουν τα έσοδα των δημοσίων υπαλλήλων, των οποίων η αγοραστική δύναμη ελαττώνεται με αλυσσιδωτές αντιδράσεις στον ιδιωτικό τομέα, μείωση των φορολογικών εισφορών, αφήνοντας έτσι το έλλειμα του προϋπολογισμού με ελάχιστες αλλαγές. Αν το περιβάλλον υποτίμησης μείωνε τις πληθωριστικές πιέσεις θα μπορούσε να έχει αυτό κάποια επίδραση στην αποκατάσταση του ανταγωνισμού κι έτσι να τροποποιήσει το έλλειμα των τρεχουσών συναλλαγών.


Η ΕΝΕ στρείται μηχανισμών με τους οποίους οι χώρες θα μπορούσαν να επιλύσουν τα προβλήματα των ελλειμάτων τους. Η επιλογή που αντικρύζουν πολλές χώρες της ΕΝΕ είναι είτε η άκαπμτη παραμονή στο ευρώ και η ταλαιπωρία ενός αβέβαιου μέλλοντος υποτίμησης και υψηλών επιπέδων ανεργίας ή τελικά να αφήσουν το ευρώ. Τα οικονομικά προβλήματα μέσα στην ευρωζώνη είχαν αρχίσει να αρχίσει να διαφαίνονται από την έναρξή της κι οξύνθηκαν με την «μεγάλη ύφεση». Τα σφάλματα κρύβονται στο νεοφιλελεύθερο σχεδιασμό του προγράμματος του ευρώ, που τώρα έχουν ενσωματωθεί και στη Συνθήκη της Λισσαβώνας, κι όπου υπάρχει ελάχιστη προοπτική για σοβαρή αλλαγή εξαιτίας των απαιτήσεων για αλλαγή με πλήρη σύμπνοια. Χωρίς όμως βασική και θεμελιώδη αλλαγή, πολλές (ίσως και όλες) οι χώρες της ευρωζώνης αντικρύζουν ένα δυσοίωνο οικονομικό μέλλον.

share !

Ο Joseph Halevi υποστηρίζει ότι η κρίση δεν ξεκίνησε λόγω του υπερβολικού ελληνικού ελλείμματος. Θα μπορούσε να γίνει μια διαχείρησή της σε ευρωπαϊκό επίπεδο επινοώντας κοινές πολιτικές για τη βελτίωση της ευρωπαϊκής, και ειδικότερα της ελληνικής ανάπτυξης, καθώς αυτή είναι η μόνη θεραπεία που δεν σκοτώνει τον ασθενή. Οι δραστικές περικοπές στις δημόσιες δαπάνες, αποσυντονίζουν ολόκληρο το σύστημα των υπηρεσιών και υποδομών στο οποίο στηρίζεται μια σύγχρονη κοινωνία, μειώνοντας το ποσοστό του χρέους οριακά ή και καθόλου.


Μέρος Πρώτο: Ο γερμανικός χώρος συσσώρευσης


Η σημερινή κατάσταση πραγμάτων στην ευρωζώνη και στην Ε.Ε. αντανακλά τη διαίρεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε τρεις ομάδες.


Γύρω από τη Γερμανία υπάρχει μια ομάδα νεομερκαντιλιστικών χωρών, η οποία αποτελείται από την Ολλανδία, το Βέλγιο, την Αυστρία και τη Σκανδιναβία. Ο νεομερκαντιλισμός τους μπορεί να θεωρηθεί ισχυρός εξαιτίας των σταθερών πλεονασμάτων τους στις εξαγωγές- που πραγματοποιούνται κατά κύριο λόγο στο εσωτερικό της Ευρώπης, λαμβάνοντας υπόψη ότι η τάση των αυξανόμενων ελλειμμάτων με την Ασία δεν αντισταθμίζεται από το κυμαινόμενο πλεόνασμα με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Τα εξωτερικά καθαρά ισοζύγια της ομάδας δεν εξαρτώνται ιδιαίτερα από την ονομαστική υποτίμηση του νομίσματος. Η σαφής αυτή θέση βασίζεται στο συνδυασμένο αποτέλεσμα της διατήρησης μιας ισχυρής βιομηχανίας κεφαλαιουχικών αγαθών που συνδέεται μέσω Γερμανίας με τις παγκόσμιες ολιγοπωλιακές εταιρίες και της επίδειξης, από μακροοικονομικής άποψης, ενός πολύ χαμηλού ρυθμού ανάπτυξης. Η Γερμανία δεν είναι η ατμομηχανή της Ευρώπης. Από τη δεκαετία του 1970, η Δυτική Ευρώπη είχε συστηματικά έναν πολύ υψηλότερο ρυθμό ανάπτυξης τονώνοντας έτσι τις εξαγωγές από τη Γερμανία και τους οικονομικούς δορυφόρους της. Κατά συνέπεια, η νεομερκαντιλιστική ομάδα αποτελεί μια κλασική περίπτωση μονοπωλιακού κεφαλαίου, που μεταβλήθηκε σε μια μακρονοικονομική θεσμοποιημένη ρύθμιση μέσα από την ίδια τη διαδικασία της construction europeenne , την οποία ήθελε η Γαλλία.


Στο παρελθόν, η Γερμανία στόχευε στη σταθερή ισοτιμία συναλλάγματος για να αποφεύγει τις ανταγωνιστικές υποτιμήσεις. Στο πλαίσιο ενός ενιαίου νομίσματος, ένας τέτοιος στόχος μεταβάλλεται σε ανταγωνιστικό αποπληθωρισμό των αποδοχών. Η εσωτερική αποτελμάτωση διασφαλίζει ότι οι γερμανικές αποδοχές αυξάνουν λιγότερο από την παραγωγικότητα. Το σύστημα των συμβατικών υποχρεώσεων της χώρας, που βασίζεται σε μια νεομερκαντιλιστική συμφωνία με τις συνδικαλιστικές ενώσεις, επιτρέπει το χάσμα μεταξύ παραγωγικότητας και αποδοχών να είναι πιο ευνοϊκό για το κεφάλαιο απ’ ό, τι στην υπόλοιπη Ευρώπη. Κατά συνέπεια, η χαμηλή ανάπτυξη στη Γερμανία ενισχύει την ανταγωνιστικότητα των εξαγωγών της μέσω του αποπληθωρισμού των αποδοχών. Το τελικό αποτέλεσμα είναι ότι ενώ η Ευρώπη δεν μπορεί να τα βγάλει πέρα χωρίς τις γερμανικές μηχανολογικές και τεχνολογικές εισροές, η Γερμανία δεν είναι ένας εισαγωγέας που επεκτείνεται γρήγορα και επομένως δεν συνεισφέρει στην ευρωπαϊκή καθαρή ζήτηση. Συσσωρεύει λοιπόν πολύ μεγάλα εξωτερικά πλεονάσματα που χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση του FDI (Foreign Direct Investments- άμεσες ξένες επενδύσεις) και τις κοινοπραξίες στην Κίνα και αλλού, καθώς και στην αγορά σκάρτων αμερικανικών οικονομικών χαρτιών όπως συνέβη με την εξαγορά της Landesbanke.


Η δεύτερη ομάδα χωρών είναι η εσωτερική ευρωπαϊκή περιφέρεια, με επικεφαλής την Ιταλία. Εταιρίες στην Πορτογαλία, την Ισπανία και την Ελλάδα θα ήθελαν να κάνουν καθαρές εξαγωγές αλλά δεν μπορούν, επειδή παρά την ανάπτυξη των εξαγωγών τους έχουν αδύναμο εσωτερικό τομέα κεφαλαιουχικών αγαθών έτσι ώστε κάθε συνεχιζόμενη επέκταση σε εθνικό εισόδημα να έχει αυξανόμενο εισαγωγικό πριεχόμενο. Η εξάρτηση από τις εισαγωγές στους τομείς της τεχνολογίας και, επίσης, σε διαρκή αγαθά είναι τέτοια που οι παλιότερες, πριν από το ευρώ, υποτιμήσεις δεν βοήθησαν στη βελτίωση της εξωτερικής θέσης αυτών των χωρών. Η Ισπανία και η Ελλάδα, όχι όμως η Πορτογαλία, γνώρισαν υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης από το μέσο όρο στην Ε.Ε. Η ανάπτυξη της Ισπανίας οφειλόταν στην εισαγωγή της χώρας στις διεθνείς κτηματαγορές μέσω Λονδίνου. Στην περίπωση της Ελλάδας, το δημοσιονομικό έλλειμμα επέτρεψε τη διατήρηση μιας ανάπτυξης προσανατολισμένης στις εισαγωγές. Και στις δυο περιπτώσεις η αύξηση της εσωτερικής ζήτησης οδήγησε σε υψηλότερη δραστηριότητα που είχε ως συνέπεια περισσότερες εισαγωγές κατά κεφαλή. Σημειώνεται ότι χωρίς τον παγκόσμιο χρηματοικοικονομικό τομέα της, η Βρετανία θα αποτελούσε μέρος των μονίμως ελλειμματικών χωρών της εσώτερης περιφέρειας. Η Ιταλία, από την άλλη πλευρά, είναι συχνά ένας καθαρός εξαγωγέας. Αλλά τα καλύτερα επιτεύγματά της σε καθαρές εξαγωγές προέκυψαν όταν η λίρα υποτιμήθηκε σε σχέση με το γερμανικό μάρκο. Με το ευρώ, η καθαρή εξωτερική θέση της επιδεινώθηκε πολύ κι έγινε αρνητική το 2005. Η Ιταλία συμβολίζει την αδύναμη μορφή του νεομερκαντιλισμού που εξαρτάται από την υποτίμηση του πραγματικού νομίσματος. Η Ιταλία επομένως ανήκει στην εσώτερη περιφέρεια, καθώς η διεθνής θέση της συνδέθηκε με ένα ολοένα πιο ανίσχυρο νόμισμα. Το ευρώ περιόρισε τον ευρωπαϊκό χώρο του ιταλικού καπιταλισμού.


Η τρίτη ομάδα αποτελείται αποκλειστικά από τη Γαλλία, που είναι μια πολύ ιδιαίτερη περίπτωση. Έχει μια έντονα νεομερκαντιλιστική στάση αλλά σπάνια την επιτυγχάνει. Είναι η μεγαλύτερη αγορά σε καθαρές εξαγωγές για τη Γερμανία και, ολοένα περισσότερο, για την Ιταλία. Από τη δεκαετία του 1980, η Γαλλία έφτασε σε καθαρή εξωτερική θέση μόνο μετά την κατάρρευση του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Συστήματος το 1992-93, για να τη χάσει τέσσερα χρόνια μετά τη δημιουργία του ευρώ. Αντίθετα με την Ιταλία, η Γαλλία, λόγω του βάρους του χρηματοοικονομικού τομέα της, επιχείρησε να αποφύγει την οδό της ανταγωνιστικής υποτίμησης. Το σχέδιο για ένα κοινό ευρωνόμισμα προήλθε βασικά από τους Μιτεράν-Ντελόρ ως μέσο παράκαμψης του αποτυχημένου νεομερκαντιλισμού και άσκησης ελέγχου στις νομισματικές πολιτικές της Γερμανίας. Η ιδιόμορφη θέση της Γαλλίας σχετίζεται με την παρούσα κρίση.


Μέρος Δεύτερο: Η Euroland σε αδιέξοδο


Ας λάβουμε τώρα υπόψη το γεγονός ότι από τη δεκαετία του 1970 η Γερμανία ακολουθεί την εσκεμμένη και επιτυχή πολιτική να διατηρεί τον δικό της ρυθμό ανάπτυξης πολύ χαμηλότερα από εκείνον της υπόλοιπης Ευρώπης με τον πολύ συγκεκριμένο στόχο να συσσωρεύει οικονομικά πλεονάσματα. Αλλά και η Γαλλία δεν τάσσεται υπέρ της συνεχούς ανάπτυξης επειδή οι διαδοχικές κυβερνήσεις της, συμπεριλαμβανομένων εκείνων του Μιτεράν, φοβούνται τα αιτήματα που έχουν να κάνουν με τις αποδοχές.Τέλος η Ιταλία μπορεί να αναπτυχθεί αν οι ευνοϊκές συνθήκες για τις συναλλαγματικές ισοτιμίες υπερισχύσουν, καθώς οι δαπάνες του δημόσιου τομέα έπαψαν να στηρίζουν την ανάπτυξη της χώρας ήδη από το τέλος της δεκαετίας του 1970. Υπό αυτές τις συνθήκες δεν αποτελεί έκπληξη ότι στη Δυτική Ευρώπη οι ρυθμοί ανάπτυξης παρουσίασαν μείωση την κάθε μία από τις 4 τελευταίες δεκαετίες. Η Ευρώπη πέφτει όλο και περισσότερο στην αρπάγη των γερμανικών πλεονασμάτων και το μόνο φωτεινό σημείο είναι οι καθαρές εξαγωγές στις Ηνωμένες Πολιτείες που μετά βίας όμως αποτελούν αντιστάθμισμα στα αυξανόμενα ελλείμματα με την Ασία. Η δημουργία του ευρώ αποσαφήνισε εντελώς την κατάσταση και επέτρεψε στη Γερμανία να φτάσει σε πλεονάσματα χωρίς προηγούμενο, στο πλαίσιο μιας όλο και βαθύτερης ευρωπαϊκής αποτελμάτωσης. Όταν η διέξοδος των Ηνωμένων Πολιτειών έπαψε να υπάρχει, την επομένη της κρίσης των ενυπόθηκων δανείων υψηλού ρίσκου που μετακυλήθηκε στα παράγωγα που είχε η Landesbanke, η Γερμανία σκλήρυνε τη νεομερκαντιλιστική στάση της και αποφάσισε μονομερώς να επανακαθορίσει τους κανόνες του παιχνιδιού.


Η ελληνική κρίση είναι ακριβώς η οδός που επέλεξε το Βερολίνο για να τροποποιήσει τον κώδικα συμπεριφοράς εις βάρος της Γαλλίας. Δεν υπάρχει πρόβλημα υπερβολικού ελληνικού ελλείμματος. Θα μπορούσαν να το χειριστούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο επινοώντας κοινές πολιτικές για τη βελτίωση της ευρωπαϊκής, και ειδικότερα της ελληνικής ανάπτυξης, καθώς αυτή είναι η μόνη θεραπεία που δεν σκοτώνει τον ασθενή. Οι δραστικές περικοπές στις δημόσιες δαπάνες, αποσυντονίζουν ολόκληρο το σύστημα των υπηρεσιών και υποδομών στο οποίο στηρίζεται μια σύγχρονη κοινωνία, μειώνοντας το ποσοστό του χρέους οριακά ή και καθόλου. Αλλά από τη νεομερκαντιλιστική σκοπιά του Βερολίνου, μια συνεταιριστική επιλογή δεν αντιμετωπίζεται καθόλου για τους ακόλουθους λόγους.
Η Γερμανία βλέπει την ευρωζώνη ως σταθερό σύστημα ισοτιμίας συναλλάγματος που ο μόνος στόχος του είναι να αποτρέπει ανταγωνιστικές υποτιμήσεις (στο παρελθόν οι πιο ζημιογόνες και αποτελεσματικές υποτιμήσεις ήρθαν από την Ιταλία). Για τη Γερμανία η ρήτρα της μη μεταφοράς που έχει εγγραφεί στις συνθήκες του Μάαστριχτ, του Δουβλίνου και του Άμστερνταμ πρέπει να διατηρηθεί, καθώς ο βασικός ρόλος της Δυτικής Ευρώπης είναι να παρέχει καθαρή ζήτηση για τις εξαγωγές της Γερμανίας. Όπως έγραψε ο Wolfgang Munchau στους Financial Times της 21ης Μαρτίου, ο υπουργός Οικονομικών Rainer Brüderle είπε ότι η κυβέρνηση δεν μπορεί να κάνει τίποτα για τη ζήτηση επειδή η κατανάλωση αποτελεί απόφαση των ιδιωτών. Ένας ανώτερος αξιωματούχος της Bundesbank συνέκρινε μάλιστα την ευρωζώνη με ποδοσφαιρική ένωση όπου η Γερμανία κατέχει περήφανα το υπ’ αριθμόν ένα κενό στην ομάδα. Η σύγκριση είναι προφανώς λανθασμένη: για να ανταγωνιστούν τη Γερμανία, οι χώρες της ευρωζώνης πρέπει να μειώσουν τους δικούς τους ρυθμούς ανάπτυξης πολύ κάτω από εκείνους της Γερμανίας, πράγμα που σημαίνει ότι η ανάπτυξή τους θα είναι μηδενική ή ακόμη και αρνητική. Αυτή η ʺ gestaltʺ είναι που ώθησε τον Σαρκοζί να αντιπαρατεθεί με τη Μέρκελ, μολονότι άργησε πολύ να το κάνει, και μόνο αφού η γερμανική κυβέρνηση έχασε την πλειοψηφία στο Bundesrat ύστερα από τις εκλογές στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, στις 17 Μαΐου.


Η σκλήρυνση της γερμανικής στάσης απέναντι στην Ελλάδα και τις Ιβηρικές χώρες οφείλεται επίσης στην εστίαση του Βερολίνου στη δική του εξώτερη περιφέρεια στην Ανατολική Ευρώπη, που συμπεριλαμβάνει τις Βαλτικές χώρες, οι οποίες βρίσκονται σε πλήρη ύφεση, όπως και η Σλοβακία και η Ουγγαρία. Είναι κοινό μυστικό ότι, μολονότι αρνείται να το επιβεβαιώσει, η Κεντρική Ευρωπαϊκή Τράπεζα αγοράζει τα ομόλογά τους ως ενέχυρα δανείων, δίνοντας άφεση αμαρτιών στις αυστριακές και σουηδικές τράπεζες για τη ριψοκίνδυνη δανειακή συμπεριφορά τους. Αυτό γίνεται με την πλήρη υποστήριξη του Βερολίνου. Η αντίθεση της Γερμανίας στη βοήθεια προς την Ελλάδα αποτελεί μέρος της πολιτικής της να κατευθύνει το χρήμα σε περιοχές που είναι δορυφορικές ζώνες της και σε περιοχές αναδιαρθρωτικών στρατηγικών των γερμανικών εταιριών, όπως είναι η περίπτωση της Ανατολικής Ευρώπης.


Μετά τις εκλογές στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, η Γαλλία υποχρέωσε το Βερολίνο να δεχτεί το πακέτο χρηματοδότησης των 750 δις ευρώ. Ορισμένες εξέχουσες προσωπικότητες, όπως ο Ρομάνο Πρόντι στους Financial Times της 21ης Μαΐου, προανήγγειλαν ότι η απόφαση αυτή αποτελεί ένα βήμα προς τον ευρωπαϊκό δημοσιονομικό φεντεραλισμό. Δεν πρόκειται για κάτι τέτοιο. Στην καλύτερη περίπτωση, είναι μια χρηματοδότηση έκτακτης ανάγκης, πολύ αδιαφανής μάλιστα, καθώς είναι διαρθωμένη σε ένα ειδικό επενδυτικό όχημα, το περιεχόμενο του οποίου είναι άγνωστο. Η τοξική φύση αυτού του εργαλείου δείχνει τη σοβαρότητα της κατάστασης και αναδεικνύει την ακαταλληλότητά του. Αυτό εξηγεί γιατί αυτή η φαντασματική χρηματοδότηση δεν εξευμενίζει τις αγορές.


Οι προσδοκίες γίνονται χειρότερες με την κούρσα προς τα κάτω που δημιούργησε η ελληνική κρίση, την οποία προκάλεσε η Γερμανία. Κάθε χώρα παίρνει μέτρα λιτότητας που θα καταστήσουν την ανάκαμψη ένα εντελώς τυχαίο γεγονός. Επιπλέον η διαμάχη ανάμεσα στη Γερμανία και τη Γαλλία περιορίζεται σε δυο ανταγωνιστικούς, αν και παρόμοιους, κανόνες για τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το γερμανικό σχέδιο, που βασίζεται στον δικό του τρομακτικά ισοσκελισμένο νόμο για τον προϋπολογισμό και την εντελώς νέα γαλλική πρόταση για μια πορεία προς έναν ισοσκελισμένο προϋπολογισμό. Και οι δυο θα βουλιάξουν χτυπώντας στα βράχια των ενδοευρωζωνικών ασυμμετριών και της επιδεινούμενης κοινωνικής κρίσης που οδηγεί σε μεγάλες απώλειες φορολογικών εσόδων.

share !

Η παγκόσμια λιτότητα οδηγεί στην παγκόσμια κρίση. Ως εκ τούτου, η πολιτική λιτότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα μεγαλώσει την Ευρωπαϊκή κρίση. Αντίθετα, και ειδικότερα δεδομένης της αξιολόγησης ορισμένων Ευρωπαϊκών μελών κρατών για την ικανότητά τους να αποπληρώσουν το κυρίαρχο χρέος τους, μια παγκόσμια επεκτατική πολιτική θα μπορούσε να αποδυναμώσει το Ευρώ στις διεθνείς αγορές και να βάλει σε κίνδυνο την Ευρωπαϊκή συνοχή, τουλάχιστον ως προς την σφαίρα της παραγωγής κι ακόμη χειρότερα από πολιτικής πλευράς.


Όσο κι αν πιστεύεται πως οι ρίζες της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης βρίσκονται σε παγκόσμιες ανισορροπίες, αυτές της Ευρωζώνης ή της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκονται στις μη-συντονισμένες οικονομικές πολιτικές. Κρίνεται τότε απαραίτητο να εκτιμηθούν οι αιτίες των χρηματοπιστωτικών κρίσεων που βιώνουν κάποια μέλη κράτη, σε παγκόσμια[1] και τομεακά επίπεδα, και να αναλυθούν οι πιθανοί τρόποι εξόδου από την κρίση για κάποια από αυτά τα κράτη μέλη δεδομένων των περιφερειακών και διεθνών διασυνδέσεών τους, και στη σφαίρα της πραγματικής και στη σφαίρα της χρηματοοικονομίας. Απ’ αυτή την άποψη θα υποστηριχθεί ότι η λιτότητα σε όλη την Ευρώπη θα ήταν επιζήμια για την ανάπτυξη και συνεπώς για την χρηματοπιστωτική κρίση και τελικά για το σύστημα του Ευρώ.


Εν τούτοις, η πρόσφατη αύξηση στο παγκόσμιο εμπόριο θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί σαν ένα επιχείρημα που υποστηρίζει πακέτα λιτότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και ειδικά στην Ελλάδα. Η αξία των παγκόσμιων εμπορικών συναλλαγών ήταν περίπου 25% υψηλότερη στους τρεις πρώτους μήνες του 2010 από την ίδια περίοδο του 2009,[2] σύμφωνα με τον Οργανισμό Παγκοσμίου Εμπορίου:[3] 

Τιμές ανάπτυξης Παγκόσμιων Εμπορικών συναλλαγών, Ιαν. – Μάρτιος 2010


Ακόμη κι αν οι παγκόσμιες εμπορικές συναλλαγές μειώθηκαν σε μια βάση μέτρησης από τρίμηνο σε τρίμηνο, συνεχίζουν να αυξάνονται σε ετήσια βάση. Παρόλα αυτά, οι εξαγωγές εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης αυξήθηκαν περισσότερο από τις εξαγωγές μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ οι τιμές αύξησης σε εισαγωγές εντός κι εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ίσες. Εν τούτοις, η αύξηση σε παγκόσμια αγαθά δεν είχε την ίδια επίδραση στις τρέχουσες συναλλαγές των χωρών μελών:

Τρέχουσες συναλλαγές (σε εκατομμύρια Ευρώ)

Πηγή: Βάση Δεδομένων Eurostat


Ωστόσο, μια αύξηση στο παγκόσμιο εμπόριο δεν θα μπορούσε να εκπροσωπεί μια ευκαιρία δεδομένου ότι το μερίδιο από τις εξαγωγές της Ελλάδας εκτός ΕΕ-27 εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης[5] διατηρήθηκαν στο 0,5% ενώ το μερίδιο εξαγωγών της Γερμανίας αυξήθηκε από 25% σε 27%. Επιπλέον, διαφορές στις αλλαγές των ελλειμάτων και πλεονασμάτων των τρεχουσών συναλλαγών που απεικονίζονται στον παραπάνω πίνακα μπορούν να εξηγηθούν από το επίπεδο του μεριδίου των εξαγωγών των διαφορετικών χωρών μέσα στο ΕΕ-27 κι εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης:

Εμπόριο εκτός ΕΕ- 27, Μερίδιο εξαγωγών ανά κράτος – μέλος

Πηγή: Βάση δεδομένων Eurostat


Επιπλέον, οι εξαγωγές της Ελλάδας εκτός ΕΕ- 27 είναι λιγότερο του 1% του Ελληνικού ΑΕΠ ενώ το Γερμανικό ανάλογο για το ίδιο μέγεθος είναι υψηλότερο από 10%.[6] Η Ελλάδα λοιπόν δεν μπορεί να υπολογίζει σε μια παγκόσμια ανάκαμψη σαν κίνητρο για την οικονομία της.


Από αυτή την άποψη, μπορεί να πει κανείς ότι οι καθαροί εξαγωγείς εκτός ΕΕ- 27 εκμεταλλεύτηκαν την ευκαιρία ανάπτυξης στο παγκόσμιο εμπόριο για να βελτιώσουν τις τρέχουσες συναλλαγές τους.[7] Από την άλλη πλευρά, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η αύξηση στο παγκόσμιο εμπόριο ήταν επιζήμια για τους καθαρούς εισαγωγείς μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.[8] Αν κοιτάξει κανείς την εξέλιξη των πλεονασμάτων κι ελλειμάτων τρεχουσών συναλλαγών σε ποσοστό ΑΕΠ, μπορεί να προσέξει την αντίθετη εξέλιξη των λογαριασμών:

Ελλείματα/πλεονάσματα τρεχουσών συναλλαγών σε % του ΑΕΠ

Πηγή: Βάση Δεδομένων Eurostat


Μοιάζει τότε προβληματικό να υπολογίζει κανείς στη διεθνή ανάκαμψη ως παράγοντα τόνωσης της Ελληνικής οικονομίας. Ένας από τους κύριους λόγους είναι η χρέωση στο εξωτερικό των καθαρών εισαγωγέων που έρχεται σαν αποτέλεσμα, μαζί με την πολύ αργή αντίδραση των Ευρωπαίων αρχηγών, προς τις επιθέσεις κερδοσκοπίας που ασκήθηκε ενάντια σ’ αυτές τις χώρες στις χρηματοοικονομικές αγορά. Στην πραγματικότητα, τα μακροπρόθεσμα επιτόκια σ’ αυτές τις χώρες είναι τώρα όλα πιο ψηλά απ’ ότι στη Γερμανία.[9] 


Επιπλέον, όπως απεικονίζεται στο παραπάνω γράφημα, θα ήταν πολύ άδικο για την Ελληνική οικονομία να την μεταχειρίζονται σαν δωρεάν επιβάτη που μόνο κερδίζει από την Ευρωπαϊκή ένωση χωρίς να κάνει καθόλου προσπάθειες να αυξηθεί η παραγωγικότητά της:

Πραγματικό ΑΕΠ ανά υπάλληλο, 1999=100

Πηγή: Βάση δεδομένων AMECO


Η Γερμανία είχε περίπου 4 ποσοστιαίες μονάδες πάνω από το μέσο όρο, αλλά αυτή η επίδοση σμικρύνθηκε από αυτήν της Ελλάδας όπου η πραγματική απόδοση ανά εργαζόμενο στην οικονομία ανήλθε κοντά στο 30% σαν σύνολο. Η εικόνα – που συχνά επαναλάμβανεται στα ΜΜΕ στα πλαίσια της Ελληνικής κρίσης – της καινοτόμου Γερμανίας να προσπερνάει, οδηγώντας τις εξαγωγικές επιτυχίες της με ταχύτερη ανάπτυξη της παραγωγικότητας είναι λοιπόν ξεκάθαρα μόνο μέρος της ιστορίας στην καλύτερη περίπτωση (κι απλά λανθασμένη όσον αφορά στην Ελληνογερμανική σύγκριση). Παρομοίως, το να μεταχειρίζονται τις χώρες του νότου (Πορτογαλία, Ιταλία, Ελλάδα, Ισπανία) σαν «γουρούνια» (PIGS από τα αρχικά των χωρών Portugal, Italy, Greece, Spain) είναι παραπλανητικό, καθώς οι μέσοι όροι των ετήσιων ωρών εργασίας είναι οι μεγαλύτεροι στην Ευρώπη.


Ωστόσο, το γράφημα που ακολουθεί απεικονίζει μια μεγαλύτερη αύξηση σε ονομαστικούς μισθούς στην Ελλάδα σε σχέση με τη Γερμανία που αντισταθμίζει τη μεγαλύτερη ανάπτυξη της παραγωγικότητας στην Ελλάδα συγκριτικά με τη Γερμανία:

Ονομαστική αποζημίωση ανά εργαζόμενο, 1999=100

Πηγή: Βάση δεδομένων AMECO υπολογισμός ETUI (Ινστιτούτο Εμπορίου Ευρωπαϊκής Ένωσης)


Το γράφημα δείχνει ξεκάθαρα αυτοσυγκράτηση του ονομαστικού μισθού στη Γερμανία. Ενώ η ανάπτυξη της παραγωγικότητας ήταν πάνω από τον μέσο όρο κατά περίπου 4 ποσοστιαίες μονάδες, η ανάπτυξη του ονομαστικού μισθού στη Γερμανία ήταν κάτω από το μέσο όρο κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες (ως το 2008). Οι Ιβηρικές χώρες είχαν 12-14 ποσοστιαίες μονάδες ταχύτερη ανάπτυξη ονομαστικού μισθού, παρά την κάτω του μέσου όρου παραγωγικότητα. Στην περίπτωση της Ελλάδας ήταν σχεδόν 40 ποσοστιαίες μονάδες περισότερη που αντιστάθμισε το χάσμα της θετικής παραγωγικότητας, που ήταν γύρω στο 10%.


Για να το θέσουμε αλλιώς, η Ευρωπαϊκή Ένωση σαν σύνολο δεν μπορεί απλά να κατηγορεί την Ελλάδα για την κακή διαχείριση των τελευταίων 5 ή 10 χρόνων. Η χειροτέρευση των τρεχουσών συναλλαγών της Ελλάδας επέτρεψε σε κάποιες Ευρωπαϊκές χώρες να επωφεληθούν, και γιατί ήταν σχετικά πιο ανταγωνιστικές κι επειδή οι εργαζόμενοι είχαν χρήματα για να αγοράζουν αγαθά και υπηρεσίες που έρχονταν από το εξωτερικό: «Ειδικότερα, η απώλεια της ανταγωνιστικότητας στην Ελλάδα (και σε μια σειρά από άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένων της Ισπανίας και της Ιρλανδίας) είναι το είδωλο μιας αύξησης σε σχετική ανταγωνιστικότητα άλλων χωρών, κυρίως της Γερμανίας, της Αυστρίας και της Ολλανδίας. Επιπλέον οι τελευταίες χώρες δεν θα μπορούσαν να είχαν αυξήσει τις καθαρές εξαγωγές τους χωρίς την επέκταση της ταχύτερης ζήτησης στην πρώτη ομάδα, που, συχνά ξεχνάμε, ήταν επίσης υπεύθυνες για αρκετή από την Ευρωπαϊκή ανάπτυξη στην οικονομία και στις θέσεις εργασίας στα πρόσφατα έτη, ενώ η ανάπτυξη της ζήτησης και της απόδοσης στις χώρες με πλεόνασμα ήταν υποτονική. Το πρόβλημα είναι συμμετρικό και τέτοια θα πρέπει να είναι και η λύση του“.[10] Οπότε, μοιάζει τώρα άτοπο να επιμένουμε να θεραπεύσει η Ελλάδα μόνη της τα προβλήματά της μόνο με το να κάνει περικοπές στις δαπάνες, χωρίς κανένα κίνητρο από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ακολουθώντας τις αρχές: «εμείς βάζουμε τάξη στο δικό μας σπιτικό κι αν οι άλλοι δεν το κάνουν, τότε καλά να πάθουν».[11] Επιπλέον, καθώς ο ιδιωτικός τομέας ξεπληρώνει τα χρέη του και προσπαθεί να ξαναχτίσει τους ισολογισμούς του, η κατανάλωση και οι επενδύσεις έχουν ήδη και σίγουρα θα συνεχίσουν να καταρρέουν, παίρνοντας στον κατήφορό μαζί τους και την παραγωγή.


Πρόσφατα, οι Ευρωπαίοι αρχηγοί συμφώνησαν να κατασκευάσουν ένα όχημα ειδικού σκοπού για να διαχειριστούν την χρηματοπιστωτική κρίση στην Ευρώπη. Εν τούτοις, πρώτα από όλα, μοιάζει προβληματικό να θεωρείται ότι μια τέτοια οικονομική κατασκευή μπορεί να αναπληρώσει το ρόλο μιας οικονομικής κυβέρνησης. Επιπλέον, κάνοντας αυτό, οι Ευρωπαίοι αρχηγοί δεν δρουν με γνώμονα μόνο το συμφέρον της Ελλάδας αλλά μάλλον για να προλάβουν τις δικές τους πιθανές μελλοντικές οικονομικές απώλειες αν δεν πάρουν αυτά τα μέτρα. Στην περίπτωση χρεωκοπίας, απώλειες θα είχαν όλοι εκείνοι που έχουν οικονομίες κι επενδύσεις σε Ελληνικά ομόλογα, οι μισοί σχεδόν εκ των οποίων είναι Γάλλοι, Γερμανοί και Ιταλοί. Από αυτή την άποψη, από τη μια οι Ευρωπαίοι ηγέτες δρουν για να αποφευχθεί μια μελλοντική κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος, αποφεύγοντας έτσι και την κατάρρευση του συστήματος του Ευρώ, αλλά από την άλλη πλευρά, δεν γίνεται τίποτα για να δοθεί μια νέα ώθηση στην Ελληνική οικονομία: «Κυριολεκτικά εγγυάται πως η Ελλάδα, η Ισπανία, και άλλες χώρες με μεγάλα ιδιωτικά και δημόσια χρέη θα καταδικαστούν σε χρόνια οικονομική ύφεση και υψηλά επίπεδα ανεργίας».[12]


Επιπροσθέτως, μοιάζει δύσκολο να ισχυριστεί κανείς ότι μια μείωση στις δημόσιες δαπάνες είναι ευνοϊκή για κέρδη στην παραγωγικότητα. Στην πραγματικότητα, μια μείωση στους μισθούς δημοσίων υπαλλήλων, ενώ μπορεί να ελαττώσει το χρέος, δεν μπορεί να επιφέρει βελτίωση στην ανταγωνιστική θέση της Ελλάδας. Οι Έλληνες δημόσιοι υπάλληλοι δεν παράγουν αγαθά και υπηρεσίες για εξαγωγές. Οπότε μια μείωση των μισθών τους θα ευνοήσει την ύφεση. Η αύξηση των μισθών στην Ελλάδα θα έπρεπε να ήταν πιο αργή και να συνδέεται με την αύξηση της παραγωγικότητας. Οι χώρες με πλεόνασμα θα έπρεπε επίσης να μπουν στο παιχνίδι και να προφτάσουν την καθυστέρηση στην αύξηση των πραγματικών μισθών. Σε καμία περίπτωση δεν μπορεί η Γερμανική μισθοδοτική πολιτική για τους μισθούς, που έχει χαρακτηριστεί ως μερκαντιλιστική, να είναι πηγή ανάκαμψης. Επομένως, αν τα εθνικά χρέη είναι προβληματικά, σίγουρα, η πτώση των δημοσίων δαπανών, απέχοντας πολύ από το να λύσει το πρόβλημα, θα το επιδεινώσει μέσω μιας μείωσης της ανάπτυξης, δηλαδή την δημιουργία ύφεσης.


Τέλος, με την ευκαιρία της αναδιάρθρωσης των χρεών να έχει χαθεί,[13] το κόστος μιας αθέτησης οποιασδήποτε χώρας μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα είναι υψηλότερο από όσο θα μπορούσε να είναι. Σίγουρα θα είχε στοιχίσει λιγότερο στους καθαρούς εξαγωγείς. Εξάλλου, ο βαθμός αναβολής κι ο χρόνος που χρειάστηκε για να προταθούν λύσεις για τη χρηματοπιστωτική κρίση σίγουρα έδωσε ένα κίνητρο στους κερδοσκόπους να επιτεθούν στο Ευρώ. Από αυτή την άποψη η μερική νομισματοποίηση του Ελληνικού χρέους από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα είναι βέβαια μια καλή αρχή. Τέτοια μέτρα θα έπρεπε να επεκταθούν στο πλαίσιο του άρθρου 122 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ, ώστε να αποφευχθεί η αθέτηση οποιουδήποτε κράτους – μέλους. Ωστόσο, μεσοπρόθεσμα, η Γερμανία, η Αυστρία και άλλες χώρες με πλεόνασμα θα έπρεπε να δεσμευτούν να διατηρήσουν δημοσιονομικά κίνητρα και να μπουν σε μια φάση αυξήσεων των μισθών με ταχύτερο από την αύξηση της παραγωγικότητας. Από την άλλη πλευρά, οι χρεωμένες χώρες θα πρέπει να έχουν την ικανότητα να σταθεροποιήσουν τα δημόσια οικονομικά τους τείνοντας προς δημοσιονομικά πλεονάσματα μεσοπρόθεσμα. Σε κάθε περίπτωση, οι στρατηγικές εξόδου πρέπει να αποσυγχρονιστούν και να διαφοροποιηθούν μεταξύ των χωρών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα έπρεπε να αναθεωρήσει τους διάφορους μηχανισμούς συντονισμού πολιτικής με σκοπό να τους ενδυναμώσει και να στρέψει την προσοχή εκ νέου προς την κατεύθυνση που αποκαλύφθηκε αναγκαία από την κρίση, συγκεκριμένα: μια συμμετρική εστίαση στις χώρες με πλεόνασμα και έλλειμα, την παρακολούθηση των ιδιωτικών δυναμικών χρεών-αποταμιεύσεων, αντί να παρακολουθείται μόνο ο δημόσιος τομέας, κι έτσι να γίνει εστίαση στις θέσεις τρεχουσών συναλλαγών. Θα πρέπει, επίσης, να ενσωματώσουν τις ρυθμίσεις μισθών και τιμών και επομένως να ενδυναμώσει το ρόλο των κοινωνικών εταίρων. Τέλος, αυτά τα μεσοπρόθεσμα μέτρα θα έπρεπε να εφαρμοστούν με ένα καθαρό όραμα για το μέλλον των προτύπων παραγωγής της ΕΕ. Βεβαίως, η Ελλάδα θα μπορούσε να παίξει έναν σημαντικό ρόλο στην Ευρώπη στη διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας.


Σημειώσεις

[1] -Θα χειριστούμε μόνο τις μακροοικονομικές ρίζες της κρίσης σ’ αυτό το κείμενο. Η διαφοροποίηση τους σε τομεακό επίπεδο αναμένεται να γίνει.

[2] – Σε σημερινά δολάρια ΗΠΑ

[3] – Δελτία τύπου Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, στατιστική παγκόσμιου εμπορίου, 2 Ιουνίου 2010, διαθέσιμη στην ιστοσελίδα http://www.wto.org/english/news_e/pres10_e/pr604_e.htm#_ftn1

[4] – “Intra EU” («Εντός ΕΕ») είναι το εμπόριο μέσα στην ΕΕ. “Extra EU” («εκτός ΕΕ») σ’ αυτόν τον πίνακα είναι εμπόριο μεταξύ των οικονομιών της ΕΕ και άλλων εκτός της ΕΕ.

[5] – Τα 27 κράτη μέλη.

[6] – Βλ. Βάσεις δεδομένων των Eurostat και AMECO

[7] – Στα τελευταία δέκα χρόνια οι θετικές τρέχουσες συναλλαγές για το εμπόριο εκτός ΕΕ 27 της Γερμανίας αυξήθηκε κατά 258% ενώ το αντίστοιχο αρνητικό της Ελλάδας επιδεινώθηκε κατά 94% (Βάση Δεδομένων Eurostat).

[8] – Στα τελευταία δέκα χρόνια οι θετικές τρέχουες συναλλαγές για το εμπόριο μέσα στην ΕΕ 27 της Γερμανίας αυξήθηκε κατά 177% ενώ οι αρνητικές της Ελλάδας επιδεινώθηκαν κατά 41%. Στην ουσία το μερίδιο εξαγωγών της Ελλάδας μέσα στην ΕΕ 27 ήταν κάτω από 1,5% στα τελευταία δέκα χρόνια ενώ το ίδιο μερίδιο για τη Γερμανία ήταν πάνω από 19% στα τελευταία δέκα χρόνια (Βάση Δεδομένων Eurostat).

[9] – Βλ. Πίνακες της ΕΚΤ, διαθέσιμους στην ιστοσελίδα http://www.ecb.int/stats/money/long/html/index.en.html.

[10] – P. Arestis & G. A. Horn (2010), “Open letter to Europen policymakers: The Greek crisis is a European crisis and needs European solutions beyond emergency packages”, («Ανοιχτή επιστολή στους πολιτικούς: Η Ελληνική κρίση είναι μια Ευρωπαϊκή κρίση και χρειάζεται λύσεις πέρα από τα επείγοντα πακέτα») διαθέσιμο στην ιστοσελίδα http://www.boeckler.de/pdf/memorandum_arestis_horn.pdf.

[11] – Στο T. Padoa-Schioppa (2010), “The debt crisis in the Euro Area : Interest and Passion”, (Η χρηματοπιστωτική κρίση στην περιοχή του Ευρώ) Policy Brief, Notre Europe.

[12] – SD. Rodrik (2010), « Who lost Europe ? », (Ποιος έχασε την Ευρώπη;) Social Europe Journal, τεύχος Ιουνίου.

[13] – Βλ. M. Aglietta (2010), “La longue crise de l’Europe”, (Η μακρά κρίση της Ευρώπης) Le Monde, 17 Μαίου.

share !


H κρίση του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα και σε άλλες περιφερειακές χώρες της ευρωζώνης γεννά αμφιβολίες για τη βιωσιμότητα των σημερινών θεσμών και μηχανισμών της Ευρωπαϊκής Νομισματικής Ένωσης. Η παγκόσμια χρηματοοικονομική κρίση του 2007-2009 αντιμετωπίστηκε αρχικά μέσω της κρατικής παροχής ρευστότητας και κεφαλαίου. Η σχετική οικονομική σταθεροποίηση και μείωση της κρίσης το 2009 έπληξε περιφερειακά ευρωπαϊκά κράτη σε μια κρίσιμη στιγμή: τα δημόσια έσοδά τους κατέρρευσαν εξαιτίας της ύφεσης και οι δημόσιες δαπάνες αυξήθηκαν για τη διάσωση των χρηματοπιστωτικών θεσμών και την αύξηση της ζήτησης. Αυτό το νέο κύμα κρίσης εντοπίζεται τώρα στην καρδιά της ευρωζώνης και χαρακτηρίζεται από αυτό που μπορεί να ονομαστεί “κρίση του δημόσιου χρέους”. Με την πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης να δημιουργήσει έναν μηχανισμό βοήθειας ultima ratio για τη διάσωση της Ελλάδας, ανοίγει για άλλη μια φορά η δημόσια συζήτηση για εναλλακτικές πολιτικές μεταρρύθμισης της Ευρωπαϊκής Νομισματικής Ένωσης. Στόχος του αφιερώματος είναι να θέσει το ζήτημα της θεσμικής αδυναμίας της Ευρωπαϊκής Νομισματικής Ένωσης και η παρουσίαση πιθανών εναλλακτικών πολιτικών τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε κρατικό επίπεδο.

share !


Στόχος του αφιερώματος είναι η επανεξέταση των κοινωνικών πρακτικών πέρα από τους θεσμούς του κράτους και της αγοράς και η απόπειρα διασύνδεσης του κράτους πρόνοιας με νέες μορφές κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης. Στα πιθανά θέματα συμπεριλαμβάνονται:

• αρχαιολογίες άτυπων πρακτικών πρόνοιας
• επινόηση και διαχείριση της κοινωνικής πρόνοιας ως κοινό αγαθό
• κοινωνική πρόνοια, άϋλη εργασία και επισφάλεια
• κοινωνική πρόνοια και επέκταση των δικαιωμάτων του πολίτη
• πρακτικές μεταξύ ομοτίμων και οργάνωση της κοινωνικής πρόνοιας


Τα άρθρα πρέπει να είναι γύρω στις 1.500-1.800 λέξεις.


Παρακαλούμε να υποβληθούν σε οποιαδήποτε ηλεκτρονική μορφή στο



e-mail: phatzopoulos@re-public.gr


Προθεσμία υποβολής άρθρων: 15 Σεπτεμβρίου 2010

share !

• Ποιες είναι οι πολιτικές και κοινωνικές συνέπειες που έχουν οι υπάρχοντες θεσμοί οικονομικής διακυβέρνησης στην Ευρώπη;
• Πoιοι είναι οι κατάλληλοι μηχανισμοί για τον έλεγχο και την επιβολή λογοδοσίας στο χρηματοοικονομικό κεφάλαιο;
• Είναι τα υπάρχοντα επενδυτικά εργαλεία αρκετά για να βγάλουν τις περιφερειακές χώρες από την ύφεση;
• Πώς μπορούν να αντιμετωπιστούν οι δομικές ανισότητες εντός της Ευρώπης μεταξύ περιφερειακών και κεντρικών κρατών-μελών;


Τα άρθρα πρέπει να είναι γύρω στις 1.500-1.800 λέξεις.


Παρακαλούμε να υποβληθούν σε οποιαδήποτε ηλεκτρονική μορφή στο



e-mail: phatzopoulos@re-public.gr


Προθεσμία υποβολής άρθρων: 20 Ιουλίου 2010

share !

Το Re-public σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό ερευνητικό πρόγραμμα GeMIC ξεκινάει μία σειρά πορτραίτων με τίτλο ‘Mη-πολίτες’. Προβάλλοντας τον λόγο των ίδιων των γυναικών και ανδρών μη-πολιτών, ανοίγουμε έναν διάλογο για το πώς βιώνουν, διαμορφώνουν και διαπραγματεύονται ατομικές και συλλογικές ταυτότητες άτομα που ζουν στην Ελλάδα ενώ δεν έχουν την ιδιότητα του Έλληνα πολίτη. Ποια είναι η σχέση τους με τις βασικές πρακτικές που θεμελιώνουν τη σύγχρονη φιλελεύθερη δημοκρατία: τα δικαιώματα, τη συμμετοχή, την ελευθερία, την εργασία, τη βία; Πώς αυτές διαπλέκονται με τις έμφυλες σχέσεις εξουσίας; Η σειρά πορτραίτων αρχίζει με μία συζήτηση με την Κωνσταντίνα Κούνεβα με αφορμή την παγκόσμια ημέρα ενάντια στη βία κατά των γυναικών.

share !

Munting Nayon from KASAPI-Hellas – Unity of Filip on Vimeo.

share !

• Ποιες είναι οι πολιτικές και κοινωνικές συνέπειες που έχουν οι υπάρχοντες θεσμοί της ευρωζώνης;
• Πώς οι υπάρχοντες μηχανισμοί της Ευρωπαϊκής Νομισματικής Ένωσης επιδρούν στην ισορροπία μεταξύ χρηματοοικονομικού και παραγωγικού κεφαλαίου;
• Είναι τα υπάρχοντα επενδυτικά εργαλεία κατάλληλα για να βγάλουν τις περιφερειακές χώρες από την ύφεση; Πώς μπορούν οι διευρωπαϊκές επενδύσεις σε βιώσιμες βιομηχανίες να χρηματοδοτηθούν;
• Χρειάζεται η Ευρωπαϊκή Νομισματική Ένωση φορολογικές μετατροπές; Φορολογικές μεταφορές από πλούσια σε φτωχότερα κράτη; Έναν διευρυμένο προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης;
• Πώς μπορούν να αντιμετωπιστούν οι δομικές ανισότητες εντός της ευρωζώνης μεταξύ περιφερειακών και κεντρικών κρατών-μελών;


Τα άρθρα πρέπει να είναι γύρω στις 1.500-1.800 λέξεις.


Παρακαλούμε να υποβληθούν σε οποιαδήποτε ηλεκτρονική μορφή στο



e-mail: phatzopoulos@re-public.gr


Προθεσμία υποβολής άρθρων: 31 Μαΐου 2010

share !


Καλούμε όποια/ον δάσκαλα/ο ή σχολείο ενδιαφέρεται να συμμετέχει στο πρόγραμμα να επικοινωνήσει μαζί μας στο pilot@re-public.gr.


Για την πιο αναλυτική παρουσίαση του προγράμματος θα πραγματοποιηθούν δύο εργαστήρια στις 28 Νοεμβρίου 2009 στη Θεσσαλονίκη και τις 5 Δεκεμβρίου 2009 στην Αθήνα. Η αποστολή των μαθητικών υπολογιστών θα ξεκινήσει τον Φεβρουάριο 2010.


Οι προυποθέσεις για την συμμετοχή στο πιλοτικό πρόγραμμα είναι:

• Η σύμφωνη γνώμη από έναν τουλάχιστον δάσκαλο του σχολείου, τη διεύθυνση του σχολείου, τους μαθητές, και του συλλόγου γονέων για την χρήση των υπολογιστών στην εκπαιδευτική διαδικασία.
• Η σύμφωνη γνώμη των παραπάνω ότι οι μαθητικοί υπολογιστές θα ανήκουν στους μαθητές για την διάρκεια της σχολικής χρονιάς.
• Η συνεργασία με την ομάδα του Re-public και της ΕΕΛ/ΛΑΚ στην ανάπτυξη εκπαιδευτικού υλικού για την χρήση των υπολογιστών μέσα και έξω από την τάξη.


Το πρόγραμμα απευθύνεται πρωταρχικά σε σχολεία ευαίσθητων περιοχών, είτε οικονομικά υποβαθμισμένων, είτε/και περιοχών όπου τα ελληνικά δεν είναι ή μητρική γλώσσα των περισσότερων μαθητών.


Δείτε τις ως τώρα δράσεις του πιλοτικού προγράμματος στα www.re-public.gr/if και http://olpc.ellak.gr

share !


Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στο Bios, Πειραιώς 84 (χάρτης)


Καθώς τα πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά συστήματα μεταμορφώνονται σε κατανεμημένα δίκτυα, μια νέα ανθρώπινη δυναμική αναδύεται που βασίζεται στις σχέσεις ομότιμων (peer to peer (P2P)). Πρόκειται για ένα νεό τρόπο παραγωγής, μία νεά μορφή διακυβέρνησης και μια νέα μορφή κοινής ιδιοκτησίας, διαφορετική από την ατομική ή την κρατική. Τα ομότιμα δίκτυα παράγουν αξία χρήσης μέσω της ελεύθερης συνεργασίας και διευθύνονται από την ίδια την κοινότητα των συμμετεχόντων – παραγωγών και όχι από κάποια εταιρική ιεραρχία. Την εποχή κατά την οποία ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής βάζει σε κίνδυνο τη βιόσφαιρα, η εμφάνιση μιας τέτοιας εναλλακτικής προοπτικής είναι ιδιαίτερα ελκυστική και ανταποκρίνεται στις πολιτιστικές ανάγκες μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού. Η επέκταση των P2P συνοδεύεται από μια νέα ηθική εργασίας (ηθική των “χάκερ”), νέες πολιτιστικές πρακτικές και ένα νέο πολιτικό και κοινωνικό κίνημα που περιλαμβάνει διαφορετικά αλλά συγγενικά μεταξύ τους κινήματα όπως αυτά του Ελεύθερου λογισμικού, του ελεύθερου η/μ φάσματος, της ανοικτής πρόσβασης, τα κινήματα ενάντια στο copyright και άλλα. Τα ομότιμα δίκτυα προβάλλουν σαν μια νέα εναλλακτική επιλογή παραγωγής και ιδιοκτήσιας και ταυτόχρονα σαν μία νέα μορφή κοινωνικής δύναμης, αυτή των “εργατών της γνώσης”.


Ο Michel Bauwens είναι ένας από τους βασικούς εκφραστές της θεωρίας των ομότιμων δικτύων. Είναι συγγραφέας, ερευνητής και αναλυτής σε θέματα τεχνολογίας, πολιτισμού και επιχειρησιακής καινοτομίας. Είναι ιδρυτής του Foundation for Peer-to-Peer Alternatives και εργάζεται με μία παγκόσμια ομάδα ερευνητών για θέματα ομότιμης παραγωγής, διαχείρισης και ιδιοκτησίας. Είναι συμπαραγώγος του τρίωρου ντοκιμαντέρ Technocalyps με τον Frank Theys, και έχει επιμεληθεί με τον Salvino Salvaggio μία δίτομη έκδοση για την Ανθρωπολογία της Ψηφιακής Κοινωνίας. Είναι συνεργάτης ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Amsterdam και εξωτερικός ειδικός σύμβουλος στην Pontifical Academy of Social Sciences (2008). Αυτό το διάστημα ζει και εργάζεται στην Ταϊλάνδη.


Η ομιλία θα γίνει στα Αγγλικά και θα ακολουθήσει συζήτηση.

share !

Το δεύτερο μέρος του αφιερώματος του Re-public με θέμα Καινοτόμος Σχεδιασμός Υπηρεσιών για Όλους συμπληρώνει και ενισχύει το πρώτο μέρος (που δημοσιεύτηκε τον Ιούλιο του 2009), παρουσιάζοντας έξι ακόμα κείμενα που καλύπτουν μια συναρπαστική γκάμα θεμάτων. Αυτή η συλλογή κειμένων φανερώνει τη ζωτικότητα και το δυναμισμό του σχεδιασμού υπηρεσιών σε διάφορα πλαίσια και από ποικίλες οπτικές γωνίες. Το κείμενο του Clune είναι μία προσέγγιση των παραμέτρων βιωσιμότητας που σχετίζονται με το σχεδιασμό υπηρεσιών και πραγματεύεται ορισμένες παρεξηγήσεις ως προς το τι ακριβώς σημαίνει βιώσιμη υπηρεσία. Η περιγραφή από τον Gustafsson ενός διαδραστικού χώρου σε ένα μουσείο της Αυστραλίας αναδεικνύει τις προκλήσεις και τις δυσκολίες του σχεδιασμού υπηρεσιών για το δημόσιο πεδίο και μάλιστα για το απαιτητικό κοινό των παιδιών και των οικογενειών τους.


Ο Bailey συζητάει μια εκπαιδευτική μελέτη περίπτωσης που συσχετίζει το σχεδιασμό υπηρεσιών με το σχεδιασμό προϊόντων σε μία σχολή της Σκωτίας και υποδεικνύει τα πιθανά αμοιβαία οφέλη. Οι Sangiorgi, Gillen, Junginger και Whitham αναφέρονται και αυτοί στο χώρο της εκπαίδευσης, παρουσιάζοντας μία μελέτη περίπτωσης από ένα Αγγλικό σχολείο, όπου το μάθημα Προσωπικής Ανάπτυξης εξετάζεται από τη σκοπιά του σχεδιασμού υπηρεσιών. Οι Shetty και Luescher με τη σειρά τους μεταφέρουν τη συζήτηση στις Η.Π.Α., στο πεδίο της εκπαίδευσης αστικού σχεδιασμού, και παρουσιάζουν μία μελέτη περίπτωσης που υλοποιεί τον αστικό σχεδιασμό ως σχεδιασμό υπηρεσιών. Το ειδικό αφιέρωμα ολοκληρώνεται με πρόσφατη μεθοδολογική δουλειά των Iakovaki και Srai, που εστιάζουν ειδικότερα στην ενοποίηση εφοδιαστικής αλυσίδας υπηρεσιών σε δίκτυα πολλαπλών οργανισμών. Και τα έξι κείμενα αυτού του ειδικού αφιερώματος θεμελιώνονται στην κοινή παραδοχή ότι ο σχεδιασμός υπηρεσιών είναι μία καίρια προοπτική για πολλούς κλάδους: όλα τα κείμενα προωθούν την ιδέα ότι ο επανακαθορισμός πολλών πρακτικών ως σχεδιασμός υπηρεσιών συνιστά ένα πολύ θετικό βήμα για το μέλλον.

share !

Οι επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης όπως οι αγορές χωρίς σύνορα, ο αυξημένος ανταγωνισμός, η ταχύτατα αναπτυσσόμενη τεχνολογία και οι μεταβαλλόμενες απαιτήσεις των πελατών, έχουν μεταβάλλει τη φύση των κατασκευαστών εξοπλισμού. Καθώς η παροχή εξοπλισμού έχει γίνει πιο σύνθετη και ο ανταγωνισμός έχει αυξηθεί, οι εταιρείες αισθάνονται την πίεση να προσθέσουν αξία, κυρίως μέσω της παροχής υπηρεσιών. Αυτό έχει ενθαρρύνει τη συνεργασία σε επίπεδο εφοδιαστικής αλυσίδας με άλλους βασικούς εταίρους του δικτύου, εξαρτώμενη από τη θεμελίωση σχέσεων με άλλους βασικούς εταίρους της εφοδιαστικής αλυσίδας.



Η προοπτική δικτύου παρέχει μια νέα προσέγγιση στο πώς οι εταιρείες θα μπορούσαν να αποκτήσουν και να εκμεταλλευτούν τις δυνατότητες πολλαπλών οργανισμών για να υποστηρίξουν μελλοντικά προϊόντα και υπηρεσίες. Επομένως καθίσταται σημαντικό για εταίρους της εφοδιαστικής αλυσίδας να κατανοήσουν πώς θα ενσωματώνουν διαδικασίες σε όλο το δίκτυο. Καθώς οι υπηρεσίες αντιπροσωπεύουν μια αυξανόμενη πηγή εισοδήματος για ορισμένες κατασκευαστικές εταιρείες, ο τομέας της εφοδιαστικής αλυσίδας υπηρεσιών (Service Supply Chain), βασικός καταλύτης αυτού του μετασχηματισμού, παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητος.


Αυτή η ερευνητική εργασία εισάγει μια μεθοδολογία για την ενοποίηση διαδικασιών σε όλο το δίκτυο πολλαπλών οργανισμών (Multi-Οrganisation Νetwork) χρησιμοποιώντας μια διαδικασία αξιολόγησης ικανοτήτων και διαδικασιών. Η μελέτη αυτή σε όλη της την έκταση αφορά έρευνα μελέτης περίπτωσης σε πολλαπλούς εταίρους ενός σύνθετου δικτύου πολλών οργανισμών στη Μεγάλη Βρετανία.


Προκαταρκτικά αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι η συμφωνία ενός κοινού συνόλου καταλυτών ενοποίησης μπορεί να εφαρμοστεί σαν ένα φίλτρο ενοποίησης για κρίσιμες δυνατότητες διαδικασιών σε δίκτυα πολλαπλών οργανισμών. Επιπλέον, μπορεί να οριστεί μία ιεραρχία διαδικασίας και απόδοσης, για να στηρίξει την ενοποίηση επιχειρηματικών, στρατηγικών και λειτουργικών οδηγών (drivers), αλλά και για να υποστηρίξει την ανάπτυξη κοινών στόχων σε όλη την έκταση του δικτύου.


Οι θεωρητικές προεκτάσεις περιλαμβάνουν ένα σύνολο συνθηκών που διευκολύνουν την ενοποίηση για δίκτυα πολλαπλών οργανισμών και μια μεθοδολογία για την αξιολόγηση διαδικασιών από μέλη του δικτύου. Οι πρακτικές προεκτάσεις περιλαμβάνουν ένα εργαλείο διαδικασίας ενοποίησης και νέες προσεγγίσεις στο σχεδιασμό δικτύου υπηρεσιών πολλαπλών οργανισμών. Τα αποτελέσματα θα χρησιμοποιηθούν για να οριστούν βασικές διαδικασίες στη διαχείριση ή στην ενοποίηση δικτύων πολλαπλών οργανισμών.


1. Εισαγωγή


Παρά την εκτεταμένη βιβλιογραφία σχετικά με τη Διαχείριση Εφοδιαστικής Αλυσίδας (Supply Chain Management) στη διάρκεια της τελευταίας εικοσαετίας και την αυξανόμενη σημασία των υπηρεσιών, ο τομέας της Εφοδιαστικής Αλυσίδας Υπηρεσιών παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητος, όπως σχολιάζουν πολλοί συγγραφείς (Ellram et al 2004, Sengupta et al 2006, Niranjan 2007, Baltacioglu et al 2007, Spring 2008). Το κενό στον ακαδημαϊκό κόσμο έχει αρχίσει να αντιμετωπίζεται μόλις πρόσφατα, χρησιμοποιώντας απευθείας τις έννοιες και την ορολογία της Εφοδιαστικής Αλυσίδας Υπηρεσιών (Sampson 2000, Ellram et al 2004, Cohen 2006, Baltacioglu et al 2007, Avery 2008) και υποδεικνύοντας πλαίσια ειδικά για Εφοδιαστικές Αλυσίδες Υπηρεσιών (Ellram et al 2004, Baltacioglu et al 2007).


Προγενέστερη έρευνα έχει θεμελιώσει διασυνδέσεις ανάμεσα στην ενοποίηση δικτύων, την επιχειρηματική απόδοση και ανταγωνιστικές δυνατότητες (π.χ. Frohlich and Westbrook 2001, Rosenzweig et al 2003). Παρόμοια δουλειά έχει εξετάσει τις σχέσεις μεταξύ επιχειρηματικών συνθηκών, ενοποίησης και απόδοσης σε εφοδιαστικές αλυσίδες (Van Donk et al 2007) και τη σχέση μεταξύ συντονισμού, απόδοσης και δικτύου μετά την πώληση (after-sales) στις εφοδιαστικές αλυσίδες. (Saccani et al 2007) Παρά τα πρόσφατα ευρήματα, υπάρχει ένα κενό στην τρέχουσα έρευνα, καθώς η υπό εξέταση μονάδα πρέπει να μετατοπιστεί από την «εταιρεία» στο «δίκτυο συνεργαζόμενων εταιρειών» (Srai 2007, Ephraim et al 2007, Baltacioglu et al 2007, Van Donk & Van der Vaart in Kotzab eta al 2005, Bowersox et al 2003) και στον «συνοπτικό ορισμό των διαδικασιών» (Croxton et al 2001) που είναι κρίσιμες για την ενοποίηση του δικτύου.


Αυτή η ερευνητική εργασία εισάγει μία μεθοδολογία για την αξιολόγηση της ενοποίησης της εφοδιαστικής αλυσίδας υπηρεσιών σε δίκτυα πολλαπλών οργανισμών χρησιμοποιώντας μια διαδικασία αξιολόγησης δυνατοτήτων. Έχει αναπτυχθεί ένα σύνολο προϋποθέσεων ενοποίησης που ενημερώνονται από τη βιβλιογραφία και δοκιμάζονται μέσα σε ένα λειτουργικό περιβάλλον. Ορίστηκε μία ιεραρχία διαδικασιών, σε συμφωνία με παλαιότερη έρευνα (Iakovaki & Srai 2008), προκειμένου να υποστηρίξει την ενοποίηση των επιχειρηματικών και λειτουργικών οδηγών και δραστηριοτήτων. Προκαταρκτικά ευρήματα φανερώνουν δυνατότητες για κοινούς στόχους μεταξύ πολλών μελών ενός δικτύου πολλαπλών οργανισμών.


1.1.Ορίζοντας την εφοδιαστική αλυσίδα υπηρεσιών


Οι εναλλακτικοί ορισμοί της Εφοδιαστικής Αλυσίδας Υπηρεσιών και της Διαχείρισης Εφοδιαστικής Αλυσίδας Υπηρεσιών που εντοπίστηκαν μετά από εκτεταμένη βιβλιογραφική έρευνα, περιγράφουν την εφοδιαστική αλυσίδα υπηρεσιών σαν ένα δίκτυο πόρων (Cohen et al 2006, Srai 2007 ) ή σαν μια αλυσίδα υπηρεσιών που επιτρέπει αποτελεσματική υποστήριξη μετά την πώληση (Gosling & Colborn 2004, Waart & Kemper 2004). Άλλοι την περιγράφουν ως μια προσαρμόσιμη αλυσίδα υπηρεσιών που ενσωματώνει στρατηγικές και εκτελεστικές δυνατότητες (Poole 2003), ή μια αλυσίδα υπηρεσιών που ανατποκρίνεται στον επείγοντα χαρακτήρα και την κρισιμότητα των αναγκών των πελατών (Cohen et al 2000). Άλλοι πάλι, ως τη διαχείριση της πληροφορίας, των διαδικασιών, της απόδοσης των υπηρεσιών, των πόρων, των δυνατοτήτων και των κεφαλαίων (Ellram et al 2004, Baltacioglu et al 2007).


Συνοψίζοντας, οι βασικές έννοιες που προέκυψαν, περιγράφουν την Εφοδιαστική Αλυσίδα Υπηρεσιών ως ένα «δίκτυο πόρων», μία «προσφορά υπηρεσιών», μία «εξατομικευμένη λύση» και αντιμετωπίζουν το ζήτημα της «ευελιξίας στην εφοδιαστική αλυσίδα υπηρεσιών». Ο προσδιορισμός αυτών των βασικών εννοιών οδήγησε στην ανάπτυξη του εξής ορισμού:
Εφοδιαστική Αλυσίδα Υπηρεσιών είναι ένα δίκτυο αλληλοσυνδεδεμένων οργανισμών που χρησιμοποιεί πόρους και μετασχηματίζει τις δεξιότητες και τη γνώση τους σε προσφορά υπηρεσίας που βελτιώνει την παράδοση μια ευέλικτης εξατομικευμένης λύσης.


2. Μεθοδολογία έρευνας


Το ερευνητικό ερώτημα γι’αυτή τη μελέτη είναι «Πώς να ενοποιήσουμε το δίκτυο υπηρεσιών πολλαπλών οργανισμών;» Η προσέγγιση εμπεριέχει την επέκταση των εννοιών εφοδιαστικής αλυσίδας της παραγωγής σε ένα τομέα δικτύου εφοδιαστικής αλυσίδας υπηρεσιών (βλέπε Εικόνα 1).

Εικόνα 1: Μεθοδολογία έρευνας


Συζητούνται οι προεκτάσεις για θεωρητική ανάπτυξη, και συγκεκριμένα η ανάπτυξη μεθοδολογιών για την αξιολόγηση της ενσωμάτωσης της Εφοδιαστικής Αλυσίδας Υπηρεσιών σε δίκτυα υπηρεσιών πολλαπλών οργανισμών. Μια σειρά από παράγοντες ενσωμάτωσης σε δίκτυα πολλαπλών οργανισμών/εφοδιαστικές αλυσίδες υπηρεσιών, καθώς και μια μεθοδολογία για την αξιολόγηση διαδικασιών ενοποίησης σε μέλη ή κόμβους του δικτύου, θα οδηγήσει αυτή την έρευνα σε συμπεράσματα και θα προσφέρει ιδέες για μια νέα προσέγγιση στο σχεδιασμό δικτύου υπηρεσιών.


3. Εργαλεία που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της ενοποίησης δικτύου


Χρησιμοποιήθηκαν μια σειρά από προϋποθέσεις ενοποίησης, καθώς και ο προσδιορισμός μιας ιεραρχίας διαδικασίας και απόδοσης, προκειμένου να αξιολογήσουμε και να κατηγοριοποιήσουμε τις ενσωματωμένες δυνατότητες διαδικασιών του δικτύου.


3.1. Προϋποθέσεις ενοποίησης


Οι προτεινόμενες προϋποθέσεις ενοποίησης δικτύου, που προέκυψαν από βιβλιογραφική έρευνα και δοκιμάστηκαν σε ένα λειτουργικό περιβάλλον, παρουσιάζονται στον πίνακα 1. Τα επιχειρήματα για την επιλογή και τις επιπτώσεις της κάθε προϋπόθεσης, καθώς και σχετικές απόψεις από μια ενοποιητική προοπτική, έχουν συζητηθεί σε παλαιότερη έρευνα (Srai & Iakovaki 2008).

Πίνακας 1: Προϋποθέσεις ενοποίησης δικτύου (Iakovaki & Srai 2009)


3.2. Ιεραρχία διαδικασίας και απόδοσης


Η προτεινόμενη ιεραρχία διαδικασίας και απόδοσης (βλέπε εικόνα 2) θεωρείται κρίσιμη για την δημιουργία διασυνδέσεων μεταξύ διακριτών στρατηγικών και λειτουργικών διαδικασιών, συμπεριλαμβανομένων πολύπλοκων διαδικασιών υποστήριξης. Τα τέσσερα στάδια, όπως παρουσιάζονται στην εικόνα 2, διευκολύνουν την απλοποίηση των διαδικασιών σε κάθε σημείο του οργανισμού και μπορούν να αντιμετωπίζονται ως μια χρήσιμη μέθοδος για την ιεράρχηση διαδικασιών για τη στρατηγική και λειτουργική μονάδα (Srai & Iakovaki 2008).

Εικόνα 2: Ιεραρχία διαδικασίας και απόδοσης (Srai & Gregory 2008)


4. Μελέτη περίπτωσης


Η μελέτη περίπτωσης πραγματοποιήθηκε σε μία πολυκομβική εφοδιαστική αλυσίδα αμυντικής Αεροδιαστημικής στη Μεγάλη Βρετανία, και συγκεκριμένα σε ένα συμβόλαιο εφοδιαστικής αλυσίδας υπηρεσιών (βλέπε εικόνα 3). Η περίπτωση αφορά έναν πάροχο βασικής υπηρεσίας μέσα σε μια σύνθετη εφοδιαστική αλυσίδα υπηρεσιών που πραγματεύεται εξοπλισμό και υπηρεσίες στον τομέα της Άμυνας. Οι σύνθετοι διακανονισμοί μεταξύ των πολλών εταίρων βασίζονται σε μακροπρόθεσμα συμβόλαια υπηρεσιών μεταξύ του πελάτη και αρκετών παρόχων υπηρεσιών. Οι τελευταίοι εξαρτώνται από ένα σύνθετο δίκτυο προμηθευτών που αποτελείται από πολλούς οργανισμούς και υποστήριξη υποδομής από τον τελικό πελάτη.

Εικόνα 3: Πολυκομβική εφοδιαστική αλυσίδα υπηρεσιών για την αμυντική αεροδιαστημική


Οι κύριοι κόμβοι που μελετήθηκαν περιλαμβάνουν τον κύριο πελάτη στη βάση, τον κύριο προμηθευτή στη βάση και τον βασικό ενοποιητή προμηθευτών.


5. Αποτελέσματα μελέτης περίπτωσης


Τα αρχικά αποτελέσματα έδειξαν μία ευθυγράμμιση επιχειρηματικών στόχων κατά μήκος των κόμβων. Πάντως, υπάρχουν κάποιες αντιφατικές στρατηγικές και λειτουργικές προτεραιότητες, που εντοπίζονται κυρίως στην πολυπλοκότητα του περιβάλλοντος (διαφορετικοί ρόλοι και επιχειρηματικές προτεραιότητες) παρά σε αντικρουόμενα εμπορικά συμφέροντα.


Θεωρούνται αποδεκτές χωριστές ιεραρχίες δυνατοτήτων, που ανταποκρίνονται σε διαφορετικές και συγκεκριμένες επιχειρηματικές ανάγκες πελατών και προμηθευτών. Εξασφαλίζοντας ότι αυτές μοιράζονται μεταξύ μελών του δικτύου, που χρησιμοποιούν μία ενιαία κοινή ιεραρχία με ένα «κοινό σύνολο στόχων» και κοινούς όρους που είναι οικείοι σε όλα τα μέλη, είναι πάντως ουσιώδες για να επιτευχθεί ευθυγράμμιση του δικτύου.


Η εικόνα 4 εικονογραφεί την ενοποιητική μεθοδολογία σε όλους τους κόμβους που εξετάστηκαν. Οι πέντε παράγοντες ενοποίησης (βλέπε πίνακα 1) έχουν εφαρμοστεί σαν συμπλέγματα στην ιεραρχία διαδικασίας και απόδοσης και οι σχετικές δυνατότητες διαδικασιών έχουν χαρτογραφηθεί κατ’αντιστοιχία. Υλικό από τη μελέτη περίπτωσης, ομαδικές συνεδρίες, μοντέλα εξωτερικών διαδικασιών, μετρήσεις απόδοσης και άλλα μοντέλα διαδικασιών εφοδιαστικής αλυσίδας χρησιμοποιήθηκαν για να ελέγξουν την ισχύ των αρχικών αποτελεσμάτων.

Εικόνα 4: Ενοποίηση μεθοδολογίας σε δίκτυο πολλαπλών οργανισμών αμυντικής αεροδιαστημικής


6. Ευρήματα


Η μεθοδολογία που περιγράφηκε διερεύνησε διαδικασίες για την επίτευξη ενός κοινού πολυκομβικού συνόλου διαδικασιών-δυνατοτήτων εφοδιαστικής αλυσίδας, το οποίο συγκροτήθηκε εντός μιας ιεραρχίας επιχειρηματικών στόχων, στρατηγικών και λειτουργικών δυνατοτήτων και δραστηριοτήτων.


Η προσέγγιση που ακολουθήσαμε έλαβε υπ’όψη της «κοινά στοιχεία» και «στοιχεία απόκλισης απόψεων» εντός των κόμβων της μελέτης περίπτωσης και υπέδειξε την ανάπτυξη μιας πυραμίδας κοινών ομαδικών στόχων που θα αντιμετωπίσει τις προτεραιότητες του δικτύου και τις συμβατικές υποχρεώσεις. Αυτό επιτεύχθηκε εστιάζοντας στις διαδικασίες που εντοπίστηκαν ως σημαντικές για την ενοποίηση του δικτύου και επισήμανε κοινές απόψεις για διαδικασίες που είναι διαφορετικές ή βρίσκονται σε διαφορετικά ιεραρχικά στάδια.


Επιπλέον βιβλιογραφική έρυενα για την ενοποίηση δικτύων και τις εφοδιαστικές αλυσίδες υπηρεσιών εντόπισε διαστάσεις και συγκεκριμένες δυνατότητες διαδικασιών, που μέχρι τότε δεν αντιμετωπίζονταν ως σημαντικές για την ενοποίηση. Στη συνέχεια έγινε σύγκριση αυτών με άλλα μοντέλα διαδικασιών εφοδιαστικής αλυσίδας και μία επιλογή από αυτά αξιολογήθηκε ως σημαντική.
Η φύση και τα χαρακτηριστικά των δυνατοτήτων διαδικασιών που προστέθηκαν παρουσιάζονται στην εικόνα 5, απομακρυσμένα από τα τέσσερα ιεραρχικά στάδια της ιεραρχίας διαδικασίας και απόδοσης ή επαναδιατεταγμένα σε αυτά.

Εικόνα 5: Αναδιατάσσοντας τις δυνατότητες διαδικασιών


7. Συμπεράσματα


Αυτή η έρευνα συνεισφέρει μια αρχική γνώση στον τομέα ενοποίησης εφοδιαστικής αλυσίδας υπηρεσιών σε δίκτυα πολλαπλών οργανισμών, υποδεικνύοντας μια μεθοδολογία για την αξιολόγηση των κρίσιμων διαδικασιών ενοποίησης σε ένα φάσμα πολλών μελών του δικτύου. Εντοπίζει τις διαδικασίες που υποστηρίζουν την ενοποίηση δικτύου σε μια σύνθετη, πολυκομβική εφοδιαστική αλυσίδα υπηρεσιών. Η προσέγγιση που ακολουθήσαμε επιτρέπει τον εντοπισμό και την απλοποίηση διαδικασιών και μετρήσεων που υποστηρίζουν την ενοποίηση του δικτύου σε κάθε κόμβο και σε ένα επίπεδο δικτύου πολλών οργανισμών, μέσω μιας κοινής προοπτικής. Η μεθοδολογία επιτρέπει να εντοπιστούν οι ενοποιητικές διαδικασίες και να καταγραφούν μέσα σε μια ιεραρχία. Ο προσδιορισμός της ιεραρχίας διαδικασίας και απόδοσης έχει οριστεί έτσι ώστε να υποστηρίζει την ενοποίηση των επιχειρηματικών και λειτουργικών οδηγών αλλά και δραστηριοτήτων. Μια επιλογή από θεμελιώδεις προϋποθέσεις ενοποίησης, όπως προκύπτουν από τη βιβλιογραφία και την πράξη (Κοινοί Στόχοι, Μοιρασμένοι Κίνδυνοι και Ανταμοιβές, Συγχρονισμός Δικτύου, Συνεργατικοί Πόροι, Μοιρασμένη Γνώση), εφαρμόστηκε ως φίλτρο ενοποίησης για τις υποδεικνυόμενες διαδικασίες. Τα αρχικά αποτελέσματα φανερώνουν ότι η χρήση μιας κοινής ιεραρχίας μέσα σε «ένα σύνολο κοινών στόχων» και μια κοινή ορολογία μεταξύ των διαφόρων μελών του δικτύου μπορούν να υποστηρίξουν την ευθυγράμμιση του δικτύου. Ο εντοπισμός ενός κοινού συνόλου κρίσιμων διαδικασιών που επιτρέπουν την ενοποίηση του δικτύου, συμεπριλαμβανομένης της στρατηγικής και λειτουργικής τους επικαιρότητας, προσφέρουν στη συνέχεια ιδέες για το σχεδιασμό δικτύου υπηρεσιών.


Βιβλιογραφία

Anderson J., Hakansson H., Johanson J., (1994) ‘’Dyadic Business Relationships within a Business Network Context’’, Journal of Marketing, τ. 58, νο. 4.

Asif M., Bruijn E., Fisscher O., Searcy C., (2008), ‘’Process Embedded Design of Integrated Management Systems’’, POMS 19ο ετήσιο συνέδριο, La Jolla, California.

Avery S., ‘’Social Capital Impact on Service Supply Chains’’, (2008), POMS 19ο ετήσιο συνέδριο.

Baltacioglu T., Ada E., Kaplan M., Yurt O., Kaplan C., (2007), ‘’A New Framework for Service Supply Chains’’, Services Industry Journal, τ. 27, νο. 2.

Barratt M., (2004), ‘’Understanding the Meaning of Collaboration in the Supply Chain’’, Supply Chain Management: an International Journal, τ. 9, νο. 1.

Barros A., Povoa A., Castro A., (2008), ‘’Decision Support Framework for Supply Chain Collaboration’’, POMS 19ο ετήσιο συνέδριο, La Jolla California.

Bowersox D., Closs D., Stank T., (2003), ‘How to Master Cross-Enterprise Collaboration’’, Supply Chain Management Review, Ιούλιος/Αύγουστος.

Cao N., Zhang Z., Man To K., Po Ng K., (2008), ‘’How are Supply Chains Coordinated?’’, Journal of Fashion Marketing and Management, τ. 12, νο. 3.

Cohen M., Cull C., Lee H., Willen D. (2000), ‘’Saturn’s Supply-Chain Innovation: High Value in After Sales Service’’, Sloan Management Review, Καλοκαίρι.

Cohen M., Agrawal N., Agrawal V., (2006), ‘’Achieving Breakthrough Service Delivery through Dynamic Asset Deployment Strategies’’, Interfaces, τ.36, νο. 3.

Croxton K., Garcia – Dastugue S., Lambert D., Rogers D., ‘’The Supply Chain Management Processes’’, (2001), τ. 12, The International Journal of Logistics Management.

Eisenhardt, K.M., (1989), “Building Theories from Case Study Research”. Academy of Management Review, τ. 14, νο. 4.

Ellinger A., (2000), ‘’Improving Marketing/Logistics Cross-Functional Collaboration in the Supply Chain’’, Industrial Marketing Management, τ. 29.

Ellinger A., Daugherty P., Keller P., (2000), ‘’The Relationship between Marketing / Logistics Interdepartmental Integration and performance in U.S. Manufacturing Firms: an Empirical Study, Journal of Business Logistics, τ. 21, νο. 1.

Ellram L., Tate W., Billington C., (2004), ‘’Understanding and Managing the Services Supply Chain’’, Journal of Supply Chain Management, τ. 40, τεύχος 4.

Ephraim N., Singh S., Ettore P., (2007), ‘’Integrating the Supply Network: Aligning Capabilities of Strategic Business Units, Product Supply-Units and Receiving Units’’, 14ο ετήσιο διεθνές συνέδριο Euroma, Supply Chain Management.

Frohlich, M., Westbrook, R. (2001) “Arcs of Integration: An International Study of Supply Chain Strategies”, Journal of Operations Management, τ. 19, νο. 2.

Gimenez C., Costaz G., Valdes S., (2008), ‘’Making Collaborative Supply Chain Relationships Happen’’, 15ο ετήσιο διεθνές συνέδριο Euroma.

Gosling T., Colborn G., (2004), ‘’Chain of Command’’, Service Management, Νοέμβριος/Δεκέμβριος.

Hafeez K., Zhang Y. & Malak N., 2001, ‘Determining Key Capabilities of a Firm using Analytic Hierarchy Process’, Int. J. Production Economics, τ. 76.

Hofman D., (2004), ‘’The Hierarchy of Supply Chain Metrics: Diagnosing Your Supply Chain Health’’, AMR Research Report.

Holweg M., Disney S., Holmstrom J., Smaros J., (2005), ‘’Supply Chain Collaboration’’, European Management Journal, τ. 23, νο. 2.

Iakovaki A., Srai J., (2008), Exploring Service Supply Chain Network Enabled Capabilities that Support ‘‘E2E’’ Integration – Findings from a Multi-nodal Complex Supply Chain’’, Συνέδριο Realising Network Capability (RNE), Leeds.

Iakovaki A., Srai J., (2009), ‘’Service supply chain integration in multi-organisation networks – Aligning process capabilities and associated performance metrics’’, 16ο ετήσιο συνέδριο Multi-Organizational Partnerships, Alliances and Networks (MOPAN), Ιούλιος 2009.

Iakovaki A., Srai J., Harrington T., (2009), “Service Supply Chain Integration in Multi-Organisation Networks: Applying integration enablers and aligning process capabilities”, 14ο ετήσιο συμπόσιο Cambridge Manufacturing.

Johnsen T., Wynstra F., Zheng J., Harland C., Lamming R., (2000), ‘’Networking activities in supply networks’’, Journal of Strategic Marketing, τ. 8, 161-181.

Jost G., Dawson M., Shaw D., (2005), ‘’Private Sector Consortia Working for a Public Sector Client: Factors that Build Successful Relationships: Lessons from the UK’’, European Management Journal, τ. 23, νο. 3.

Kahn K., Maltz E., Mentzer J., (2006), ‘’Demand Collaboration: Effects on Knowledge Creation, Relationships and Supply Chain Performance’’, Journal of Business Logistics, τ. 27, νο. 2.

La Forme A., Genoulaz V., Campagne J. (2007), ‘’A framework to analyse collaborative performance’’, Computers in Industry, τ. 58, τεύχος 7.

Lamming R., Johnsen T., Zheng J., Harland C., (2000), ‘’An Initial Classification of Supply Networks’’, International Journal of Operations & Production Management, τ. 20, νο. 6.

Lee H., (2004), ‘’The Triple – A Supply Chain’’, Harvard Business Review, Οκτώβριος

Lee H., Billington C., (1992), ‘’Managing Supply Chain Inventory: Pitfalls and Opportunities’’, Sloan Management Review, Άνοιξη.

Lee H., Whang S., (2001), ‘’E-Business and Supply Chain Integration’’, Stanford Global Supply Chain Management Forum, Νοέμβριος.

MacCormack A., Forbath T., Brooks P., Kalaher P., (2007), ‘’Innovation through Global Collaboration: A New Source of Competitive Advantage’’, άρθο με τα αποτελέσματα αυτής τη έρευνας, Harvard Business School.

McCarthy T., Golicic S., ‘’A proposal for Case Study Methodology in Supply Chain Integration Research’’ στο Kotzab H., Seuring S., Muller M., Reiner G., (2005), Research Methodologies in Supply Chain Management, Physica-Verlag.

Mounkes P., (2004), ‘’Supply Chain Collaboration’’, Circuit Assembly, Ιούλιος.

Niranjan T., (2007), ‘‘Equivalence of ‘Goods’ and ‘Services’ Supply Chain Concepts’’, 14ο ετήσιο διεθνές συνέδριο Euroma, Service Operations Management.

Poole K. (2003), ‘’Seizing the Potential of the Service Supply Chain’’, Supply Chain Management Review, Ιούλιος.

Rangone A., (1996), ‘’An Analytic Hierarchy Process Framework for Comparing the Overall Performance of Manufacturing Departments’’, International Journal of Operations and Production Management, τ. 16.

Rosenzweig E., Roth A., Dean J., (2003) ‘’The Influence of an Integration Strategy on Competitive Capabilities and Business Performance: An Exploratory Study of Consumer Products Manufacturers’’, Journal of Operations Management, τ. 21.

Saccani N., Gaiardelli P., Songini L., (2007) ‘’A Supply Chain Oriented Performance Measurement System for the After Sales Process and Network’’, 14ο ετήσιο διεθνές συνέδριο Euroma, Supply Chain Management.

Sadler I, (2007), Logistics and Supply Chain Integration, Sage Publications.

Sakun B., Himangshun P., ‘’Measuring Supply Chain Integration – Using the Q-sort Technique’’ στο Kotzab H., Seuring S., Muller M., Reiner G., (2005), ‘Research Methodologies in Supply Chain Management’, Physica-Verlag.

Sampson S., (2000), ‘’Customer-Supplier Duality and Bidirectional Supply Chains in Service Organisations’’, International Journal of Service Industry Management, τ.11, νο. 4.

Sengupta H., Heiser R., Cook S., (2006), ‘’Manufacturing and Service Supply Chain Performance: A Comparative Analysis’’, Journal of Supply Chain Management, τ. 42, τεύχος 4.

Simatupang T., Wright A., Sridharan R., (2002), ‘’The Knowledge of Coordination for Supply Chain Integration, Business Process Management Journal, τ. 8, νο. 3.

Soosay C., Hyland P., Ferrer M., (2008), ‘’Supply Chain Collaboration: Capabilities for Continuous Innovation’’, Supply Chain Management: an International Journal, τ. 13, νο. 2.

Spekman R., Kamauff J., Myhr N., (1998), ‘’An Empirical Investigation into Supply Chain Management: A Perspective on Partnerships’’, Supply Chain Management, τ. 3, νο. 2.

Spring M., (2008), ‘’Towards a Theory of Service Supply Chain’’, 15ο ετήσιο διεθνές συνέδριο Euroma.

Srai J., (2007), ‘’Developing a More Integrated Supply Network through Process and Capability Alignment – An Initial Review of an Output-based Service Supply Contract’’, Loughborough conference 2007.

Srai J., Gregory M., (2008), ‘’Supply Network Integration in Complex Product Services’’, Brunel 6ο διεθνές συνέδριο Manufacturing Research (ICMR08).

Stank T., Keller S., Closs D., (2001- 2002), ‘’Performance Benefits of Supply Chain Integration’’, Transportation Journal, Φθινόπωρο/Άνοιξη.

Van Donk D., Van der Vaart T., Gimenez C., (2008), ‘’Business Conditions, Integration and Performance in Supply Chains’’, 14ο ετήσιο διεθνές συνέδριο Euroma, Supply Chain Management.

Van Donk D. & Van der Vaart T., ‘A Critical Discussion on the Theoretical and Methodological Advancements in Supply Chain Integration Research’’, στο Kotzab H., Seuring S., Muller M., Reiner G., (2005), Research Methodologies in Supply Chain Management, Physica-Verlag.

Vieira J., Yoshizaki H., Ho L.,(2009), ‘’Collaboration intensity in the Brazilian supermarket retail chain’’, Supply Chain Management: An International Journal, τ. 14, νο. 1.

Waart D. and Kemper S. (2004), ‘’5 Steps to Service Supply Chain Excellence’’, Supply Chain Management Review, Ιανουάριος / Φεβρουάριος.

Wadhwa S., Kanda A., Bhoon K.S., Bibhushan, (2006), ‘’Impact of Supply Chain Collaboration on Customer Service Level and Working Capital’’, Global Journal of Flexible Systems Management, τ. 7, νο. 1&2.

Xu K., Dong Y., (2004) ‘’Information Gaming in Demand Collaboration and Supply Chain Performance’’, Journal of Business Logistics, τ. 25, νο. 1.

Yin, R. K., (1984), Case study research: Design and methods, Sage Publications.

Zhang Q., Vonderembse M., Lim J., (2002), ‘’Manufacturing Flexibility: Defining and Analysing Relationships among Competence, Capability and Customer Satisfaction’’, Journal of Operations Management, 327, σσ. 1-19.

share !

Ο αστικός σχεδιασμός έχει κατηγορηθεί πολύ ότι είναι περισσότερο «σχεδιασμός» παρά «αστικός», περισσότερο η επικράτεια των αρχιτεκτόνων παρά των πολεοδόμων (Inam, 2002). ‘Ομως, καθώς πολλές κοινότητες αντιμετωπίζουν δεκαετίες οικονομικής παρακμής και μείωση πληθυσμού, συχνά ορατές στον φυσικό τους ιστό, υπάρχει ένας ρόλος για τους πολεοδόμους να βοηθήσουν να φανταστούμε ξανά το μέλλον αυτών των πόλεων και μια ανάγκη να διαμορφώσουμε τον αστικό σχεδιασμό ως υπηρεσία. Αυτό το κείμενο παρέχει μία ευκαιρία να μελετήσουμε το ρόλο των υπηρεσιών στον αστικό σχεδιασμό με δύο τρόπους – σαν μια υπηρεσία σε μία κοινότητα με περιορισμένους πόρους, παρακμάζουσα οικονομία και μειούμενο πληθυσμό, και σαν μια παιδαγωγική προσέγγιση.


Ο αστικός σχεδιασμός ως σχεδιασμός υπηρεσιών: Εμπλοκή και μάθηση


Έχουν ακουστεί πολλές φωνές που ζητάνε από την πρακτική και τη διδασκαλία του αστικού σχεδιασμού να περάσει σύνορα, να εμπλέξει πολλούς τομείς και κοινωνικές ομάδες (Inam, 2002; Scott Brown, 2009). Οι Kelbaugh και Krankel McCullough (2008) υποδεικνύουν ότι, αντίθετα, η έμφαση στο ξεχωριστό κτίριο και η υπανάπτυκτη ευαισθησία αστικού σχεδιασμού στις σχολές και την πρακτική έχει πολύ συχνά οδηγήσει σε κτίρια που δεν προκαλούν τον ενδιαφέρον στο αστικό περιβάλλον.


Ορισμένοι μελετητές ισχυρίζονται ότι για να συμβεί αυτό, πρέπει να αποκτήσει κανείς μία ευρύτερη θεώρηση της κλίμακας και του ρόλου του αστικού σχεδιασμού – το να δουλεύει κανείς σε κλίμακες από τη γωνία του δρόμου μέχρι την περιφέρεια και ακόμα πιο πέρα (Scott Brown 2009). Αυτή η ευρύτερη θεώρηση απαιτεί συνεργασία πέρα από τα επαγγελματικά όρια (Krankel McCullough, 2008; Krieger, 2009). Απαιτεί όμως επίσης να αναγνωρίσουν οι πολεοδόμοι τα πολλαπλά συμφέροντα και τους διάφορους αρμόδιους για αποφάσεις που επιδρούν στις πόλεις και να εμπλέξουν μέλη της κοινότητας σε πολύ πλατύτερη κλίμακα (Scott Brown, 2009; Krieger, 2009; Kaliski, 2008; Sanoff, 2007).


Υπάρχει επίσης πλούσια βιβλιογραφία για τη σημασία της εμπειρίας και το στοχασμό για τη διαδικασία της μάθησης. Ο Bruner (1966, 1996) έχει υποστηρίξει τη σημασία του κοινωνικοπολιτισμικού πλαισίου και της εμπερίας στη δημιουργία γνώσης, αλλά για να βασιστεί η μάθηση πραγματικά στις υπηρεσίες, πρέπει να υπάρχει «μια πιο τυπική σύνδεση μεταξύ παιδαγωγικής και προϊόντος, όπου το στοιχείο υπηρεσίας θα είναι επίσης μία μαθησιακή εμπειρία και όχι απλά ένα παρα-προϊόν» (Schumann, 2006:1). Ο Schumann (2006) ισχυρίζεται ότι καρδιά του ζητήματος της εμπλοκής είναι η αμοιβαιότητα – τι έμαθε ο φοιτητής και πώς η κοινότητα επωφελήθηκε, ή αντίστροφα. Ο αναστοχασμός έχει επίσης θεωρητικοποιηθεί ώς κρίσιμο στοιχείο τη μάθησης (Schon, 1987; Reardon, 1997; Schumann, 2006).
Ανταποκρινόμενοι στις ανάγκες της κοινότητας στην οποία βρισκόμαστε, και σε μια προσπάθεια να διερευνήσουμε το ρόλο των υπηρεσιών στον αστικό σχεδιασμό και στην παιδαγωγική του αστικού σχεδιασμού, εμείς, οι συγγραφείς, διδάξαμε από κοινού ένα εργαστηριακό μάθημα (studio) που έφερε κοντά φοιτητές αρχιτεκτονικής και πολεοδομίας, και προσπάθησε να κάνει την υπηρεσία μία από τις κεντρικές του αρχές. Αυτό που ακολουθεί είναι η ανάλυση του εργαστηριακού μαθήματος με βάση τις σκέψεις μας για την εμπειρία, τις σκέψεις των σπουδαστών που συγκεντρώθηκαν κατά τη διάρκεια δομημένων αλλά και απλών συζητήσεων κατά τη διάρκεια του μαθήματος αλλά και μετά το τέλος του, αξιολογήσεις του εργαστηρίου από τους σπουδαστές, και συζητήσεις με μέλη του πανεπιστμίου και της κοινότητας.


Υπόβαθρο


H πόλη του Τολέδο, μια πόλη στις βιομηχανικές μεσοδυτικές Η.Π.Α. με πληθυσμό λίγο κάτω από 300.000, βρίσκεται σε μεγάλη παρακμή. Κάποτε ανθηρό κατασκευαστικό κέντρο συνδεδεμένο με την αυτοκινητοβιομηχανία, η πόλη και η περιοχή αγωνίζονται τόσο με την πρόσφατη ύφεση όσο και με τη μακροπρόθεσμη παρακμή του κατασκευαστικού τομέα στη βιομηχανική «ζώνη της σκουριάς». Όπως και πολλές άλλες πόλεις των Η.Π.Α., τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, το Τολέδο έχει χάσει κατοίκους παρ’όλο που ο πληθυσμός των προαστίων έχει αυξηθεί.


Μία από τις πολλές εκφάνσεις αυτής της παρακμής είναι ορατή στον αστικό ιστό. Καθώς οι ξενοίκιαστοι και εγκαταλελειμένοι χώροι αυξάνονται και αφήνουν μεγάλα και μικρά κενά στον ιστό της πόλης, η πρόκληση για τους πολεοδόμους και τους αρχιτέκτονες είναι να σκεφτούν πώς μπορούν να βοηθήσουν πόλεις σαν το Τολέδο να φανταστούν το μέλλον τους.


Η οδός Dorr είναι μία από τις κύριες αρτηρίες της πόλης που οδηγεί από τα ανατολικά προάστια προς το κέντρο. Ένα μείγμα χρήσεων είναι ορατό κατά μήκος της: μεταξύ άλλων υπάρχουν μονοκατοικίες, πολυκατοικίες, καταστήματα, το πανεπιστήμιο, βιοτεχνίες. Επίσης, ξενοίκιαστα μονόρωφα εμπορικά κέντρα (strip malls), κατά κανόνα άδεια πάρκιν, κυκλοφορία μεγάλης ταχύτητας και λίγοι πεζοί. Αλλά δεν ήταν πάντα έτσι. Η οδός Dorr κοντά στο κέντρο ήταν κάποτε το γεμάτο ζωή κέντρο της αφροαμερικάνικης κοινότητας της πόλης. Κατά μήκος της υπήρχαν γραφεία, μπαρ, εστιατόρια, θέατρα και χώροι διασκέδασης, πολλά από αυτά με μαύρους ιδιοκτήτες. Η οδός Dorr ήταν μια ακμάζουσα γειτονιά.


Στα μέσα της δεκαετίας του εβδομήντα όμως, όταν αστικές ταραχές και αστική ανανέωση ήταν σε πλήρη ισχύ σε όλη τη χώρα, η οδός Dorr επιλέχτηκε για να δεχτεί ομοσπονδιακούς πόρους για «καλλωπισμό». Μεταξύ 1976 και 1979, τριακόσιες επιχειρήσεις και σπίτια απαλλοτριώθηκαν έτσι ώστε η οδός Door να διαπλατυνθεί. Μερικές από αυτές τις επιχειρήσεις μετακόμισαν σε άλλα σημεία της πόλης, αλλά και πολλές έκλεισαν οριστικά, δημιουργώντας τις απαρχές μιας έλλειψης εμπιστοσύνης μεταξύ της γειτονιάς και των κυβερνητικών αρχών.


Μετά από χρόνια παρακμής, υπήρξαν τρεις πρόσφατες πρωτοβουλίες σχεδιασμού στην περιοχή, με πιο πρόσφατο το Visioning Project, που συμπεριελάμβανε την πόλη, το πανεπιστήμιο, τοπικές μη-κερδοσκοπικές ομάδες και ομάδες κατοίκων της γειτονιάς. Τα τελευταία πέντε χρόνια, το πανεπιστήμιο έχει δείξει εκ νέου ενδιαφέρον να εμπλέξει την κοινότητα στην ανάπλαση περιοχών που συνορεύουν με την πανεπιστημιούπολη, ιδιαίτερα την οδό Dorr, και να γίνει καλύτερος γείτονας για αυτούς που κατοικούν στις γύρω περιοχές.


Μελέτη περίπτωσης


Τμήματα της οδού Dorr ανατέθηκαν σε ομάδες φοιτητών αρχιτεκτονικής και πολεοδομίας, οι οποίοι τα ανέλυσαν και ανέπτυξαν αστικές σχεδιαστικές προτάσεις λαμβάνοντας υπ’όψη το ευρύτερο πλαίσιο της πόλης, δηλαδή τους ελάχιστους πόρους, την παρακμάζουσα οικονομία και τον μειούμενο πληθυσμό. Οι φοιτητές είχαν πρόσβαση σε παλιότερες προτάσεις για την οδό Dorr, ενθαρρύνθηκαν να μιλήσουν με διάφορους εμπλεκόμενους στην περιοχή – ιδιοκτήτες και πελάτες καταστημάτων, κατοίκους και φοιτητές, μεταξύ άλλων, και μπορούσαν να συμβουλευτούν μέλη της μη-κερδοσκοπικής κοινότητας σχεδιασμού και πολεοδομίας της πόλης.


Εστιάζουμε εδώ σε μία από τις εργαστηριακές ασκήσεις. Αυτή η ομάδα δούλεψε στο τμήμα όπου το κύριο campus του πανεπιστημίου βρίσκεται στα βόρεια της οδού Dorr και οι γειτονιές της πόλης στα νότια. (Εικόνα 1)

Εικόνα 1: Κάτοψη του campus του Πανεπιστημίου του Τολέδο (πάνω μισό της εικόνας), με την πυκνότερη γειτονιά κατοικιών στο κάτω μισό της εικόνας και την οδό Dorr να λειτουργεί σα διαχωριστικό


Μια πολεοδομική ανάλυση της περιοχής που κάλυψε αυτή η ομάδα φανέρωσε ότι εκεί υπήρχαν πολλές προκλήσεις. Συγκρνινόμενη με τους μέσους όρους της επαρχίας, δεδομένα απογραφών έδειξαν ότι είχε υψηλότερα ποσοστά φτώχειας και ενήλικων με ειδικές ανάγκες, καθώς και υψηλότερα ποσοστά ακατοίκητων οικιστικών μονάδων. Αν και είχε μεγαλύτερη αναλογία ιδιοκατοίκησης από το μέσο όρο της επαρχίας, είχε επίσης χαμηλότερα ποσοστά για κατά κεφαλή εισόδημα και μηνιαίο κόστος δανείων.


Μετά από μια σειρά σχεδίων με σκοπό την ανάλυση (η ανάλυση οδών στην Εικόνα 2 είναι ένα παράδειγμα), καθώς και συζητήσεις με αυτούς που ζουν και συχνάζουν στην περιοχή, οι φοιτητές διαπίστωσαν ότι η οδός Dorr λειτουργούσε σαν φυσικός φραγμός μεταξύ του πανεπιστημίου και της κοινότητας (Εικόνα 3). Επιπλέον, οι κάτοικοι στις γειτονιές νότια της οδού Dorr, γνωρίζοντας την ιστορία, ανέφεραν μια δυσπιστία για θεσμούς όπως η πόλη και το πανεπιστήμιο, και ένα φόβο ότι η αυξανόμενη παρουσία φοιτητών που νοικιάζουν σπίτια θα επηρέαζε αρνητικά την αξία των ιδιοκτησιών τους και την ποιότητα ζωής.

Εικόνα 2: Ανάλυση οδών του campus του Πανεπιστημίου του Τολέδο, της οδού Dorr και της παρακείμενης γειτονιάς

Εικόνα 3: Αεροφωτογραφία του campus του Πανεπιστημίου του Τολέδο, της οδού Dorr και της παρακείμενης γειτονιάς


Αυτό που οι κάτοικοι ήθελαν κυρίως από τη γειτονιά τους ήταν ασφάλεια, ευκολία στην κυκλοφορία των πεζών, και καλή συντήρηση της πόλης, που θα ελαχιστοποιούσαν τις αρνητικές επιδράσεις που έβλεπαν ως συνέπειες της γειτνίασης του πανεπιστημίου και των φοιτητών με την περιοχή τους. Οι φοιτητές επίσης ήθελαν μία ανθούσα γειτονιά, αλλά επιπλέον εξέφρασαν ενδιαφέρον για δυνατότητες εστίασης, ψυχαγωγίας και αγορών στη γειτονιά. Και οι δύο ομάδες αναγνώρισαν την ανάγκη για χρήσεις όπως μανάβικα, τράπεζες, κοινοτικό κέντρο και πάρκο, που δεν είναι εύκολα προσβάσιμα τώρα.


Η πρόταση ενσωμάτωσε αυτές τις ιδέες και ανέπτυξε δέκα στόχους, μεταξύ των οποίων:

• Να καλύπτει τη μέχρι τώρα ανεπαρκή προσφορά αγαθών και υπηρεσιών
• Να προστατεύει τη γειτονιά όσο γίνεται περισσότερο
• Να ελαχιστοποιεί τις συγκρούσεις μεταξύ εμπλεκομένων και να ενθαρρύνει την επικοινωνία, τις συνεργασίες και την ενεργό ανάμειξη
• Να αρχίσει να εξαλείφει σταδιακά την αντίληψη της περιοχής ως το μέρος όπου το πανεπιστήμιο «γυρνάει την πλάτη του» στην οδό Dorr


Με βάση αυτούς τους στόχους, η πρόταση φαντάστηκε την οδό Dorr ως μια λεωφόρο διαμορφωμένη με διασυνδεδεμένους κόμβους δραστηριοτήτων – την οδό Dorr σαν ένα περιδέραιο. Οι περισσότρες παρεμβάσεις (Εικόνα 4) ήταν μικρές και λεπτομερείς. Ένα πάρκιν εκκλησίας θα μεταμορφωνόταν σε πράσινο χώρο, με το σκεπτικό ότι οι ενορίτες χρησιμοποιούν το διπλανό πάρκιν, το οποίο θα μοιράζονται με ένα προτεινόμενο νέο κοινοτικό κέντρο. Επτά τμήματα γης, τέσσερα κενά και τρία με ένα γκαράζ άδειο από καιρό, θα μετατραπούν σε ένα μικρό πάρκο έτσι ώστε οι κάτοικοι της κοινότητας, οι φοιτητές και οι επισκέπτες στην περιοχή να έχουν πρόσβαση σε ένα πάρκο. Δύο οικοδομικά τετράγωνα κατά μήκος της οδού Dorr που έχουν κενά οικόπεδα και κακοσυντηρημένα εμπορικά κτίρια επιλέχτηκαν ως θέση για εστιατόρια γρήγορου φαγητού και επιχειρήσεις που τώρα λείπουν από την περιοχή. Μια μεγάλη παρέμβαση ήταν σε ένα τμήμα γης μισού οικοδομικού τετραγώνου που είχε καταληφθεί από εμπορικό κέντρο που είχε προβλήματα με τη φορολογία και παρέμενε άδειο – αυτό προτάθηκε ως η θέση του πολυπόθητου κοινοτικού κέντρου (Εικόνα 5). Άλλη μεγάλη παρέμβαση ήταν να χρησιμοποιηθεί ένα βασικά έρημο πάρκιν σε μια μεγάλη δασταύρωση ως η θέση ενός μικρού συγκροτήματος μεικτών χρήσεων που θα περιλάμβανε το απαραίτητο μανάβικο, μικρά γραφεία, τράπεζες, εστιατόρια, διάφορα καταστήματα και χώρο κατοικιών στους πάνω ορόφους.

Εικόνα 4: Προτεινόμενος σχεδιασμός σε κόκκινο χρώμα σε αντίστροφη κάτοψη του campus του Πανεπιστημίου του Τολέδο, της οδού Dorr και της γειτονικής περιοχής.

Εικόνα 5: Σχεδιαστική πρόταση, Όψη από το κυρίως campus του Πανεπιστημίου του Τολέδο


Σε κάθε φάση της εργασίας, οι φοιτητές συνέδεαν τις προτάσεις τους με αρχές που είχαν περιγραφεί στο συνοπτικό σχέδιο πόλης και στις πρόσφατες πολεοδομικές πρωτοβουλίες που είχαν αναπτυχθεί γι’αυτή την περιοχή. Έτσι, για παράδειγμα, η πρόταση για την ανάπτυξη μεικτών χρήσεων (με μανάβικο) σε ένα γωνιακό πάρκιν, εύκολα προσβάσιμο σε κατοίκους και φοιτητές, ανταποκρίνεται σε αρκετές αρχές του πολεοδομικού σχεδίου, όπως, για παράδειγμα, τον έλεγχο της γραμμικής επέκτασης των εμπορικών χρήσεων, τη στόχευση εμπορικών χρήσεων για την κάλυψη κενών λιανεμπορίου, την παροχή σημαντικών δημόσιων χώρων και την προσεκτικά επεξεργασμένη ανάπτυξη μεικτών χρήσεων.


Ευρήματα


Από τους φοιτητές ζητήθηκε να θεμελιώσουν τις προτάσεις τους στις ανάγκες της κοινότητας και αυτό αρχικά αποδείχτηκε πολύ απαιτητικό για μερικούς. Πολλοί φοιτητές άρχισαν προτείνοντας το σχεδιασμό μεγάλων κτιρίων με εντυπωσιακή θέα, γεγονός που θα απαιτούσε πολλές κατεδαφίσεις. Αλλά καθώς άρχισαν να δίνουν προσοχή στο πλαίσιο της πόλης και στις επιθυμίες των κατοίκων και των φοιτητών της περιοχής, οι πτυχές υπηρεσιών των σχεδιαστικών τους προτάσεων έγιναν πιο ξεκάθαρες.


Στο τέλος του εξαμήνου, οι φοιτητές εξέφρασαν την πεποίθηση ότι είχαν μάθει πολλά από την εμπειρία. Ανάμεσα στα σημεία που επισήμαναν ιδιαίτερα ήταν το γεγονός ότι δούλεψαν σε διακλαδικές ομάδες και ότι έμαθαν πως η ανάπτυξη μιας πρότασης αστικού σχεδιασμού είναι συνδεδεμένη με τις ανάγκες της κοινότητας. Αντίθετα απ’ό,τι συμβαίνει με τα περισσότερα μαθήματά τους, διαπίστωσαν πως η δουλειά τους εκεί είχε άμεσο αντίκτυπο έξω από την τάξη και, κυρίως, θα ήταν χρήσιμη στην πόλη καθώς εκσυχρονίζει το πολεοδομικό της σχέδιο. Μερικές από τις ιδέες που αναπτύχθηκαν σε αυτό το εργαστηριακό μάθημα μπορεί να καταλήξουν με τον ένα ή το άλλο τρόπο στη νέα εκδοχή του σχεδίου και οι φοιτητές ήταν περήφανοι που μπόρεσαν να συνεισφέρουν στη σχεδιαστική διαδικασία της πόλης. Το πανεπιστήμιο καταβάλλει προσπάθειες να γίνει καλύτερος γείτονας και ενδιαφέρεται για την ανάπλαση τμημάτων κατά μήκος τη οδού Dorr κοντά στο campus. Αυτό το εργαστηριακό μάθημα πρόσφερε αρκετές εναλλακτικές λύσεις για μέρη για τα οποία το Πανεπιστήμιο έχει δείξει ενδιαφέρον, εναλλακτικές που λαμβάνουν υπ’όψη τους τις ανάγκες της πόλης σαν σύνολο μέσω του πολεοδομικού σχεδίου αλλά και τις πιο τοπικές ανάγκες των κατοίκων και των φοιτητών.


Το Πανεπιστήμιο ενδιαφέρεται επίσης να προεκτείνει την εμπλοκή του με την κοινότητα, ως μέρος της αποστολής του. Αυτό το εργαστηριακό μάθημα παρέχει ένα σαφές παράδειγμα του πώς αυτό είναι δυνατό.


Το εργαστηριακό μάθημα πρόσφερε νέες ιδέες για την οδό Dorr σα σύνολο αλλά και για άλλα σημεία κατά μήκος της αρτηρίας, ιδέες οι οποίες είναι ριζωμένες στις ανάγκες των κοινοτήτων των κατοίκων και των φοιτητών και σε πολλές περιπτώσεις ενίσχυσαν τις αρχές που έχουν τεθεί στο πολεοδομικό σχέδιο της πόλης. Οι επαγγελματίες του σχεδιασμού και της πολεοδομίας έμειναν ικανοποιημένοι με πολλές από τις ιδέες και πρόβλεψαν ότι κάποιες από αυτές θα ενσωματωθούν σε σχέδια για την πόλη που αυτή την περίοδο βρίσκονται υπό επανεξέταση.


Συμπεράσματα και μελλοντική έρευνα


Με βάση αυτή και άλλες εμπειρίες για το σχεδιασμό υπηρεσιών, προτείνουμε οι αναθέσεις εργαστηριακών μαθημάτων να είναι βασισμένες σε ένα πλαίσιο μιας κοινότητας – όχι απλώς δουλεύοντας πάνω σε μια συγκεκριμένη τοποθεσία αλλά λαμβάνοντας υπ’οψη πολιτικούς, κοινωνικούς και οικονομικούς παράγοντες στη σχεδιαστική διαδικασία. Το παρελθόν δυσπιστίας ανάμεσα σε μέλη της κοινότητας και το πανεπιστήμιο, οι αντιλήψεις των κατοίκων για τους φοιτητές και το περιβάλλον οικονομικής παρακμής της πόλης ήταν όλοι παράγοντες που οι φοιτητές έλαβαν υπ’όψη τους σε αυτό το εργαστηριακό μάθημα σχεδιασμού υπηρεσιών. Ο πολεοδομικός σχεδιασμός λειτουργεί σε μία αρένα όπου οι υπάρχουσες δομές εξουσίας και οι πολιτικές λήψης αποφάσεων διαμορφώνουν την πρακτική (Krankel McCullough, 2008), αλλά οι σχεδιαστές του αστικού πεδίου έχουν υπάρξει αφελείς σχετικά με αυτές τις δυνάμεις (Inam, 2002). Το να εισάγει κανείς τους φοιτητές από νωρίς στις πολλές όψεις της δουλειάς σε ένα αστικό περιβάλλον δεν μπορεί παρά να βελτιώσει την εκπαίδευσή τους. Ταυτόχρονα, τα εργαστηριακά μαθήματα αστικού σχεδιασμού προσφέρουν στις πόλεις μια γκάμα επιλογών, παρά μια συγκεκριμένη σχεδιαστική ιδεολογία (Kaliski, 2008), βοηθώντας τους να επιλέξουν ανάμεσα σε μια γκάμα από επιλογές αστικού σχεδιασμού.


Δεύτερο, όπου είναι δυνατό, προτείνουμε να διευρυνθεί η συμμετοχή για να περιλάβει και άλλους σχεδιαστικούς κλάδους, ή κλάδους σχετικούς με το αστικό πεδίο, στα πλαίσια δουλειάς προσανατολισμένης στις υπηρεσίες. Η αρχιτεκτονική τοπίου, που ιστορικά συνδέεται με τον αστικό σχεδιασμό (Krieger 2002), οι επιστήμες του μηχανικού για το σχεδιασμό των υποδομών, ο κλάδος των συγκοινωνιολόγων για να αναπτύξει πιο βιώσιμες μεθόδους μετακίνησης, όλοι είναι τομείς που μπορούν να έχουν άμεση και καινοτόμο επίδραση σε ένα έργο σχεδιασμού αστικών υπηρεσιών.


Τέλος, προτείνουμε περαιτέρω εμπειρική έρευνα για την πρακτική και την παιδαγωγική του αστικού σχεδιασμού που να ενωματώνει την εμπλοκή τη κοινότητας με διάφορους τρόπους. Η κατανόηση των διαδικασιών μέσω των οποίων μπορεί να συμβεί αυτό και η εφαρμογή των νέων γνώσεων μπορεί να κάνει τον αστικό σχεδιασμό πιο ουσιαστικό για τις κοινότητες και ταυτόχρονα να ενισχύσει τον κλάδο.


Αναφορές

Bruner, J. (1966) Towards a Theory of Instruction, Βοστώνη, MA: Harvard University Press.

Bruner, J. (1996) The Culture of Education, Βοστώνη, MA: Harvard University Press.

Inam, A. (2002). Meaningful urban design: teleological/catalytic/relevant. Journal of Urban Design, 7(1), 35-58.

Kaliski, J. (2008). Everyday urban design: Towards default urbanism and/or urbanism by design. Writing Urbanism, Kelbaugh, D. και Krankel McCullough, K. (επ.), Νέα Υόρκη: Routledge.

Kelbaugh, D. και Krankel McCullough, K. (επ.) (2008) Writing Urbanism, Νέα Υόρκη: Routledge.

Krankel McCullough, K. (2008) Introduction. Writing Urbanism, Kelbaugh, D. και Krankel McCullough, K. (επ.) Νέα Υόρκη: Routledge.

Krieger, A. (2002). Territories of urban design. Urban Design: Practices, Pedagogies, Premises (Προκαταρκτικό υλικό για το ομώνυμο συνέδριο).

Krieger, A. (2009). Introduction: An urban frame of mind. Urban Design, Krieger, A. και Saunders, W. (επ.), Μιννεάπολις και Λονδίνο: University of Minnesota Press.

Krieger A. και Saunders, W. (eds.) (2009) Urban Design, Μιννεάπολις και Λονδίνο: University of Minnesota Press.

Reardon, K. (1997) Participatory Action Research and Real Community-Based Planning in East St. Louis, Illinois. In Nyden, P. et al (eds.) Building Community: Social Science in Action, Thousand Oaks, CA: Pine Forge Press, pp. 233-239.

Salama, A. and Wilkinson, N. (eds.) (2007). Design Studio Pedagogy: Horizons for the Future, Gateshead, Tyne and Wear, United Kingdom: The Urban International Press.

Sanoff, H. (2007) Community Based Design Learning. Design Studio Pedagogy: Horizons for the Future, Salama, A. and Wilkinson, N. (eds.), Gateshead, Tyne and Wear, United Kingdom: The Urban International Press.

Schon, D. (1987) Educating the Reflective Practitioner, San Francisco, CA: Jossey-Bass.

Schuman, A. (2006) The Pedagogy of Engagement. From the Studio to the Streets, Hardin, M. κ.α. (επ.), Sterling, VA: Stylus.

Scott Brown (2009) Urban Design at Fifty: A Personal View. Urban Design, Krieger A. και Saunders, W. (eds.) Μιννεάπολις και Λονδίνο: University of Minnesota Press.

share !

Αυτό το άρθρο συνοψίζει μια παρέμβαση μικρής κλίμακας σε ένα μεγάλο σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στο ανατολικό Lancashire (Αγγλία). Η έμπνευση για το πιλοτικό μας πρόγραμμα προήλθε από το στόχο της βρετανικής κυβέρνησης «να βάλει τον μαθητή στο επίκεντρο» και από τη συνεχή απαίτηση για πιο εξατομικευμένη μάθηση, που εστιάζει στη «φωνή του μαθητή» και στη «συμμετοχή». Χρησιμοποιήσαμε αυτή τη μελέτη για να εξερευνήσουμε διαφορετικούς τρόπους να εμπλέξουμε τους μαθητές στο σχεδιασμό της εκπαίδευσής τους. Επιπρόσθετα, παρατηρήσαμε στο σχολείο τους παράγοντες εκείνους που υποστήριζαν και/ή εμπόδιζαν αυτό το επίπεδο συμμετοχής, ενώ παράλληλα προβληματιστήκαμε για τις πιθανές συνέργειες μεταξύ προσωπικής ανάπτυξης, σχεδιασμού και συμετοχής.


Σκοπός


Το σχολείο συνεργάστηκε με το Πανεπιστήμιο του Λάνκαστερ (Lancaster University) στα πλαίσια της σταθερής του επιδίωξης για συνεχή βελτίωση της διδακτικής πρακτικής. Μετά από την πρώτη μας σύσκεψη με το σχολείο, αποφασίστηκε να δουλέψουμε με μαθητές και προσωπικό για να φανταστούμε νέους τρόπους για να χρησιμοποιήσουμε το χρόνο μαθημάτων Προσωπικής Ανάπτυξης (Personal Development) στο σχολείο. Ο Διευθυντής και οι δάσκαλοι που συμβουλευτήκαμε συμφώνησαν να εστιάσουν στην Προσωπική Ανάπτυξη γι’αυτούς τους λόγους: η Προσωπική Ανάπτυξη βρίσκεται εκτός του επίσημου προγράμματος σπουδών, θεωρείται ότι αποτελεί πρόκληση για ορισμένους δασκάλους και, συχνά, δεν είχε νόημα για τους μαθητές.


Θεωρητικό πλαίσιο


Το θεωρητικό μας πλαίσιο έθεσε ζητήματα εξατομίκευσης της μάθησης και πρoσωπικής ανάπτυξης, ενώ ταυτόχρονα διερεύνησε τη συνεισφορά μεθόδων και αρχών που προέρχονται από τις πρακτικές του Σχεδιασμού Υπηρεσιών και του Συμμετοχικού Σχεδιασμού. Πιο συγκεκριμένα, το πιλοτικό μας σχέδιο βασίστηκε στις έννοιες της «βαθιάς» συμμετοχής (Leadbeater, 2004) και της «συν-κατασκευής» (Hargreaves, 2006), που πηγαίνουν πέρα από τη μαζική προσαρμογή και εμπλέκουν τους μαθητές για να γίνουν συν-σχεδιαστές και συμπαραγωγοί της εκπαίδευσής τους.
Μία από τις βασικές απαιτήσεις για την έναρξη της εξατομίκευσης είναι να επιτρέψεις στους μαθητές να μιλήσουν και να σκεφτούν πάνω στις μαθησιακές τους εμπειρίες («η φωνή των μαθητών»). Αυτό απαιτεί αφοσίωση από από τους δασκάλους και το σχολείο στο να ακούνε τους μαθητές και να δραστηριοποιούνται σε σχέση με αυτά που ακούν. Ο διάλογος πρέπει να γίνει ένα σταθερό χαρακτηριστικό της αλληλεπίδρασης δασκάλου-μαθητή (Ruddock et al. 2006; Alexander, 2006). Από την πλευρά των μαθητών, το να σκέφτονται σχετικά με τη μαθησιακή τους εμπειρία και να διατυπώνουν τις ιδέες και τις ανάγκες τους συνεισφέρει στην ανάπτυξη υψηλών μετα-γνωστικών δεξιοτήτων, δεξιοτήτων που είναι θεμελιώδεις στο «να μάθουν πώς να μαθαίνουν» και να μπορούν να μαθαίνουν ανεξάρτητα (Sims, 2006; Hargreaves, 2005).


Η Προσωπική Ανάπτυξη (Personal Development – PD) αντίθετα, είναι μέρος των σχολικών δραστηριοτήτων Κοινωνικών και Συναισθηματικών Πτυχών της Μάθησης (Social and Emotional Aspects of Learning). Οι κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες θεωρούνται συμπληρωματικές στις παραδοσιακές γνωστικές δεξιότητες, καθώς σχετίζονται με μία συχνά υποβαθμισμένη μορφή νοημοσύνης, που λέγεται συναισθηματική νοημοσύνη (emotional intelligence) (Goleman, 1996). Η συναισθηματική νοημοσύνη αφορά τη γνώση των συναισθημάτων, τη διαχείριση των συναισθημάτων, την κινητοποίηση του εαυτού, την αναγνώριση των συναισθημάτων των άλλων, το χειρισμό των σχέσεων (Salovey and Shulter, 1997). Υπάρχουν όλο και περισσότερα αποδεικτικά στοιχεία για το πώς αυτές οι δεξιότητες μπορούν να βελτιώσουν τη συμπεριφορά και τις επιδόσεις στο σχολείο, και παράλληλα να συνεισφέρουν στην ικανότητα να τα βγάζει κανείς πέρα με τις επιλογές και τις προκλήσεις της ζωής. Και εδώ η έμφαση είναι στη συμμετοχή των μαθητών και στη δυνατότητα να μιλάνε και να σκέφτονται για τα αισθήματα μέσω πραγματικών εμπειριών από τη ζωή τους, προκειμένου να χτίσουν μια θετική και ρεαλιστική αντίληψη του εαυτού (Weare, 2004) και να μάθουν να συμπάσχουν με άλλους. Ο σχεδιασμός μπορεί να συνεισφέρει την ικανότητά να βλέπει κανείς τα προβλήματα με νέους τρόπους και να παράγει λύσεις μέσα από μια επαναληπτική διαδικασία ερωτήσεων και «στοχαστικού διαλόγου με την κατάσταση υπό εξέταση» (Schon, 1983). Μία ανθρωποκεντρική σχεδιαστική προσέγγιση βάζει τους ανθρώπους στο επίκεντρο μιας κατάστασης ή ενός προβλήματος και εμπλέκει τους ανθρώπους στη σχεδιαστική διαδικασία ως συν-σχεδιαστές των λύσεων των δικών τους προβλημάτων.


Το πρότζεκτ Προσωπικής Ανάπτυξης


Οι δραστηριότητες του πρότζεκτ διαμορφώθηκαν γύρω από τρεις βασικές ερωτήσεις: τι σημαίνει Προσωπική Ανάπτυξη σήμερα; Τι έχει σημασία για μας στη ζωή μας; Τι θα μπορούσε να είναι η Προσωπική Ανάπτυξη στο μέλλον;


Στην πρώτη δραστηριότητα, ομαδοποιήσαμε τους μαθητές σε «παρατηρητές» και «αυτούς που παίρνουν συνεντεύξεις». Τους εξοπλίσαμε με ψηφιακές κάμερες, τους εξοικειώσαμε με τεχνικές παρατήρησης και συνεντεύξεων και τους στείλαμε να επισκεφτούν άλλες ομάδες Προσωπικής Ανάπτυξης μέσα στο σχολείο. Στο τέλος αυτής της δραστηριότητας, οι μαθητές παρουσίασαν τα ευρήματά τους με αφίσες στον δάσκαλό τους, τους συμμαθητές τους και εμάς. Οι μαθητές ανέφεραν μάι αίσθηση δυσαρέσκειας όταν ο χρόνος Προσωπικής Ανάπτυξης δεν ήταν δομημένος ή όταν δεν τους προκαλόυσε ενδιαφέρον και οι δάσκαλοι τους άφηναν μόνους τους ή δεν αλληλεπιδρούσαν αρκετά μαζί τους. Ταυτόχρονα, σε πολλούς μαθητές άρεσε να έχουν ελεύθερο χρόνο, να μην κάνουν τίποτα, να κάνουν εργασίες για το σπίτι ή να κουβεντιάζουν με φίλους. Οι περισσότεροι μαθητές στην τάξη είχαν δυσκολία να ασχοληθούν με ανοιχτές και διερευνητικές δραστηριότητες όπως οι συνεντεύξεις και η παρατήρηση. Ο δάσκαλος είχε να επιτελέσει σημαντικό ρόλο σε αυτή την περίπτωση, για να προσδώσει αρκετή δομή σε κάθε δραστηριότητα και να σχολιάσει τα ευρήματα.


Οι μαθητές πήραν κάμερες και για τη δεύτερη δραστηριότητα. Επιπλέον, δώσαμε σε κάθε μαθητή ένα τεύχος ημι-δομημένων δραστηριοτήτων με τίτλο «Ο χώρος μου». Κάθε τεύχος περιείχε τις ίδιες ερωτήσεις παρακίνησης: μίλα για τη ζωή σου, πες ποιός σου αρέσει και γιατί, πες μας τι σου αρέσει να κάνεις, κλπ. Ενθαρρύναμε τους μαθητές να χρησιμοποιήσουν εικόνες από το διαδίκτυο ή από περιοδικά, να κάνουν σχέδια με το χέρι, να χρησιμοποιήσουν προσωπικές φωτογραφίες, αυτοκόλλητα, κείμενο, ή οτιδήποτε άλλο έκριναν κατάλληλο. Δόθηκε ελευθερία να συμπεριλάβουν (σχεδόν) οτιδήποτε ήθελαν, ακόμα και να αγνοήσουν τις δομημένες ερωτήσεις του τεύχους αν ήθελαν.


Οι μαθητές ασχολήθηκαν για αρκετές βδομάδες και με τη δεύτερη δραστηριότητα. Τα αποτελέσματα φανέρωσαν ότι πολλοί μαθητές αφιέρωσαν με τη θέλησή τους πολύ χρόνο στο «Χώρο τους», πέρα από το χρόνο που διαθέτει το σχολείο για την Προσωπική Ανάπτυξη. Τα τεύχη παρουσιάστηκαν σε μικρές ομαδικές παρουσιάσεις. Αυτή η δραστηριότητα αποδείχτηκε ιδιαίτερα πετυχημένη καθώς οι περισσότεροι μαθητές μιλούσαν και μοιράζονταν στοιχεία για τη ζωή τους με περηφάνεια. Τα τεύχη βοήθησαν στη δημιουργία ενός χώρου που διευκόλυνε τον αναστοχασμό, την επικοινωνία και το να μαθαίνει κανείς για τη ζωή και τα ενδιαφέροντα των άλλων.


Δεδομένου του περιορισμού του διαθέσιμου χρόνου και της φανερής δυσκολίας μερικών μαθητών για αφηρημένη σκέψη, συμφωνήσαμε να αναλύσουμε εντός της ερευνητικής ομάδας το υλικό που είχε συγκεντρωθεί και να μεταφέρουμε τα συμπεράσματά μας στους μαθητές και τους δασκάλους.


Διαβάσαμε προσεκτικά και μελετήσαμε όλα τα τεύχη, ομαδοποιώντας τα ανά φύλο και ηλικία, προκειμένου να αναζητήσουμε κοινά στοιχεία. Βρήκαμε ένα κοινό ενδιαφέρον μεταξύ παιδιών «να είναι δημιουργικά», «να ασχολούνται με ενδιαφέρον», «να είναι παθητικά», «να παίζουν παιχνίδια», «να παρακολουθούν είδωλα», «να κάνουν αθλητικές δραστηριότητες», «να ανήκουν κοινωνικά» και «να καθορίζουν το στάτους μέσα από φυσικά αντικείμενα, ένταξη σε κοινωνικές ομάδες αλλά και κατορθωμάτων».


Συνδέοντας τα ευρήματά μας με τις παρατηρήσεις από τις προηγούμενες δραστηριότητες των μαθητών, διερευνήσαμε πώς αυτά ανταποκρίνονται με τους στόχους της στρατηγικής Κοινωνικών και Συναισθηματικών Πτυχών της Μάθησης (Social and Emotional Aspects of Learning/SEAL) για αυτογνωσία, διαχείριση των συναισθημάτων, δημιουργία κινήτρων, κατανόηση των άλλων, κοινωνικές δεξιότητες. Σε μια διαδικασία καταιγισμού ιδεών που ακολούθησε, αναπτύξαμε αρχικές ιδέες για νέες δραστηριότητες Προσωπικής Ανάπτυξης.


Αυτές οι ιδέες Προσωπικής Ανάπτυξης σεβάστηκαν αυτά που οι μαθητές είχαν εντοπίσει ότι έχουν νόημα στη ζωή τους και αυτά που θα προσέδιδαν στους μαθητές ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση και την εκτέλεση των δραστηριοτήτων τους. Στη συνέχεια, εξερευνήσαμε μαζί με τους μαθητές πώς θα μπορούσαν να υλοποιήσουν αυτές τις ιδέες. Σε δύο συμπληρωματικές συνεδρίες, παρουσιάσαμε τις νέες ιδέες Προσωπικής Ανάπτυξης σε μια ομάδα δασκάλων Προσωπικής Ανάπτυξης και στο Διευθυντή.


Ορισμένα ζητήματα


Το πιλοτικό πρόγραμμα λειτούργησε σαν μια ανοιχτή έρευνα σε ζητήματα εξατομίκευσης και συμμετοχής στο σχολείο, εφαρμόζοντας σχεδιαστικές μεθόδους για να κάνουμε τους μαθητές να γίνουν σχεδιαστές της ίδιας τους της εκπαίδευσης. Στη διάρκεια αυτής της διαδικασίας αντιμετωπίσαμε κάποιες προκλήσεις που τροφοδότησαν την έρευνά μας.


Συγκεκριμένα διαπιστώσαμε ότι η συμμετοχή των μαθητών ήταν ιδιαίτερα εξαρτημένη από τα παρακάτω:


1. Δυνατότητα/συνήθεια των μαθητών να σκέφτονται πάνω στην πρακτική τους


Θεωρήσαμε ιδιαίτερα προκλητικό να εμπλέξουμε τους μαθητές σε δραστηριότητες που απαιτούν σκέψη πάνω στα ίδια τα συναισθήματά τους και τις προτιμήσεις τους για την εκπαιδευτική διαδικασία. Ήταν σαφές ότι υπήρχε ένα σύνολο κοινών πεποιθήσεων μεταξύ των μαθητών σχετικά με το ποιά θα έπρεπε να είναι η εκπαιδευτική τους εμπειρία, αλλά αυτό δεν συμπεριλάμβανε στοχασμό πάνω στην ίδια τη διαδικασία. Οι μαθητές θεωρούσαν ότι οι δραστηριότητες σε μια τάξη έπρεπε να είναι πολύ δομημένες, και να συνοδεύονται από αυστηρά καθορισμένα στάνταρ απόδοσης που θα καθορίζονταν από κάποιον με κύρος. Αυτό το μοντέλο δυσκόλευε την ανάπτυξη ανοιχτών και δημιουργικών δραστηριοτήτων και καθιστούσε μεγάλη πρόκληση τη συμμετοχική μας προσέγγιση.


2. Παραγωγή και ανταλλαγή γνώσης


Από την άλλη πλευρά, μέσω μιας ημι-δομημένης διαδικασίας, οι ίδιοι οι μαθητές κατάφεραν να ανακαλύψουν, να εξερευνήσουν και να θέσουν υπό αμφισβήτηση την ίδια την υπηρεσία που τους προσφέρεται. Αυτό άνοιξε νέους δρόμους για τη δασκάλα/το δάσκαλο Προσωπικής Ανάπτυξης, που μπόρεσε έτσι να μάθει περισσότερα για τους μαθητές της/του και οι μαθητές να μάθουν περισσότερα ο ένας για τον άλλο.


3. Η ίδια η έννοια της «συμμετοχής»


Το να μαθαίνεις για τους μαθητές θωρείται από τους δασκάλους ένας τρόπος να προσφέρεις πιο εξατομικευμένη εκπαίδευση, αλλά η «συμμετοχή» εξακολουθεί να γίνεται αντιληπτή με την έννοια ότι κάποιος «συμμετέχει στο μάθημα», δηλαδή σε προκαθορισμένες δραστηριότητες. Αντίθετα, πολλές από τις ιδέες που προέκυψαν από το πρότζεκτ βασίζονται σε δραστηριότητες που προέρχονται από τους ίδιους τους μαθητές, ανάλογα με τις προσωπικές τους δεξιότητες και τα ενδιαφέροντά τους. Το να επιτρέπεις στους μαθητές να έχουν έναν τέτοιο ρόλο στο σχολείο απαιτεί μία μεγαλύτερη σε διάρκεια διαδικασία πολιτισμικής και οργανωτικής μεταμόρφωσης.


4. Χώροι και χρόνος για πειραματισμό


Η παρέμβασή μας κατέστη δυνατή αλλά ταυτόχρονα περιορίστηκε από την αντίληψη ορισμένων (αλλά όχι όλων) για την Προσωπική Ανάπτυξη ως περιθωριακή σχολική δραστηριότητα. Αν είχαμε προσπαθήσει να κάνουμε μια παρέμβαση στο επίσημο πρόγραμμα σπουδών, θα είχαμε πιθανότατα εμποδιστεί, λόγω της ιδιαίτερα δομημένης φύσης όλων των εμπλεκόμενων παραγόντων και των επιρροών στα μαθήματα της τάξης. Επομένως οι χώροι και ο χρόνος για πειραματισμό και τα μικρά πιλοτικά πρότζεκτ είναι κρίσιμα για την αλλαγή.


5. Διαφορές στην ηλικία και στις δυνατότητες μάθησης


Στην ομάδα Προσωπικής Ανάπτυξης με την οποία δουλέψαμε, οι μαθητές ήταν μεταξύ 11 και 15 ετών. Ορισμένοι είχαν διαγνωστεί με σημαντικές μαθησιακές δυσκολίες, άλλοι αναγνωρίζονταν ως ταλαντούχοι. Επιπλέον, μερικοί μαθητές είχαν προβλήματα με δύσκολες συνθήκες στα σπίτια και τις οικογένειές τους.


Ο παιδαγωγικός ρόλος του ντιζάιν


Ξεκινήσαμε έχοντας κατά νου μια ιδιαίτερα συμμετοχική σχεδιαστική προσέγγιση. Ο κύριος στόχος μας ήταν να εμπλέξουμε τους μαθητές μας στον επανασχεδιασμό της ίδιας της εκπαίδευσής τους, με δικό μας ρόλο να διευκολύνουμε τη διαδικασία. Σύντομα παρατηρήσαμε ότι αυτό ήταν πολύ απαιτητικό για κάποιους μαθητές σε αυτή την ποικιλόμορφη ομάδα Προσωπικής Ανάπτυξης. Καθώς δεν είχαμε τη δυνατότητα να αναπτύξουμε τις δεξιότητές τους βιαστικά, προσαρμοστήκαμε σε μια πιο δομημένη και καθοδηγούμενη προσέγγιση. Αυτό, με τη σειρά του, επέτρεψε σε περισσότερους μαθητές να συμμετέχουν και να συνεισφέρουν.


Αναστοχασμός και η αφηρημένη σκέψη αναγνωρίζονται ευρέως ως θεμελιώδη για τους μαθητές, προκειμένου αυτοί να μαθαίνουν ανεξάρτητα και να γίνουν ενήλικες με υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη. Όμως, διαπιστώσαμε ότι οι ευκαιρίες για τους μαθητές να αναπτύξουν τέτοιες δεξιότητες είναι λίγες. Το πιλοτικό μας πρότζεκτ παρείχε μια τέτοια ευκαιρία και έτσι υποδεικνύει τον παιδαγωγικό ρόλο που μπορεί να έχει το ντιζάιν στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Παρ’όλ’αυτά, διαπιστώσαμε επίσης ότι, αν και το ντιζάιν μπορεί να εισαχθεί ευκαιριακά για να στηρίξει τη συμμετοχή και να εμπλέξει τους μαθητές σε εμπειρίες και πρότζεκτ «πραγματικής ζωής», τα σχολεία θα πρέπει να δημιουργήσουν το χώρο και το χρόνο για σχεδιαστικά πρότζεκτ με μαθητές. Είμαστε πεπεισμένοι ότι το ντιζάιν ως τρόπος προβληματισμού μπορεί να ενισχύσει τη μάθηση σε πολλά θεματικά πεδία.


Οι Dewey (1976) και Schon (1987) έχουν ήδη προτείνει την εκπαίδευση του σχεδιασμού ως πυρήνα για την εκπαίδευση και την ανάπτυξη της επαγγελματικής πρακτικής. Αυτή η συζήτηση αναζωογονείται τώρα και ελπίζουμε ότι το πρότζεκτ μας τονίζει τις δυνατότητες καθώς και τον επείγοντα χαρακτήρα της έρευνας σε αυτό τον τομέα.


Βιβλιογραφία

Alexander, R.J. (2006). Education as Dialogue: moral and pedagogical choices for a runaway world, Χονγκ Κονγκ: Hong Kong Institute of Education in conjunction with Dialogos.

Dewey, J.: 1900, The School and Society, Σικάγο: University of Chicago Press (Ανατύπωση στο John Dewey, The Middle Works, Jo Ann Boydston, επ., Southern Illinois University Press, 1976, τ. 1, 1–110).

Goleman, D. (1996). Emotional intelligence: why it can matter more than IQ, Νέα Υόρκη: Bantam Books.

Hargreaves, D. H. (2006). A new shape for schooling? Λονδίνο: Specialist Schools and Academies Trust.

Leadbeater, C. (2004). Learning about personalisation: How can we put the learner at the heart of the education system? Νότινχαμ: DfES Publications.

Leadbeater, C. (2008). What’s next? 21 Ideas for 21st Century Learning. Λονδίνο: The Innovation Unit.

Louridas, P. (1999). “Design as bricolage: Anthopology meets design thinking”. Design Issues, 20, 517-535.

Rudduck, J., Brown, N. & Hendy, L. (2006). Personalised Learning and Pupil Voice. The East Sussex Project. Νότινχαμ: DfES Publications.

Schon, D. A. (1983). The Reflective Practitioner. How Professionals think in Action. Νέα Υόρκη: Basic Books.

Salovey, P. & Shulter, S. (επ). (1997). Emotional Intelligence and Emotional Development. Νέα Υόρκη: Basic Books.

Sims, E. (2006). Deep Learning – 1. Λονδίνο: Specialist Schools and Academies Trust.

Waks, L. J. (2001). “Donald Schon’s Philosophy of Design and Design Education”. International Journal of Technology and Design Education, 11, 37-51.

Weare, K. (2004). Developing the Emotionally Literate School. Λονδίνο: PCP.

share !

Η ανάπτυξη του σχεδιασμού υπηρεσιών στο πρόγραμμα σπουδών σχεδιασμού προϊόντων στη σχολή Glasgow School of Art διερεύνησε περιοχές κοινού ενδιαφέροντος μεταξύ του σχεδιασμού προϊόντων και του σχεδιασμού υπηρεσιών, καθώς και τις παράλληλες δεξιότητες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν και στους δύο τομείς. Κατά τη διαδικασία αυτή, είχαμε την ευκαιρία να επανεξετάσουμε το πώς διδάσκουμε το ντιζάιν σε ένα πλαίσιο υπηρεσιών και να ξεκινήσουμε τη διαδικασία ανάπτυξης ενός κοινού πλαισίου για μια γλώσσα σχεδιασμού υπηρεσιών μέσα στο τμήμα σχεδιασμού προϊόντων.


Προκειμένου να διευκολύνουμε την ανάπτυξη αυτής της γνώσης και ειδικότητας και να ενισχύσουμε τις δεξιότητες σχεδιασμού και κοινωνικών επιστημών μέσα στο τμήμα, προσκλήθηκαν επαγγελματίες του σχεδιασμού υπηρεσιών για να μοιραστούν την επαγγελματική πρακτική και γνώση τους μέσω εργαστηρίων με φοιτητές. Οι εργασίες έγιναν με τους τριτοετείς φοιτητές σχεδιασμού προϊόντων σε συνεργασία με έναν εξωτερικό πελάτη ο οποίος παρείχε τις πραγματικές συνθήκες, τις ομάδες χρηστών και τους άλλους αναγκαίους εμπλεκόμενους.


Υπήρξαν επίσης και άλλα ενδιαφέροντα αποτελέσματα που προέκυψαν από τις εργασίες. Τόσο οι σπουδαστές όσο και οι διδάσκοντες, επωφελούμενοι από την επαφή με επαγγελματίες σχεδιαστές υπηρεσιών, κατανοήσαμε την αξία της παροχής σχεδιαστικών εργαλείων και πρωτοτύπων στον οργανισμό-πελάτη. Αυτά τα εργαλεία και πρωτότυπα χρησιμοποιήθηκαν για την εσωτερική κυκλοφορία των προτάσεων υπηρεσιών, αλλά είχαν το επιπλέον όφελος ότι ευαισθητοποίησαν τον οργανισμό για τον τρόπο σκέψης και τις διαδικασίες σχεδιασμού υπηρεσιών. Στο διάστημα των δύο τελευταίων καλοκαιρινών διακοπών, δύο φοιτητές κάθε χρόνο απασχολήθηκαν με πρακτική άσκηση για να αναπτύξουν ιδέες που είχαν προκύψει στη διάρκεια των εργασιών. Επίσης, κάποια από τα αποτελέσματα των εργασιών χρησιμοποιήθηκαν για την ανάπτυξη σχεδιαστικών προδιαγραφών (briefs) για γραφεία συμβούλων σχεδιασμού υπηρεσιών.


Πολυάριθμα ήταν τα οφέλη για τους φοιτητές και το προσωπικό στο τμήμα σχεδιασμού προϊόντων, για τον οργανισμό-πελάτη, αλλά και οι μετέπειτα επαγγελματικές ευκαιρίες για τους φοιτητές και τις εταιρείες. Ορισμένα από αυτά τα οφέλη θα μπορούσαν να έχουν προβλεφθεί, αλλά πολλά δεν είχαν προβλεφθεί και εντοπίστηκαν μέσα από ανάλυση εκ των υστέρων.


Εισαγωγή


Ο σχεδιασμός προϊόντων και ο σχεδιασμός υπηρεσιών μπορεί σε πρώτη ματιά να μη φαίνονται συμβατοί τομείς, διαπιστώσαμε όμως ότι δεν είναι μόνο συμβατοί αλλά και συμβιωτικοί. Κάθε τομέας μπορεί να ωφεληθεί από τον άλλο και να ενισχυθούν αμοιβαία. Όλο και περισσότερα προϊόντα δεν μπορούν να υπάρξουν χωρίς τις υπηρεσίες που τα στηρίζουν και οι υπηρεσίες συχνά διευκολύνονται από τη χρήση προϊόντων και την αλληλεπίδραση με αυτά. Επιπλέον, οι δεξιότητες που χρειάζονται για μια ανθρωποκεντρική προσέγγιση στο σχεδιασμό προϊόντων δεν είναι τόσο απομακρυσμένες από αυτές που απαιτούνται για το σχεδιασμό υπηρεσιών. Ο σχεδιασμός προϊόντων εξάλλου είναι κάτι παραπάνω από το σχεδιασμό αντικειμένων και προϊόντων, περιλαμβάνει και την εμπειρία της χρήσης τους. Δεν είναι δύσκολο λοιπόν να δεχτούμε ότι η αλληλεπίδραση με τα προϊόντα και την υπηρεσία που αυτά υποστηρίζουν παίζει επίσης μεγάλο ρόλο στην εμπειρία του χρήστη. Αν οι σχέσεις μεταξύ προϊόντων, αλληλεπίδρασης και υπηρεσιών είναι προβληματικές, τότε θα προκύψει φτωχή εμπειρία για τους χρήστες.


Εδώ και πάνω από δέκα χρόνια, το τμήμα σχεδιασμού προϊόντων στο Glasgow School of Art αναγνώρισε ότι ο κλάδος σχεδιασμού προϊόντων εξελισσόταν. Δεν ήταν πια αρκετό να παράγονται φοιτητές που ήταν απλώς ικανοί στο σχεδιασμό λειτουργικών και καλαίσθητων προϊόντων. Ως συνέπεια αυτής της παραδοχής, εισήχθησαν θέματα κοινωνικών επιστημών για να βελτιώσουν τις ερευνητικές δεξιότητες των φοιτητών καθώς και την κατανόησή τους για το κοινωνικό και χρηστικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα εντάσσονταν τα προϊόντα που σχεδίαζαν. Ο διαδραστικός σχεδιασμός (interaction design) και ο σχεδιασμός προϊόντων (product design) αλληλοσυμπληρώνονται εύκολα και οι πρόσφατα αποκτημένες κοινωνικές δεξιότητες βελτίωσαν τη συνεργασία μεταξύ διαδραστικού σχεδιασμού και σχεδιασμού προϊόντων.


Τώρα τελευταία, η μορφή του κατασκευαστικού κλάδου στη Μεγάλη Βρετανία αλλάζει, και μαζί του αλλάζει και ο ρόλος του σχεδιαστή προϊόντων. Γίνεται σταδιακά αναγκαίο να έχει κανείς γνώση των κοινωνικών και πολιτικών επιδράσεων στη σχεδιαστική διαδικασία και επίσης γνώση του πώς η σχεδιαστική διαδικασία μπορεί με τη σειρά της να επηρεάσει τις κοινωνικές και πολιτικές στρατηγικές της βιομηχανίας. Πολλοί από τους απόφοιτούς μας από το τμήμα σχεδιασμού προϊόντων ασχολήθηκαν με ανάπτυξη στρατηγικών για σχεδιασμό προϊόντων ή με ανάπτυξη υπηρεσιών, παρά με σχεδιασμό των ίδιων των προϊόντων. Ήταν αναγκαίο για μας να ανταποκριθούμε σε αυτή τη νέα αγορά για τους απόφοιτούς μας και να τους εξοπλίσουμε με την απαραίτητη γκάμα δεξιοτήτων και γνώσεων.


Αναπτύσσοντας το σχεδιασμό υπηρεσιών στην εκπαίδευση σχεδιασμού προϊόντων


Οι φοιτητές σχεδιασμού προϊόντων είναι εξοικειωμένοι με το λεξιλόγιο και τους όρους που χρησιμοποιούνται στο ντιζάιν, αλλά διαπιστώθηκε αρκετά νωρίς ότι, όταν συζητούσαν πρότζεκτ υπηρεσιών με πελάτες, έπρεπε να προσαρμόσουν τη γλώσσα που χρησιμοποιούσαν, καθώς και τις οπτικές και επικοινωνιακές τους δεξιότητες. Οι δεξιότητες αυτές καθαυτές δεν ήταν απαραίτητα καινούριες για τους φοιτητές, αλλά ήταν νέος ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιούνταν. Υπάρχουν παραλληλισμοί μεταξύ της διαδικασίας που χρησιμοποιείται στο σχεδιασμό υπηρεσιών και στο σχεδιασμό προϊόντων, όμως ο τρόπος με τον οποίο ερευνάται, οπτικοποιείται και παρουσιάζεται ένα έργο σχεδιασμού υπηρεσιών είναι κάπως διαφορετικός. Επίσης, το αποτέλεσμα του έργου μπορεί να είναι άυλο αντί για φυσικό προϊόν.


Αναγνωρίζοντας τις παράλληλες δεξιότητες


Παραδοσιακά, αναμένει κανείς από τους φοιτητές σχεδιασμού προϊόντων να παρατηρούν τους ανθρώπους ενώ χρησιμοποιούν προϊόντα και να παράγουν σχέδια που ανταποκρίνονται κατάλληλα σε ζητήματα όπως: ποιός είναι ο χρήστης, πώς και που θα χρησιμοποιηθεί το προϊόν, και για ποιό σκοπό. Η σχεδιαστική πρόταση θα πρέπει να λαμβάνει υπ’όψη την αισθητική, τα υλικά και τη δομή του προϊόντος και θα πρέπει να γίνεται κατανοητό πώς αλληλεπιδρά κανείς με αυτό μέσω της σημασιολογίας της διεπαφής (interface). Οι δεξιότητες που χρησιμοποιούνται από ένα σχεδιαστή προϊόντων είναι γενικά η έρευνα μέσω παρατήρησης, η ανάλυση του προβλήματος στο πλαίσιο της έρευνας, η οπτικοποίηση του προβλήματος μέσω σχεδιασμού και παραγωγής αρχικών ιδεών (concepts), η δοκιμή μέσω πρωτοτύπων (μοντέλων), η λεπτομερής επεξεργασία και επίλυση του σχεδίου με βάση τις κατασκευαστικές και χρηστικές απαιτήσεις. Αυτές οι δεξιότητες μπορούν να προσαρμοστούν με μικρές προσαρμογές και στο σχεδιασμό υπηρεσιών όπως και στο σχεδιασμό προϊόντων, αυτό που αλλάζει όμως είναι η μεθοδολογία της εφαρμογής των δεξιοτήτων. Το πρόγραμμα σπουδών μας επιδιώκει να δείξει στους φοιτητές ότι δεν υπάρχουν πραγματικές διαφορές και τους επιτρέπει να αναπτύξουν τη δική τους αντίληψη προσέγγισης ενός σχεδιαστικού προβλήματος.


Οι σχεδιαστές υπηρεσιών πρέπει να είναι εξοπλισμένοι να μεταδίδουν ξεκάθαρα ένα περίπλοκο σύστημα σχέσεων και αλληλεπιδράσεων μεταξύ των διαφόρων χρηστών και άλλων εμπλεκόμενων. Οι φοιτητές διδάσκονται τις δεξιότητες κοινωνικών επιστημών που απαιτούνται για να πραγματοποιήσει κανείς κατάλληλη έρευνα αγοράς, να διερευνήσει συσχετισμούς, να αναπτύξει ιδέες και να κατανοήσει σύνθετα δεδομένα. Αναπτύσσουν τεχνικές συνεντεύξεων και εργαλεία οπτικοποίησης για να μεταδώσουν σύνθετη πληροφορία σε απλή και εύκολα αφομοιώσιμη μορφή, προκειμένου να εμπλέξουν ομάδες χρηστών και παρόχους υπηρεσιών σε παραγωγικούς διαλόγους.


Τίποτα δε συγκρίνεται με το να εκτίθεται κανείς σε πραγματικές καταστάσεις για να μαθαίνει γρήγορα, κι έτσι τα τελευταία δύο ακαδημαϊκά έτη δουλέψαμε με την εταιρεία Skills Development Scotland σε πρότζεκτ σχεδιασμού υπηρεσιών που μελετούν τα διάφορα στοιχεία της παροχής υπηρεσιών στο κοινό.


Η αξία της ομαδικής εργασίας


Τα έργα σχεδιασμού υπηρεσιών είναι συχνά πολύπλοκα και αφορούν έναν αριθμό διαφορετικών ομάδων χρηστών, παρόχων υπηρεσιών και άλλων εμπλεκόμενων. Επομένως έχει νόημα να δουλεύει κανείς σε ομάδες για να διευκολύνει τη διάχυση του φόρτου εργασίας. Αυτή είναι ίσως η πρώτη μεγάλη διαφορά για τους φοιτητές σχεδιασμού προϊόντων, οι οποίοι μπορεί στο παρελθόν να να δούλευαν ατομικά. Η ικανότητα να δουλεύει κανείς σε ομάδες και να μοιράζεται, να διαπραγματεύεται, να επεξεργάζεται και να μεταδίδει ιδέες μέσα σε μία ομάδα είναι μια σημαντική δεξιότητα που οι φοιτητές πρέπει να αναπτύξουν. Το μειονέκτημα σε αυτή την περίπτωση είναι ότι η ακαδημαϊκή αξιολόγηση της συνεισφοράς του κάθε ατόμου γίνεται πιο δύσκολη με την ομαδική εργασία. Παρ’όλ’αυτά, είναι μια πιο ρεαλιστική κατάσταση και προσεγγίζει ένα πραγματικό περιβάλλον εργασίας.


Ερευνητικές μέθοδοι


Αναγνωρίζεται ότι οι ερευνητικές μέθοδοι και οι δεξιότητες που χρησιμοποιούνται στο πεδίο των κοινωνικών επιστημών θα μπορούσαν να παρουσιαστούν από διδάσκοντες και ειδικούς αυτού του πεδίου σε φοιτητές ντιζάιν, προκειμένου να ενισχύσουν τις ερευνητικές τους δεξιότητες. Αυτές οι μέθοδοι θα τους βοηθούσαν να αλληλεπιδράσουν πιο αποδοτικά με ομάδες χρηστών και θα τους επέτρεπαν να συγκεντρώσουν βασικά δεδομένα και ιδέες που θα τροφοδοτήσουν στη συνέχεια τις σχεδιαστικές τους προτάσεις. Ο σχεδιασμός εργαλείων και μεθόδων για την επικοινωνία με ομάδες χρηστών είναι σημαντικός σε αυτό το στάδιο και συζητήθηκαν τυπικά παραδείγματα που χρησιμοποιούνται στην πράξη. Εργαλεία που συνηθίζονταν παλιότερα, όπως τα ημερολόγια, δεν είναι πάντα κατάλληλα, καθώς είναι δύσκολο να φτιαχτούν σωστά, είναι χρονοβόρα, είναι κατάλληλα για ποσοτικά δεδομένα, αλλά γενικά όχι τόσο καλά στην καταγραφή της πλούσιας ποιοτικής πληροφορίας. Τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται θα πρέπει να είναι προσαρμοσμένα στους ανθρώπους με τους οποίους μιλάμε και στο είδος της πληροφορίας που απαιτείται. Επίσης, δεν αρμόζει πάντα να χρησιμοποιούνται «τυποποιημένα» εργαλεία που προέκυψαν από προηγούμενα πρότζεκτ.


Εικόνα 1 – Εργαλεία εμπλοκής χρηστών


Ερμηνεύοντας τα δεδομένα


Έχοντας συγκεντρώσει μεγάλο όγκο δεδομένων από χρήστες, παρόχους υπηρεσιών και άλλους εμπλεκόμενους, πρέπει στη συνέχεια η πληροφορία να υποστεί επεξεγασία και να γίνει κατανοητή. Η ανάπτυξη της ικανότητας να χαρτογραφούνται τα σχόλια των χρηστών και η έρευνα με ένα τρόπο που είναι γρήγορος και οπτικοποιείται εύκολα συμβάλλει στη γρήγορη λήψη αποφάσεων, προκειμένου να προκύψουν ιδέες και να διαμορφωθούν γνώμες.


Εικόνα 2 – Δουλεύοντας οπτικά με τα δεδομένα


Οι φοιτητές μαθαίνουν να οργανώνουν και να κωδικοποιούν («χαρτογραφούν») σαν ταξίδια στο χρόνο τις εμπειρίες των διαφόρων χρηστών από μια υπηρεσία και να επισημαίνουν τα σημεία αλληλεπίδρασης και τις περιοχές όπου υπάρχουν προβλήματα, κλπ. Οι «χάρτες» που προκύπτουν υποδεικνύουν τα σημεία στο χώρο και στο χρόνο όπου οι χρήστες και οι υπηρεσίες αλληλεπιδρούν (σημεία επαφής).


Εικόνα 3 – Χαρτογραφώντας τις διαδρομές των χρηστών


Σχεδιάζοντας για πολλαπλές αλληλεπιδράσεις και σχέσεις


Οι υπηρεσίες μπορεί να καταλήγουν σε ένα απλό αποτέλεσμα (μία τηλεφωνική συνομιλία, ένα ταξίδι με τρένο, κλπ.), αλλά οι σχέσεις και οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των διαφόρων εμπλεκομένων είναι συνήθως αρκετά σύνθετες. Οι σχεδιαστές προϊόντων είναι εξοικειωμένοι με τη δημιουργία προφίλ χρηστών από πληροφορίες σχετικές με την αγορά, μέσω συνεντεύξεων και παρατήρησης. Αναγνωρίζουν τις ευκαιρίες για μια σχεδιαστική λύση και μεταδίδουν τις ιδέες τους μέσω storyboards και άλλων μεθόδων οπτικοποίησης. Σε πρότζεκτ σχεδιασμού υπηρεσιών εφαρμόζονται οι ίδιες δεξιότητες, αλλά η φύση αυτού που οπτικοποιείται είναι λιγότερο υλική και εικονογραφεί περισσότερο τις αλληλεπιδράσεις, τις εμπειρίες και τις σχέσεις που σχετίζονται με την υπηρεσία. Οι τεχνικές επικοινωνίας επομένως γίνονται πιο σχηματικές ή διαγραμματικές – εικονογραφώντας συστήματα αλληλεπιδράσεων και σχέσεων παρά απεικονίζοντας μορφές.


Εικόνα 4 – Χαρτογραφώντας αλληλεπιδράσεις και σχέσεις


Μία περιοχή που βρήκαμε ότι διαφέρει σημαντικά μεταξύ σχεδιασμού προϊόντων και υπηρεσιών είναι η χρήση εικονικών χαρακτηρων (personas). Mία περσόνα μπορεί να χρησιμοποιείται στο σχεδιασμό προϊόντων για να αναπαραστήσει το προφίλ μιας τυπικής ομάδας χρηστών, αν και στο σχεδιασμό υπηρεσιών έχουμε επίσης να κάνουμε με πολλαπλές περσόνες που αλληλεπιδρούν. Πρέπει επίσης να λάβουμε υπ’οψη εναλλακτικές μεθόδους για την πρόσβαση μιας υπηρεσίας από διαφορετικές περσόνες, ή εναλλακτικές διαδρομές μέσω μιας υπηρεσίας. Αυτό υποδεικνύει την ανάγκη να παρέχουμε στους φοιτητές μεθόδους για το σχεδιασμό εργαλείων που επιτρέπουν τη διερεύνηση και τη μετάδοση τέτοιων διαφορετικών διαδρομών, αλληλεπιδράσεων και σχέσεων. Οι φοιτητές χρησιμοποιούν αυτά τα εργαλεία για να εξερευνήσουν μια νέα σύλληψη (concept) και να κατανοήσουν καλύτερα τα επιμέρους στοιχεία μιας υπηρεσίας.


Εικόνα 5 – Εικονογραφώντας μονοπάτια χρηστών και σχέσεις εμπλεκομένων


Αναπτύσσοντας προτάσεις για σχεδιασμό υπηρεσιών


Η κατανόηση του υλικού που συγκεντρώθηκε από την έρευνα είναι ένα ζήτημα, αλλά είναι διαφορετικό ζήτημα η χρήση αυτού του υλικού για την ανάπτυξη προτάσεων για παροχή νέων υπηρεσιών. Η ανάλυση μετατίθεται από το τι ξέρουμε για την τρέχουσα κατάσταση, στο τι πρέπει να γίνει για να τη βελτιώσουμε. Τα σχεδιαστικά εργαλεία που αναπτύχθηκαν στα αρχικά στάδια είναι πολύτιμα στη φάση δημιουργίας των «και τι θα συνέβαινε αν» – τι θα συνέβαινε αν αυτή ή εκείνη η σχέση μεταβαλλόταν, τι θα συνέβαινε αν επαναδιατυπώναμε τα προβλήματα και τις ευκαιρίες σαν επιθυμίες και προσδοκίες χρηστών, κλπ. Αναλύοντας την έρευνα που έχει προηγηθεί, οι φοιτητές εστίασαν στις περιοχές-κλειδιά από τις οποίες θα δημιουργήσουν προτάσεις υπηρεσιών.


Η ανάλυση παρουσιάστηκε από τους φοιτητές στον πελάτη με τη μορφή μιας κριτικής της τρέχουσας ή προτεινόμενης υπηρεσίας, με ιδέες για τα προβλήματα που υπάρχουν και ευκαιρίες για βελτίωση (σχεδιαστικές παρεμβάσεις). Για να ελεγχθούν οι προτάσεις, ορισμένα στοιχεία των προτάσεων για τις υπηρεσίες δημιουργήθηκαν σε μορφή πρωτοτύπων (μοντέλων) και δοκιμάστηκαν σε ομάδες χρηστών προκειμένου να αξιολογηθεί και να βελτιωθεί ο σχεδιασμός τους.


Εικόνα 6 – Αξιολόγηση ομάδας χρηστών και σχόλια (feedback) για πρωτότυπα υπηρεσιών


Επικοινωνώντας το αποτέλεσμα


Μια ογκώδης γραπτή αναφορά δεν διευκολύνει την κατανόηση και τη διάχυση των αποτελεσμάτων στον πελάτη/οργανισμό. Παρουσιάζοντας τις προτάσεις οπτικά, ο πελάτης μπορεί να φανταστεί πώς μπορούν να χρησιμοποιηθούν στοιχεία της πρότασης, ή να προσαρμοστούν αν χρειάζεται ώστε να ανταποκριθούν στις ανάγκες του. Το σημαντικό είναι ότι ο πελάτης αισθάνεται ότι ενδυναμώνεται έτσι ώστε να αναλάβει δράση σχετικά με τις προτάσεις και όχι ότι κάτι του επιβάλλεται. Με αυτό το στόχο κατά νου, οι φοιτητές παρουσιάζουν τις προτάσεις τους ως οπτικά παραδείγματα του «τι θα μπορούσε να είναι». Δημιουργούνται σενάρια χρήστη-πάροχου, παράγονται βίντεο μιας τυπικής διαδρομής χρήστη, δημιουργούνται μοντέλα (mock-ups) ιστότοπων και γραφικών, παράγονται διαγράμματα των σχέσεων χρηστών και άλλων εμπλεκόμενων. Τα φυσικά εργαλεία που δημιουργούνται παρέχονται και αυτά στον πελάτη, για να εξερευνήσει τις χρήσεις και εφαρμογές τους με συναδέλφους. Όλα αυτά χρησιμεύουν στο να δώσουν παραδείγματα του τι θα μπορούσε να είναι η παροχή μιας υπηρεσίας και πώς θα μπορούσε να υλοποιηθεί.


Οφέλη για τους σπουδαστές


Από την εμπειρία μας εντάσσοντας στοιχεία σχεδιασμού υπηρεσιών στο πρόγραμμα σπουδών σχεδιασμού προϊόντων, είδαμε την αξία που μπορούν να προσθέσουν οι εικαστικά εκπαιδευμένοι και ανθρωποκεντρικοί σχεδιαστές στον τομέα του σχεδιασμού υπηρεσιών. Κατά τη διαδικασία, αυτοί οι φοιτητές εκπαιδεύτηκαν στη χρήση ερευνητικών τεχνικών και μεθόδων των κοινωνικών επιστημών για να παράγουν προτάσεις υπηρεσιών με ουσιαστικό περιεχόμενο. Η κατανόηση από τους φοιτητές των σχέσεων χρήστη-υπηρεσίας μέσα σε ένα κοινωνικό πλαίσιο, συνδυασμένη με την ικανότητά τους να οπτικοποιούν τις πιθανές λύσεις, συνιστά έναν πολύτιμο συνδυασμό δεξιοτήτων που μπορεί να εφαρμοστεί εξίσου αποτελεσματικά στο σχεδιασμό προϊόντων (product design) και στο σχεδιασμό διάδρασης (interaction design) και ενισχύει τις τρισδιάστατες δεξιότητες των φοιτητών.


Εξωτερικά οφέλη


Οι εργασίες που αναλάβαμε επεκτάθηκαν και εκτός της σχολής, καθώς η εταιρεία Skills Development Scotland προσέλαβε φοιτητές για πρακτική καλοκαιρινή άσκηση, προκειμένου να αναπτύξουν τις ιδέες που δημιούργησαν κατά τη διάρκεια των εργασιών. Η Skills Development Scotland ανέπτυξε επίσης εσωτερικά ιδέες από τις εργασίες, ενώ επίσης χρησιμοποίησε τα αποτελέσματα των εργασιών για να αναπτύξει προδιαγραφές για συμβούλους σχεδιασμού υπηρεσιών.


Τα πρότζεκτ βελτίωσαν την συνειδητοποίηση εκ μέρους των πελατών της αξίας των σχεδιαστών σε έναν οργανισμό παροχής υπηρεσιών. Αυτή η κατάσταση είχε το επιπλεόν όφελος να δημιουργήσει μια αγορά για τους απόφοιτούς μας ως εργοδοτών και συμβούλων. Με επίκεντρο τα πρότζεκτ αυτά, το τμήμα σχεδιασμού προϊόντων μπόρεσε να δημιουργήσει ένα δίκτυο ανθρώπων που μπορούν να παρέχουν δεξιότητες και γνώση και να προσφέρουν ευκαιρίες εμπειρίας για τους φοιτητές μας.


Ευχαριστίες

Στους Jonathan Clark, Tony Coultas και Dawnne McGeachy της εταιρείας Skills Development Scotland, για την παροχή προδιαγραφών πρότζεκτ και ευρύτατης πρόσβασης στον οργανισμό τους. http://www.skillsdevelopmentscotland.co.uk/

Στους Joe Heapy και Julia Schaeper της Engine, για τα εργαστήρια μεθόδων σχεδιασμού υπηρεσιών και την υποστήριξη στο έργο SDS LearnDirect Scotland. http://www.enginegroup.co.uk

Στον Ian Aitchison της PLAN Stategic Ltd, για τη συνεισφορά και την υποστήριξή του στις μεθόδους στρατηγικής σχεδιασμού. http://www.plan.bz/

Στους Sarah Katz και Morten Kloster των ReD Associates (Δανία), για την υποστήριξή τους σχετικά με το λογισμικό Atlas software στο έργο SDS Careers Scotland. http://www.redassociates.dk

share !

Ο στόχος αυτού του κειμένου είναι να εξετάσει τον Globe Trotter («Κοσμογυρισμένο»), τον διαδραστικό, πολυμεσικό εξοπλισμό παιχνιδιού του μουσείου Powerhouse του Σίδνεϋ της Αυστραλίας (Powerhouse Museum), ως μια άσκηση σχεδίασης των πιο αποτελεσματικών τρόπων να μεταδοθεί στο ευρύ κοινό ένα εκπαιδευτικό μήνυμα σχετικό με την υγεία.[1]


Ο Κοσμογυρισμένος είναι τμήμα του Μαγικού Κήπου του ιδρύματος MBF, μιας μόνιμης διαδραστικής έκθεσης που έχει γίνει ένας από τους σημαντικότερους πόλους έλξης του Μουσείου από το ξεκίνημά του τον Σεπτέμβριο του 2008.[2] Ήταν ίσως το πρώτο έκθεμα στο είδος του, εμπνέοντας τα παιδιά και αυτούς που τα φροντίζουν να απολαμβάνουν έναν υγιεινό τρόπο ζωής («Υγιής διατροφή και υγιής άσκηση»). Ο εκπαιδευτικός παιδότοπος αναπτύχθηκε σε συνεργασία με κορυφαίους ειδικούς υγείας για να βοηθήσει τους επισκέπτες να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τα αυξανόμενα προβλήματα υγείας των παιδιών της Αυστραλίας, όπως η παχυσαρκία και ο διαβήτης. Ο πολυαισθητηριακός παιδότοπος υψηλής τεχνολογίας σχεδιάστηκε για να δημιουργήσει έναν ευφάνταστο κήπο με οργανικές καλλιέργειες, όπου τα παιδιά (2-8 ετών) μπορούν να περιπλανηθούν και να μάθουν παίζοντας και πραγματοποιώντας δραστηριότηες που τα κεντρίζουν σωματικά και διανοητικά, όπως για παράδειγμα κυνηγώντας ψάρια σε μια ψηφιακή λίμνη και πεταλούδες ανάμεσα σε ιδιόρρυθμες κολοκύθες! Αυτό που είναι επίσης ιδιαίτερο σε αυτές τις δραστηριότητες είναι ότι έχουν νόημα για μια γκάμα σύγχρονων πολυπολιτισμικών οικογενειών. Ο Κοσμογυρισμένος εξερεύνησε ειδικά αυτά τα θέματα δίνοντας στα παιδιά μια αίσθηση ταξιδιού σε όλο τον κόσμο (εξ’ου και το όνομα), για να ανακαλύψουν υγιεινά παραδοσιακά γεύματα και υγιεινές συνήθειες που αφορούν τις ώρες των γευμάτων σε μέρη από την Ελλάδα μέχρι την Αυστραλία, ακόμα και στην Αλάσκα. Πάντως, το διασκεδαστικό σύστημα ανταμοιβής του απαιτούσε υπομονή για να ενεργοποιηθεί, σε αντίθεση με τα άλλα πολύ δημοφιλή παιχνίδια της παιδικής χαράς.


Μεθοδολογία έρευνας και ανάπτυξης


Το κύριο μήνυμα του «Υγιής διατροφή και υγιής άσκηση» διατυπώθηκε με τρόπο ώστε να υποστηρίζεται από επιμέρους θέματα που στόχευαν καλύτερα σε συγκεκριμένα αναδυόμενα ζητήματα, και εξηγούσαν καλύτερα τι σημαίνει για ένα παιδί να είναι υγιές. Με τον ίδιο τρόπο, ενώ όλος ο παιδότοπος μετέδιδε το κύριο μήνυμα, αποτελούνταν από πολλά αυτόνομα εκθέματα που το κάθε ένα υλοποιούσε ένα ή δύο από τα επιμέρους θέματα. Προκειμένου να δημιουργήσω αυτά τα επιμέρους θέματα και να κατανοήσω τους μελλοντικούς μας επισκέπτες, άρχισα μία προκαταρκτική μελέτη αναδυόμενων πολιτισμικών τάσεων σχετικά με την υγεία των παιδιών και την παιδική ανάπτυξη. Αυτό μου επέτρεψε να βρω τους ειδικούς υγείας που θα μπορούσα να συμβουλευτώ για να δημιουργήσω τα επιμέρους θέματα αλλά και για να διατυπώσω προδιαγραφές. Σε αντίθεση με την τεχνική γλώσσα της μελέτης και των προδιαγραφών, αντιμετωπίσαμε την πρόκληση να δημιουργήσουμε πέντε βασικά υπο-θέματα, που θα ήταν αρκετά απλά ώστε είναι ταυτόχρονα σχετικά με το θέμα και εύκολα κατανοητά. Αυτά μπήκαν στην ακόλουθη σειρά προτεραιότητας και επικυρώθηκαν κατά το στάδιο σύλληψης ιδεών με το Ίδρυμα MBF και τον Δρα Robbie Parker:[3]



1.Η υγιεινή δραστηριότητα είναι ευχάριστη και σε εσωτερικούς και σε εξωτερικούς χώρους.
2.Υπάρχουν πολλά ωραία φαγητά που σου κάνουν καλό.
3.Το νερό είναι το καλύτερο ποτό.
4.Οι καλές συνήθειες για τις ώρες των γευμάτων σε βοηθάνε να ζεις καλά.
5.Υπάρχουν τρόποι να βοηθήσεις το παιδί σου σα γονιός να τρώει υγιεινά και να απολαμβάνει τη φυσική δραστηριότητα.


Εμπνευσμένος από τις αναμνήσεις της παιδικής μου ηλικίας, όταν ήθελα να σκάψω μαζί με τους φίλους μου μέχρι την Κίνα από την πατρίδα μου, το Γκέτεμποργκ της Σουηδίας, σχεδίασα αρχικά τον Κοσμογυρισμένο να είναι ένα είδος τούνελ που μια ομάδα παιδιών θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει για να εξερευνήσει τα υπο-θέματα 2 και 3 (βλ. παραπάνω). Όμως, το Google Earth[4] αποδείκτηκε πιο κατάλληλο για τα εξοικειωμένα με την τεχνολογία σημερινά παιδιά. Σε αυτό το στάδιο, η εμπειρία της Sylvia Thebud[5] με την υγεία των παιδιών χρησιμοποιήθηκε για να συλλάβουμε καλύτερα την πολυμεσική εμπειρία του Κοσμογυρισμένου και τα συγκεκριμένα οφέλη για την υγεία. Η τελική μορφή του Κοσμογυρισμένου επηρεάστηκε επίσης από ένα μεγάλο κάκτο που περιείχε μία οθόνη και ένα πλήκτρο. Παιδιά ηλικίας 5-8 μπορούσαν να κουνάνε τον κάκτο σαν joystick για να περιστρέφουν έναν παγκόσμιο χάρτη πάνω στην οθόνη, και να πιέζουν το πλήκτρο για να παίξει την ανταμοιβή που είχε τη μορφή μιας πολυμεσικής ιστορίας, παίρνοντας τα παιδιά σε ένα ταξίδι για να επισκεφτούν μια οικογένεια που τρώει και να δουν πώς είναι ένα παραδοσιακό γεύμα. Η πολυμεσική εμπειρία ήταν σχεδιασμένη για να ξυπνήσει την περιέργεια των παιδιών να δοκιμάσουν «παράξενα» φαγητά, να τους δείξει πώς είναι ένα παραδοσιακό γεύμα και να καταπολεμήσει την κατανάλωση τεχνητά ενισχυμένων τροφών. Οι ιστορίες επίσης βοήθησαν την παρουσίαση των μεγάλων αξιών της κοινωνικότητας και του δείπνου μαζί με άλλους.


Αξιολόγηση


Ο Μαγικός Κήπος του MBF (MFB Magic Garden) σχεδιάστηκε το 2008 ως μια καλά μελετημένη λύση. Όμως, ο σχεδιασμός προέβλεψε επίσης ότι το σύστημα θα αποτελείται από δομικά στοιχεία (modular system), που θα επιτρέπουν στην ομάδα μας να συντηρεί αλλά και να εκσυγχρονίζει τον παιδότοπο. Ξέραμε ότι αυτό θα χρειαζόταν, με βάση παλιότερες εμπειρίες μας με μόνιμα εκθέματα, αλλά και γιατί οι συμπεριφορές των ανθρώπων αλλάζουν. Κατά το σχεδιασμό του παιδότοπου, είναι επίσης πολύ δύσκολο να φανταστούμε το κάθε πιθανό σενάριο χρήσης.[6] Η συμπεριφορά των επισκεπτών στα αλληλεπιδραστικά στοιχεία του παιδότοπου ήταν επομένως ανοιχτή σε ανάλυση στο πέρασμα του χρόνου. Ο πρώτος γύρος αξιολογήσεων πραγματοποιήθηκε από την ομάδα μας αμέσως μετά τα εγκαίνια του παιδότοπου. Τρεις μήνες αργότερα, το Μουσείο Powerhouse υλοποίησε πιο συγκεκριμένες ερωτήσεις αξιολόγησης.

Φωτογραφία: Nyein Aung. Παραχώρηση δημοσίευσης από το Powerhouse Museum, Sydney


Τα βασικά στοιχεία των προδιαγραφών της ομάδας μας (και της διαδικασίας αξιολόγησης) ήταν ότι ο παιδότοπος θα έπρεπε:

• Να είναι άμεσα ελκυστικός στα παιδιά
• Να επιτρέπει στα παιδιά να μαθαίνουν μέσα από πολυαισθητηριακό παιχνίδι που τα ενθαρρύνει
• Να χρησιμοποιεί διαδραστικές δραστηριότητες που υποστηρίζουν την ανάπτυξη δεξιοτήτων, την επίλυση προβλημάτων, τη φαντασία, την επικοινωνία και την ανάπτυξη του εγώ
• Να είναι ασφαλής και κατάλληλος για να προσεγγίσει αποτελεσματικά παιδιά ηλικίας 2 ως 8 ετών
• Να μπορεί να συντηρείται και να είναι αρκετά ανθεκτικός ώστε να αντέξει 15 χρόνια
• Να ενθαρρύνει την ομαδική εργασία
• Να διευκολύνει τους γονείς να συμμετέχουν και να μαθαίνουν
• Να είναι προσιτός σε παιδιά οποιασδήποτε προέλευσης και υπόβαθρου
• Να έχει τολμηρό αλλά επίσης οικείο και διαχρονικό σχεδιασμό
• Να μη χρειάζεται επίβλεψη από το προσωπικό του μουσείου

Εικονογραφήσεις: Krister Gustafsson. Παραχώρηση δημοσίευσης από το Powerhouse Museum, Sydney


Αυτές οι προδιαγραφές δοκιμάστηκαν με εστιασμένη παρατήρηση και συντήρηση των διαδραστικών στοιχείων του παιδότοπου.


Η δεύτερη αξιολόγηση που έγινε από το Μουσείο εστίασε στις πτυχές κοινωνικής μάθησης των προδιαγραφών:



• Κοινωνική μάθηση σημαίνει ότι οι διαδραστικές δραστηριότητες ενθαρρύνουν παιδιά διαφορετικών προελεύσεων και υπόβαθρου να επιλύουν προβλήματα μεταξύ τους ή με τους γονείς τους μέσω συζητήσεων για το περιεχόμενο.
• Δομική μάθηση σημαίνει ότι οι διαδραστικές δραστηριότητες παρέχουν τα εργαλεία και τα παραδείγματα για να είναι κανείς δημιουργικός και στα εκθέματα και στο σπίτι.
• Μάθηση πολλαπλής νοημοσύνης σημαίνει ότι οι διαδραστικές δραστηριότητες ήταν ευχάριστες για όλα τα παιδιά, κεντρίζοντας και διευκολύνοντας μεθόδους μάθησης για τις διανοητικές τους δεξιότητες.


Προκειμένου να συγκεντρωθούν τα στοιχεία της στατιστικής ανάλυσης, πραγματοποιήθηκε χρονομέτρηση της ενασχόλησης των επισκεπτών με τη διαδραστική έκθεση και τους τέθηκαν σχετικές ερωτήσεις.


Αποτελέσματα και Υλοποιήσεις


Αφού λειτούργησε ο Κοσμογυρισμένος, ανακαλύψαμε (όπως αναμενόταν) ότι η διαδραστική έκθεση θα πετύχαινε τους κύριους στόχους της με μεγάλη επιτυχία και δημοτικότητα. Τα παιδιά ασχολούνταν ομαδικά με ασφάλεια και οι γονείς ενθαρρύνονταν να λειτουργούν ως μεσολαβητές.[7] Όμως, παρά τη διαδραστική, ενθαρρυντική ομαδική εργασία, το πλήκτρο περιόριζε επίσης το παιχνίδι των πολυμεσικών εφαρμογών σε ένα παιδί κάθε φορά,[8] και από τα 168 παιδιά που μελετήθηκαν[9] δεν μπόρεσαν να συνδέσουν το σκοπό του κουμπιού με την πολυμεσική εμπειρία. Αφότου επαναπρογραμματίσαμε τον Κοσμογυρισμένο να παίζει τις πολυμεσικές ιστορίες ανεξάρτητα από το κουμπί, ο Κοσμογυρισμένος έγινε πιο αυθόρμητος.[10] Ορισμένα παιδιά είχαν επίσης την τάση να χτυπάνε το κουμπί, προσπαθώντας να βγούν από τις πολυμεσικές ταινίες κινουμένων σχεδίων των 12 δευτερολέπτων, ίσως για να δούνε μια άλλη ιστορία για τις διατροφικές συνήθειες. Αυτό μας έκανε να συνειδητοποιήσουμε ότι ενδεχομένως μεταφέραμε το μήνυμα πολύ πιεστικά και δεν είχαμε απήχηση στην ποικιλία των μεθόδων μάθησης των παιδιών. Παιδιά που ερχόταν στον παιδότοπο για πρώτη φορά, πατούσαν πρώτα το κουμπί για να πάρουν μια πρώτη γενική ιδέα του εκθέματος.[11] Αυτό μας έκανε να αναρωτηθούμε αν ο σχεδιασμός θα μπορούσε να βελτιωθεί για να επιβραβεύει τους «νεοφερμένους» και να τραβήξει την προσοχή τους την πρώτη φορά, αλλά και αρκετά για να τους οδηγήσει σε πιο ουσιαστική ενασχόληση.

Φωτογραφία: Marinco Kojdanovski. Παραχώρηση δημοσίευσης από το Powerhouse Museum, Sydney


Ο Κοσμογυρισμένος ήταν επίσης ανθεκτικός από κάθε άποψη, εκτός από το γεγονός ότι τα καλώδια που τροφοδοτούσαν την πολυμεσική εφαρμογή μπορούσαν να κοπούν. Η δουλειά του «ντέτεκτιβ» που προσπαθεί να προσδιορίσει την αιτία των κομμένων καλωδίων ήταν πάντα ενδιαφέρουσα, καθώς ο ένοχος ήταν πάντα βολικά εξαφανισμένος, μέχρι την ημέρα που είδαμε μια ομάδα τεσσάρων παιδιών να προσπαθούν ομαδικά να στρίψουν τον Κοσμογυρισμένο πιο πέρα απ΄όσο είχα φανταστεί ότι θα ταξίδευε με τη σχεδίασή μου!


Μία διαδραστική εγκατάσταση πρέπει πάντα να έχει χιούμορ όπου αρμόζει, για να διευκολύνει τη συμμετοχική μάθηση. Ένας τρόπος για να επιτυγχάνεται αυτό είναι να διευκολύνονται οι άνθρωποι να ασκούν κριτική, να παρατηρούν ή να δημιουργούν το δικό τους νόημα για τη διαδραστική εφαρμογή και το περιεχόμενό της ανατρέποντας το σκοπό ή τα μηνύματά της. Είναι αναπόφευκτο βέβαια ότι έτσι κάποιες αδυναμίες του σχεδιασμού θα χρησιμοποιηθούν με ακραίο τρόπο, αλλά αυτές μπορούμε σκόπιμα να τις εκμεταλλευτούμε προς όφελος μιας καλύτερης διαδραστικής εφαρμογής που γίνεται πιο δημοφιλής και πλουσιότερη με περιεχόμενο που έχει προκύψει από τους χρήστες. Σε μία πρόσφατη ομιλία[12] στο Μουσείο Powerhouse, η Nina Simon έδειξε με πολύ διαφωτιστικό τρόπο στο κοινό της πώς το You Tube[13] ενθάρρυνε τη μετατροπή των θεατών σε συμμετέχοντες κριτικούς και ψηφοφόρους που βοήθησαν, μέσω ψήφων και σχολίων, να οργανωθούν και να αποκτήσουν πλουσιότερο νόημα τα βίντεο. Με τον ίδιο τρόπο, ο Κοσμογυρισμένος ενθάρρυνε τη συζήτηση για το περιεχόμενο, κι έτσι βοήθησε τα παιδιά και τους γονείς να προσδώσουν πλουσιότερο νόημα και να οργανώσουν τις εμπειρίες τους και τις εμπειρίες άλλων επισκεπτών ώστε το περιεχόμενο να γίνει πιο χρήσιμο για την κοινότητα οικογενειών παρόμοιας νοοτροπίας.[14] Το περιεχόμενο που προκύπτει από τους χρήστες και συνεχώς βελτιώνει το έκθεμα είναι μια πολύ επίκαιρη λύση σε μια εποχή που γίνεται αντιληπτό ότι η υγεία των παιδιών βρίσκεται σε φάση μετάβασης και υπάρχουν αρκετές απόψεις ειδικών απ’όλο τον κόσμο για αυτό το θέμα. Όπως σε πολλές πλατφόρμες κοινωνικών δικτύων, μεγάλο μέρος του περιεχομένου που παράγεται από τους χρήστες θα μπορούσε να είναι χωρίς νόημα, αλλά ο Κοσμογυρισμένος θα μπορούσε επίσης να σχεδιαστεί για να ενθαρρύνει τον καθένα να έχει ισότιμη γνώμη στις υπο-ενότητες, καθιστώντας έτσι εξίσου προσιτές την κοινή γνώμη (σκέψεις, ειδήσεις, συμβουλές, αστείες ιδέες, ενθάρρυνση και προβληματισμούς) με την εξειδικευμένη γνώμη των ειδικών.[15] Έτσι προκύπτει η άποψη να γίνει η διαδραστική έκθεση ένα δημοφιλές σημείο κοινωνικής συνάθροισης, όπου οι άνθρωποι μπορούν να εμπνέονται από τις ιστορίες των άλλων (είτε ειδικών, είτε παιδιών), χωρίς να πάψουν να έχουν πρόσβαση σε εξειδικευμένη γνώση στα πλαίσια της κοινότητάς τους, προκειμένου να έχουν έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής.


Βελτιωμένες σχεδιαστικές ιδέες


Ο Κοσμογυρισμένος θα ήταν ίσως πιο αυθόρμητη δραστηριότητα αν ήταν υδρόγειος σφαίρα που τα παιδιά θα μπορούσαν να στρέφουν (ίσως ένα γιγαντιαίο πορτοκάλι με τον παγκόσμιο χάρτη αποτυπωμένο στη φλούδα του). Τοποθετημένος έξω, θα μπορούσε να είναι ένας τεράστιος μεγεθυντικός φακός (με ενσωματωμένη οθόνη) που θα μοιραζόταν τις ιστορίες κινουμένων σχεδίων με τα παιδιά κάθε φορά που η σφαίρα θα σταματούσε. Οι νεοφερμένοι θα διασκέδαζαν, θα είχαν άμεσο feedback για οποιαδήποτε μορφή αλληλεπίδρασης, και στη συνέχεια, όσο περισσότερο το παιδί ασχολούνταν, επιπλέον feedback σχετικό με τη συγκεκριμένη υποενότητα.


Παρ’όλ’αυτά, η πιο καίρια λύση για την κοινωνική μάθηση θα ήταν αν τα παιδιά και οι γονείς μπορούσαν να αναδημιουργήσουν το χώρο τους μέσα σε μία κάψουλα, για να έχουν άμεση εμπειρία των γαστριμαργικών εθίμων άλλων πολιτισμών και να παίξουν σχετικά παιχνίδια ρόλων. Ψηφιακές προβολές πάνω σε τοίχους θα δημιουργούσαν την ατμόσφαιρα του ταξιδιού και ταυτόχρονα θα δημιουργούσαν το σκηνικό ενός σπιτιού μιας οικογένειας στην Αθήνα, για παράδειγμα, και ένα πίνακας που θα προβαλλόταν ψηφιακά θα επέτρεπε σε πολλούς χρήστες να παίξουν ρόλους, όπως να στρώσουν το τραπέζι ή να καταναλώσουν το φαγητό. Χρήσιμες συμβουλές θα μπορούσαν να έχουν τη μορφή επισκεπτών στους οποίους θα απευθύνονταν ανοιχτές ερωτήσεις για να σκεφτούν πώς και τι τρώνε και να θέσουν τις ίδιες ερωτήσεις σε άλλους επισκέπτες. Τα παιδιά θα μπορούσαν να καταγράψουν/μαγνητοφωνήσουν τις ιστορίες και να ανεβάσουν φωτογραφίες[16] καταπληκτικών φαγητών και τόπων για να τις ανακαλύψουν άλλες οικογένειες, δημιουργώντας έτσι ένα «ακατάστατο»[17] περιβάλλον, πλούσιο σε περιεχόμενο και ενδεχομένως νέες ομάδες τακτικών επισκεπών θα ενοποιηθούν από κοινές γαστριμαργικές απολαύσεις. Θα μπορούσε ακόμα να είναι ένας χώρος όπου τα παιδιά θα μπορούσαν να συναντηθούν με ασφάλεια για να μοιραστούν τις συναρπαστικές πολιτισμικές τους διαφορές και τη ματιά τους απέναντι στα υγιεινά διατροφικά έθιμα, υποστηρίζοντας τέτοια εκπαιδευτικά προγράμματα. Όπως επισήμανε στην ομιλία της η Nina Simon,[18] μερικά από τα πιο αποτελεσματικά ντιζάιν βασίζονται στο μοντέλο ενός κοινοτικού κέντρου και στις αξίες που οι άνθρωποι θέτουν προς συζήτηση. Κάτι ανάλογο εμφανίζεται και στα κείμενα της Josephine Green,[19] σύμφωνα με την οποία η δημιουργία ντιζάιν που χρησιμοποιούν απρόσκοπτα την τεχνολογία για να εκφράσουν την ταυτότητα μιας κοινότητας είναι ένας πολύ ισχυρός τρόπος για να έχει κανείς απήχηση σε αυτή την κοινότητα και να την εμπλέξει ενεργά.

Εικονογραφήσεις Multimedia: Diana Tran. Παραχώρηση δημοσίευσης από το Powerhouse Museum, Sydney


Συμπεράσματα


Η τεχνολογία μιας διαδραστικής εφαρμογής όπως ο Κοσμογυρισμένος θα πρέπει να διευκολύνει την αφήγηση ιστοριών, επιτρέποντας στο περιεχόμενο να εμπνέει το είδος της αλληλεπίδρασης μεταξύ των ανθρώπων μιας κοινότητας, Έτσι, όλες οι διαδραστικές εφαρμογές που σχετίζονται με την υγεία έχουν τη δυνατότητα να προσφέρουν ένα συναρπαστικό μήνυμα, το οποίο θα ενσωματώνεται και θα επεξηγείται περαιτέρω στις συζητήσεις των ανθρώπων μιας κοινότητας, ανεξάρτητα αν είναι ειδικοί ή όχι.


Σημειώσεις

[1] Ευχαριστίες στους: Melanie Pitkin, Nyein Aung. Φωτογραφία: Marinco Kojdanovski. Αναπαράγεται με την άδεια του Powerhouse Museum, Σίδνεϋ.

[2] Το Ίδρυμα MFB (MBF Foundation) είναι ένας φιλανθρωπικός οργανισμός που υποστηρίζει κοινοτικές πρωτοβουλίες υγείας. Ο δικτυακός τόπος του παιδότοπου είναι: http://play.powerhousemuseum.com/whatson/magic_garden.php

[3] Ο Δρ Robert J. Parker, Διευθυντής Τμήματος και Εργοφυσιολόγος, Ινστιτούτο Αθλητικής Ιατρικής του Νοσοκομείου Παίδων (CHISM) στο Westmead της Αυστραλίας.

[4] Μία πλατφόρμα on-line λογισμικού, που επιτρέπει στο χρήστη να βρει και να δει τοποθεσίες οπουδήποτε στον πλανήτη.

[5] Sylvia Thebud, μεταπτυχιακό Πολιτισμικών Σπουδών και πρώην νοσοκόμα παιδιών.

[6] Ένα σενάριο χρήσης είναι μια περιγραφή (σε μορφή ιστορίας) μιας κατάστασης που δείχνει πώς θα συμπεριφερθεί ένα άτομο και πώς θα αλληλεπιδράσει με ένα αντικείμενο.

[7] Σχεδόν 75% των γονιών έπαιξαν και μίλησαν με τα παιδιά τους στο Μαγικό Κήπο του MBF, δεν έχουμε όμως συγκεκριμένο αριθμό για τον Κοσμογυρισμένο. Έρευνα Αξιολόγησης και Κοινού (EAR 2008), “The Magic Garden: MBF Foundation Healthy Kids Unit Preliminary Evaluation Report. September – October 2008 School Holidays.”, PHM.

[8] Αυτό ήταν ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα παιδιών που παρατηρήθηκε σε περίοδο σχολικών διακοπών, και σε περίοδο σχολείου κατά τη διάρκεια πρωινών και απογευματινών επισκέψεων.

[9] EAR 2008.

[10]Βασισμένο σε δικές μου παρατηρήσεις το Μάρτιο του 2009.

[11] Η παλιότερη εμπειρία από την κατασκευή παιδότοπων στο μουσείο Powerhouse έχει δείξει ότι παιδιά που είναι νέα σε έναν παιδότοπο συχνά αλληλεπιδρούν σύντομα και τυχαία με κάθε έκθεμα, για να πάρουν μια γενική ιδέα.

[12] Ομιλία της Nina Simon στο μουσείο Powerhouse του Σίδνεϋ, 2009, http://www.powerhousemuseum.com/dmsblog/index.php/2009/12/11/nina-simon-the-participatory-museum-powerhouse-museum-9120

[13]Το You Tube είναι μία διαδικτυακή πλαφόρμα που επιτρέπει στους ανθρώπους να εκπέμπουν βίντεο που έχουν δημιουργήσει οι ίδιοι, καθώς και να βλέπουν και να σχολιάζουν τα βίντεο άλλων, και να ψηφίζουν γι’αυτά.

[14] Μία κοινότητα είναι οποιοδήποτε κοινωνικό δίκτυο ανθρώπων που μοιράζονται κάτι και μπορεί να υφίσταται σε οποιαδήποτε μορφή, φυσική, πνευματική ή διαδικτυακή.

[15] Ένα τέτοιο ανοιχτό κοινωνικά ντιζάιν θα έπρεπε να έχει μηχανισμούς ασφαλείας ώστε να μη δίνει συγκεκριμένες ιατρικές συμβουλές και να εμπνέει τους ανθρώπους να έχουν ενεργό ενδιαφέρον για την υγεία των παιδιών.

[16] Ηχογραφήσεις τις οποίες διαχειρίζεται και φιλτράρει το μουσείο ανάλογα με την καταλληλότητά τους.

[17] «Ακατάστατο» (“messy”) είναι μια ενθαρρυντική λέξη για να περιγράψει κανείς ένα χώρο πλούσιο σε δραστηριότητα και περιεχόμενο, η οποία χρησιμοποιείται συχνά από τη σύμβουλο του μουσείου Elaine Heumann Gurian, http://www.egurian.com

[18] Ομιλία της Nina Simon στο μουσείο Powerhouse του Σίδνεϋ, 2009.

[19] Josephine Green, 2007, Democratizing the future: Towards a new era of creativity and growth.

share !

Η στροφή προς το σχεδιασμό υπηρεσιών για τη διατήρηση των φυσικών πόρων – στη μορφή Συστημάτων Προϊόντων-Υπηρεσιών [Product/Service Systems (PSS)] – έχει αναφερθεί εκτενώς (για παράδειγμα: Cook, Bhamra et al. 2006; Tukker and Tischner 2006) ως ένα μέσο να αντιμετωπιστεί αυτό που ο Manzini ονομάζει Ευημερία Βασισμένη στα Προϊόντα (2003a), δηλαδή ευημερία που προκύπτει από την αγορά και κατοχή προϊόντων, η οποία θεωρείται οικολογικά και κοινωνικά μη βιώσιμη. Η προσέγγιση αυτή θεωρεί ότι η ατομική ιδιοκτησία των προϊόντων συνιστά το πρόβλημα, για το οποίο η πιο σημαντική σχεδιαστική απόκριση που έχει δοθεί είναι τα Συστήματα Προϊόντων-Υπηρεσιών, που συχνά αναφέρονται ως λειτουργική οικονομία (Mont 2002). Το άρθρο αυτό πραγματεύεται την πολυπλοκότητα Συστημάτων Προϊόντων-Υπηρεσιών, προκειμένου να επιτύχουν τη διατήρηση των φυσικών πόρων που διακηρύσσουν.



Ο Morelli (2002) ισχυρίζεται ότι ο σχεδιασμός Συστημάτων Προϊόντων-Υπηρεσιών είναι εντός του πεδίου δυνατοτήτων ενός ντιζάινερ. Τα Συστήματα Προϊόντων-Υπηρεσιών έχουν μία σχεδιαστική προσέγγιση εστιασμένη στο αποτέλεσμα. Ένα Σύστημα Προϊόντων-Υπηρεσιών είναι «ένα σύστημα προϊόντων, υπηρεσιών, υποστηρικτικών δικτύων και υποδομών που έχει σχεδιαστεί να είναι ανταγωνιστικό, να ικανοποιεί τις ανάγκες των πελατών, και να να έχει μικρότερο περιβαλλοντικό κόστος από τα παραδοσιακά επιχειρηματικά μοντέλα» (Mont 2002, σελ. 241). Αντί να αναζητά κανείς μία κουρευτική μηχανή για το γρασίδι, αναζητά το τελικό αποτέλεσμα ενός περιποιημένου κήπου, γεγονός που παρέχει ευκαιρίες για υπηρεσίες κοπής γρασιδιού.


Από τη σκοπιά του αειφόρου ή βιώσιμου σχεδιασμού (sustainable design), τα Συστήματα Προϊόντων-Υπηρεσιών έχουν τη δυνατότητα να μειώσουν το περιβαλλοντικό κόστος, πραγματοποιώντας τη μετάβαση από μία βιομηχανική οικονομία προσανατολισμένη στο αντικείμενο προς μια οικονομία προσανατολισμένη στις υπηρεσίες – η πρώτη από τις συστάσεις των Brezet και Hemel στις Οικοσχεδιαστικές Στρατηγικές (1997). Η οικονομία υπηρεσιών έχει τη δυνατότητα να μειώσει την περιβαλλοντική επίδραση, κάνοντας τη στροφή από την ατομική ιδιοκτησία στις υπηρεσίες (Mont 2002). Παραδοσιακές υπηρεσίες όπως τα Laundromat (κο